KО́KTEMGI EGIS

TABYS  KО́ZI – TIIаNAQTYLYQTA Aqmola oblysy táýekeldi egin­shilik aımaǵynda ornalasqan­dy­ǵy jáne bolashaq ónimniń taǵ­dyry aldymen topyraqtyń yl­ǵal­men qanshalyqty qamtamasyz etilgendigine baılanysty bolyp keletindigi belgili. Osyǵan oraı, agro­tehnıkalyq sharalarda qate­lik­terge jol bermeý úshin ár sha­rýa­shylyqta, ár alqapta qansha yl­ǵal baryn dál anyqtap, bilip otyrýdyń mańyzy zor. Oblys aýdan­dary boıynsha tutastaı alǵan­da, kúzgi-qysqy kezeńderde orta eseppen 111 mıllımetrden 223 mıllımetrge deıin ylǵal jınaqtaldy. Sóıtip, ótken jyl­dyń tıisti merzimimen salys­tyr­ǵan­da ylǵal qory joǵary bolýy­men erekshelendi. Onyń ústine, 1,2 mıllıon gektar alqapta qar toqtatyldy. Bul ótken jylǵy kórsetkishten 26 paıyzǵa artyq. Bıyl da burynǵysynsha egis alqaptarynyń qurylymynda azyq-túliktik bıdaı jetekshi oryn alady. Onyń úles salmaǵy 90 paıyzdan asqaly otyr. Kók­temgi egisti oıdaǵydaı ótkizý úshin oblys tuqym qorymen tolyq qam­tamasyz etilgen. Tipti, jeke­le­gen sorttary boıynsha artyq tuqym qory da bar. Barlyq tu­qym tıisti sebý kondısııasyna jetkizilgen. Olardyń 83 paıyzy birinshi, ekinshi klasty tuqym. Álemdik rynoktaǵy astyq ba­ǵasy tek qana dándi daqyldarmen shektelýge bolmaıtyndyǵyn kór­setýde. Iаǵnı, eginshilik salasyn ártaraptandyrý ýaqyt talabyna aınaldy. Bıyl maıly daqyldar 86 myń gektar alqapqa sebilip, eki ese óspek. Naqty tabıǵı-klı­mat­tyq jaǵdaılarǵa qaraı ony ósirý tehnologııasy da ıgerilgen. Osy baǵaly daqyldy qabyldap, óń­deı­tin kásiporyndar qatary ós­kendigin aıtqym keledi. Olardyń óndiristik qýattary ózderinde óndirilgen maıly daqyldardy ǵana emes, sonymen birge, árip­tes­tik yntymaqtastyqtaǵy sha­rýa­shylyqtarǵa qolqabys jasaýǵa da múmkindik beredi. Aǵymdaǵy jyly kartop ósirý 19 paıyzǵa jáne kókónis kólemi 13 paıyzǵa artatyn bolady. О́ıt­keni, óńirlik damý baǵdarla­ma­syn­da aqmolalyqtar Shýche-Býrabaı kýrortty aımaǵy men Astana qalasyn azyq-túlikpen jabdyq­taýshylardyń biri ekendigi atap ótilgen. Bıyl kartop ón­dirisin yntalandyrý maqsatynda qarjy kóleminiń arttyrylǵan­dy­ǵy jurtshylyqty serpiltip otyr. Kóktemgi egis alqaptarynyń qu­rylymynda malazyqtyq da­qyl­dar 61 myń gektardy quraı­tyn bolady. Bul mal sharýa­shy­ly­ǵyn órkendetý arqyly jańa tur­patty agrarlyq-ındýstrııalyq óndiristi qurýy­myzǵa jol asha­tyny sózsiz. Sońǵy úsh jylda oblystyń aýyl sharýashylyǵy kásip­oryn­dary jalpy quny 45 mıllıard teńge quraıtyn 696 traktor, 1030 astyq jınaý kombaınyn, 600 tuqym­sep­kish, 390 birlik joǵary ónimdiliktegi egistik keshenderin sa­typ aldy. Bul aýyl sharýa­shy­ly­ǵyn quraldarmen jabdyq­ta­ý­dy normatıvtik deńgeıge jetkizdi. Aǵymdaǵy jyldyń keshendi josparlaryna sáıkes, taǵy da 156 astyq kombaıny men 46 egis keshenderin satyp alý kózdelip otyr. Olardyń barlyǵy kóktemgi egis jáne astyq jınaý jumys­ta­ryna qatystyrylatyn bolady. Mu­nymen qosa, sharýa qoja­lyq­tarynda 4 myń tehnıka bar. Bul oblystyń egistik alqaptarynyń 23 paıyzdyq úlesin ıelenedi. Biraq, munda máshıne-traktor par­kin jańartý qolǵa alynbaı otyrǵanyn aıtýǵa tıispiz. Qazir qolda bar tehnıkalardy jóndeý jumystary eńserilip qaldy. Sondaı-aq, memlekettiń qatysýymen qurylǵan 6 máshıne-tehnologııalyq stansalarynyń tehnıkalaryn tıimdi paıdalaný mindeti qoıyldy. Olardyń barlyq qýaty eń aldymen sharýa qojalyq­taryna qyzmet kórsetýge baǵyt­tala­tyn bolady. Kóktemgi egis naýqanyn oıda­ǵy­daı ótkizýde janar-jaǵarmaı mate­rıaldarymen jabdyqtaý aı­ryqsha mańyzdy. Aǵymdaǵy jyly dızel otynynyń qajettiligi 72 myń tonnany qurasa, búgingi kúnge deıin onyń 52 paıyzy satyp alyndy. Oryn alǵan fıtosanıtarlyq jaǵdaı ósimdikterdi zııankes­ter­den, aramshópter men aýrýlardan qorǵaý boıynsha sharalar ótkizý­ge erekshe nazar aýdarýdy qajet ete­di. Bıylǵy jyly dándi da­qyl­dar tuqymynyń 90 paıyzyn nemese 512 myń tonnasyn dári-dármek­pen zalalsyz­dandyrý jos­par­lanýda. Oblys boıynsha tyńaıtqysh qoldanýdyń eń tómengi deńgeıi 120 myń tonnany quraıdy. Mı­ne­raldy tyńaıtqyshtardyń ar­zan­daýyna memleket tarapynan qoldaý kór­setilip keledi. Bıyl 23 myń ton­na­dan astam mıneraldy tyńaıt­qysh­tardy qosymsha qar­jy­lan­dyrýǵa 701 mıllıon teńge bólindi. Ataýly memlekettik qol­daý tyńaıt­qysh baǵasyn 50 paı­y­zǵa arzan­datýǵa múmkindik be­redi. Mundaı kómektiń keń tarmaqty­lyǵy baıqalýda. Úkimettiń arnaıy sheshimimen janar jáne jaǵarmaı, gerbı­sıd­ter baǵasynyń arzandaýy úshin bizdiń oblysqa bıýdjettik qara­jat­tan 2,2 mıllıard teńge bóli­nip, egistik alqaptarynyń qury­lymy men kólemine baılanysty aýdandarǵa taratyldy. Jalpy, oblystyń egistik al­qa­byn sýbsıdııalaýdyń barlyq baǵdarlamasy boıynsha 3,6 mıl­lıard teńge qarajat baǵyttaldy. Sondaı-aq, ústimizdegi jyly kók­temgi egis pen oraq jumystaryn ótkizýdiń qarajat aınalymyn tol­tyrý maqsatynda “KazAgro” ult­tyq holdıngi “Azyq-túlik ke­li­sim-shart korporasııasy” jáne “Agrar­lyq nesıeleý korporasııa­sy” AQ-tar arqyly bólingen ne­sıelik qarajattyń jalpy somasy 34 mıllıard teńgeni quraıdy. Qazir atalǵan kólemnen 20 mıl­lıard teńge nesıe qolǵa tıdi. О́ti­nim qabyldap, olardy qaraý jalǵasýda. Kez kelgen salada bilikti ma­man­dar daıarlamaı, belgili bir ná­tı­jege jetý múmkin emes. Bul ba­ǵyt­ta aıtarlyqtaı jumystar atqa­ryldy. Biliktilikti arttyrý kýrs­tarynda 300 mehanızator oqy­tyl­dy. Sondaı-aq, 50 sharýa qo­jaly­ǵynyń jetekshisi qaıta daıarlyqtan ótip, 100 agronom arnaıy emtıhan synaqtaryn tapsyrdy. Mehanızatorlardy daıarlaý boı­ynsha “Agromashholdıng” fı­lı­aly jáne “Djon Dır”, “Klaas” kom­panııalarynyń fı­lı­aldary­men múddeli jumystar júrgizilýde. So­­nymen birge, Shor­tandy aýda­nyn­­daǵy Baraev atyndaǵy ǵyly­mı-óndiristik ortalyq bazasynda byltyr uıym­dastyrylǵan “Kaz­agroınnova­sııa” aksıonerlik qo­ǵa­mynyń oqytý ortalyǵy belsen­dilik tanytyp otyrǵanyna rı­zamyz. Dıqandarymyz 2010 jyldy “Sapa men ónimdilikti arttyrý jyly” uranymen bastaǵaly otyr. Ýaqyt molshylyqty ǵana emes, tıimdilikti de alǵa tartyp otyr­ǵa­ny osydan-aq ańǵarylady. Bul oraıda aqmolalyq dıqandardyń júzi jarqyn bolatyndyǵyna senimdimiz. Qadyrhan OTAROV,  Aqmola oblysy ákiminiń orynbasary. Aqmola oblysy.