Kúı óneri san ǵasyrlar boıy talantty urpaqtary arqyly óz sheńberin keńeıtip, jańa ǵasyrmen úndesti. Erekshe aımaqtyq, onyń ishinde de ózindik kúıshilik mektep qalyptastyrǵan, rýhanı mol qazynaǵa bolashaq syılaǵan da osy darabozdar.
Biz, búgin osy ortadan týma talantymen kúı óneriniń uly tulǵasyna aınalǵan Qarshyǵa Ahmedııarovtyń óneri haqynda áńgime órbitpekpiz.
Qum Narynnyń jaǵalaýyn qonystanyp, el halqynyń arasynda saıatshylyǵymen, qıssa-termelerdi tógildirtetin jyraýlyǵymen, qara dombyrany jan serigi qylǵan kúıshiligimen serilik ǵumyr somdaǵan Ahmedııar aqsaqaldyń bosaǵasynda ósken Qarshyǵanyń ónerge degen qushtarlyǵy bala kezinen aıqyn tanyldy. Aýyl bosaǵasynan-aq ákesiniń qoldaýymen, aǵasy Qyrǵı, aýyl muǵalimi Hatımolla Rızýanov, tanymal ónerpazdar Shámshıden Sháripov pen Qazekesh Muhtarovtardan alǵan tálimi ony óner ordasyna qaraı jeteledi.
«Talantqa qanat bolar sezim emes, senim bolýy kerek» degen Ǵabıt Músirepovtiń sózi bar. Báıgege umtylǵan jas tulpardaı tebinip turǵan jas talant ıesi halyqtyq ónerge degen óz senimin ustazdarynyń tálim men tárbıesinen izdedi. Armany aldamaı konservatorııa bosaǵasynda kúı tartý sheberligi boıynsha Qazaqstannyń halyq ártisi Qalı Jantileýov pen professor Qubysh Muhıtovtan, orkestr dırıjeri mamandyǵy boıynsha Qazaqstannyń jáne KSRO-nyń halyq ártisi Shamǵon Qajyǵalıevten dáris aldy.
О́mirin kúı óneriniń qazyǵyna baılaǵan Qarshyǵa kúıshi alpysynshy jyldardyń orta sheninde Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaqtyń memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń bas dombyrashysy atanǵanynan bastap, qulashyn bıikke sermedi. 1973 jyly orkestrdiń konsertmeıster ataǵyn ıelendi.
1981 jyly Qazaqstan óner sheberleri delegasııasy quramynda AQSh-ta bolyp, Birikken Ulttar Uıymy shtab-páteriniń eń joǵarǵy qabatynda Oljas Súleımenov óleń oqyp, Qarshyǵa Ahmedııarov kúı shertkenin de amerıkalyqtar zor yqylaspen qabyldaǵan eken. Elge oralǵan soń ártister Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń tóraǵasy Sattar Imashevtyń qabyldaýynda bolǵanynda Ermek Serkebaev sóz alyp: «Qara dombyradan saz saýǵan Qarshyǵa kúıshi talǵampaz amerıkalyqtardyń aldynda barshamyzdy týma talantymen qorǵap qaldy» dep inisiniń ónerin asqaqtata baǵalaǵan bolatyn. Sol jyly oǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi, kelesi jyly Qurmanǵazy atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń laýreaty ataqtary berildi.
Kúıshilik óner men ustazdyq mamandyǵyn qatar órge súıregen ańyz tulǵa, Qazaqstannyń halyq ártisi Ahmedııarovtyń shyǵarmashylyǵy týraly zertteý jasaǵan óner qaıratkerleri onyń shyǵarmashylyǵynyń tórt baǵytta órbigenin baıandaıdy.
Qazaqtyń halyqtyq mýzyka ónerine jańasha lep ákelgen Qarshyǵa keıinnen qazaq kúıshileriniń kóshin bastady. О́nerdiń ózgege uqsamaıtyn saltanatyn qurdy. Qos ishekti kıeni yrqyna kóndirip, kóz súısindirip, qulaq quryshyn qandyrar sheber oryndaýshylyǵy arqyly óziniń jeke mektebin qalyptastyrdy.
Onyń taǵy bir ǵajaıyp qadamy – Qurmanǵazy, Dına, Qazanǵap, Dáýletkereı, Abyl, О́skenbaı, Táttimbetter dástúrinde tamasha kúıler shyǵarǵan sazgerligi. Halqynyń áýelden-aq baı muraly syr sandyǵyna máńgi ólmeıtin, sónip-solmaıtyn altyn qazyna quıdy.
Dástúrli kúı janryn jalǵastyryp «Aqjeleńder», «Baıjumalar», «Tolǵaýlar» týyndylaryn, kúıshi babalary men ult qaıratkerlerine arnap «Qurmanǵazy Aqjeleń», «Kúı anasy», «Imash Baıjuma», «Nurǵısa», «Ǵazıza», «Tabyný» sııaqty shyǵarmalaryn jazdy. El táýelsizdik alǵan jyldardaǵy qýanyshty sátterde «Elbasy», «Shabyt», «Naryn», «Atyraý» kúıleri dúnıege keldi.
Professor Qarshyǵa Ahmedııarulynyń halyq murasyn, ótken ǵasyrlardaǵy dala sazgerleriniń qaldyrǵan qazynasyn zerttegen ǵylymı eńbekteri qazaq mýzykasynyń qoryna mol maǵlumattar qosty. «Mahambet. Shashaqty naıza – shalqar kúı», « Qurmanǵazy. Saryarqa», «Jiger. Dáýletkereı kúıleri», «Ásem qońyr. Dına kúıleri», «Kúıshi Qalı», «Kúı uran», «Tabyný» jınaqtarynyń qaı-qaısy da – syrshyl dúnıeler.
Ulttyq konservatorııanyń dombyra kafedrasynyń meńgerýshisi bola júrip «Ustaz talantty bolsa, shákirti talapty bolady» degen sózge laıyqty sońynan ergen talapty kúıshilerdiń shoǵyryn qazaq sahnasy tórine qaraı jeteledi. Olardyń arasynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Qýanysh Ájimuratov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Roza Aıdarbaeva, Qurmanǵazy atyndaǵy Ulttyq konservatorııasynyń professory Sálimgereı Sadyqov, Memlekettik «Daryn» jastar syılyǵynyń laýreaty Ǵalym Ahmedııarov, Halyqaralyq konkýrstardyń júldegeri Murat Karımýllın, Qazaqstannyń Mádenıet salasynyń úzdigi Saltanat Qudaıbergenova jáne basqa kúıshi legi bar.
Álemniń tórt qurlyǵynda qazaq dombyrasyn kúmbirletken kúı qaǵany birneshe márte qundy kúı taspalaryn shyǵarýymen qatar, Qytaıda 50-den astam, óz elimizdiń radıo-tele muraǵatyna 500-den astam kúı jazdyrdy. «Qazaqtyń 1000 kúıi» jobasynyń jetekshisi atanyp, Almatyda 640 dombyrashynyń basyn qosyp, Gınnestiń rekordtar kitabyna endi.
Kúı óneriniń uly tulǵasyna aınalǵan Qarshyǵa burynǵy odaqtas respýblıkalardy aıtpaǵanda AQSh, Japonııa, Italııa, Norvegııa, Fınlıandııa, Fransııa, Shvesııa, Shveısarııa, Marokko elderinde kúı shertip, álem halqyna qazaq degen talanty tuǵyrdaǵy ult bar ekenin dáleldedi. Qos ishekti saıratyp, tyńdaýshysynyń jan dúnıesin mýzyka qudiretiniń tylsymyna bóledi.
Qaıtalanbas dara talant ıesi Qarshyǵa Ahmedııarovtyń kúı ónerin órkendetýdegi eńbegi joǵary baǵalanyp, memleketimizdiń «Parasat» ordenimen marapattaldy.
Atyraý eli – kúıshi tulǵanyń kókeıinen bir kún de sónbegen ystyq atamekeni. Týǵan jerge degen qurmet, júrek lúpili onyń «Atyraý», «Altyn uıa» kúılerindegi jan terbegen syrly sazdarmen ulasyp jatty.
Atyraý oblysynyń, Atyraý qalasynyń, Mahambet aýdanynyń jáne Tańdaı aýyly Qurmetti azamaty ataqtaryn ıelengen týma talant, Aqjaıyq eliniń Alataý basynda erkin qalyqtaǵan qyrany dúnıeden erte ótkenimen onyń esimi jerlesteri júreginde uzaq jyldar saqtalatyny daýsyz. Ol sondaı-aq oblysymyzdaǵy bilim ordasy Halel Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý Memlekettik ýnıversıtetiniń qurmetti professory.
Daryndy dombyrashy, sahna sańlaǵy Qarshyǵa Ahmedııarov ómirden ótken soń, onyń esimin máńgi este qaldyrý maqsatynda týǵan aýyly Tańdaı orta mektebine kúıshiniń esiminiń berilýi, qalanyń ortalyǵynan bıik tuǵyrly eskertkishtiń ashylýy, Ahmedııarov kóshesiniń belgilenýi týma talanttyń rýhyna jasalynyp jatyrǵan ıgi sharalardyń bastaýy dep uǵynamyz. Osy oraıda biz jaqsy isti jalǵaı túsip, Qarshyǵa Ahmedııarulynyń kózin kórgen, ónerimen sýsyn qandyrǵan jerlesteri Nurmuhan Jantórın atyndaǵy Atyraý oblystyq fılarmonııasy janyndaǵy «Naryn» orkestrine tarlan tulǵa Qarshyǵa Ahmedııarovtyń esimin berip, óner ujymyn Qarshyǵa Ahmedııarov atyndaǵy «Naryn» halyq aspaptar orkestri dep ataǵandy jón kóremiz. Bul usynysty óz kezeginde Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova, Atyraý oblysynyń ákimi Mahambet Dosmuhamedov tikeleı óz nazarlaryna alǵany durys.
Qurmetpen:
Ilıa JAQANOV – óner zertteýshisi, Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri , «Otan» ordeniniń ıegeri, Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty
Hatımolla RIZÝANOV – kúıshiniń ustazy, Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty
Nurpeıis MAHAShEV – qoǵam jáne memleket qaıratkeri, Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty
Tóken JUMAǴULOV – kúı óneri janashyry, Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty
Ǵabbas HISMETÝLLIN – kúıshi, Atyraý oblysynyń Qurmetti azamaty
Sálimgereı SADYQOV – kúıshiniń shákirti, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet qaıratkeri
