Jylý jelilerinde aqaý bar

Kúz erte tústi. Ári salqyn. Oblys ortalyǵyndaǵy kópqa­bat­ty úılerdiń sýyp ketýine baılanysty jylý berý maýsymy 22 qyrkúıekte bastaldy. Dál osy kezde jylý berý júıesindegi oryn alyp otyrǵan olqylyqtar belgili boldy. Qalanyń eki shaǵyn aýdany, birneshe áleýmettik-turmystyq nysandar jylýsyz qaldy. Or­ta­lyq jylý jelisine jylý berilgenimen, aýla ishindegi taratý jelilerinde aqaý bar ekeni anyqtaldy. Eń bastysy, jelide qysym joq. Bul jaıtty qala ákiminiń orynbasary Baýyrjan Ernazarov bylaısha túsindirdi:

– Ortalyq jylý júıesi ar­qyly jylý berilgenimen, qýattyń barlyq tu­ty­nýshyǵa jetpeıtini belgili bolyp otyr. Sondyqtan qosymsha jylý ma­gıs­tralin salý qolǵa alyndy. Qu­ry­lys montaj jumystary qazan aıynyń 4-i kúni ǵana aıaqtaldy. Bul jumysty kesh bastaǵan sebebimiz, sheńberi myń mıllımetr bolatyn qu­byr daıyndaý úshin reseılik kásiporynǵa tapsyrys bergen bolatynbyz, sol qubyr kesh keldi, – deıdi ol.

Aıtsa aıtqandaı, sońǵy jyldary qurylysy qarqyn alǵan oblys ortalyǵynda ja­ńa­dan salynyp jatqan ǵıma­rat kóp. Osy arada Kók­sh­taý­dyń elimizdegi jylý elektr ortalyǵy joq jalǵyz qala eke­nin taǵy eske sala ketsek, ar­tyq bolmas edi. Qurylystyń kó­beıgenin kórgen qala turǵyn­da­ry kóne qazandyqtyń shamasy jete me, jetpeı me dep kú­mándanyp otyr. Qazir jylý kesh berilgen eki shaǵyn aýdan­daǵy jylý turǵyndar kóńi­li­nen shyǵatyn emes. Keıbir páterlerdegi temperatýra 15º S shamasynda ǵana. Jylýdyń berilý júıesindegi jylý jaqsy bolǵanymen, qaıtý júıesinen kinárat tabylyp, aınalym jaq­sarmaı tur.

Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq shar­ýa­­shylyǵy bas­qarmasynyń bas­shysy Danııar Qýa­nysh­baevtyń aıtýyna qaraǵanda, bıyl jylý berý maýsymyna tııanaqty da­ıyn­­dalý úshin 40 mlrd teńge qarajat bólingen. Oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin 2019 jyly osy maqsatqa 32 mlrd, 2020 jyly 37 mlrd teńge bólingenin aıta ketsek te bolar. Jyl saıyn qyr­­ýar qarajat bólingenimen, oblys orta­lyǵyn jylýmen qamtamasyz ete­tin, keı­­bireýiniń salynǵanyna jar­­ty ǵa­syrǵa jýyq ýaqyt ótken eski j­ú­ıeniń kem-ketigi jón­de­lip biter emes. Jylýmen jab­dyq­taý sala­syn jań­ǵyrtýǵa jáne jóndeý ju­mys­ta­ryn júıeli júrgizýge, otyn qo­ryn jı­naq­taý­ǵa 13 mlrd teńge qa­rajat qaras­tyrylypty. Bıyl ob­lys­tyń 7 eldi mekenindegi jylý kóz­­deri men jylý jelilerin jań­ǵyr­tý jáne salý baǵy­tynda 13 joba qolǵa alynsa, onyń beseýi oblys ortaly­ǵyndaǵy jylý jelilerin qaıta jań­ǵyr­týǵa baǵyt­tal­ǵan. Osy jo­ba­lardyń aıasynda qosymsha 21 kóppá­terli turǵyn úı, 189 jekemenshik úı, 22 ákimshilik nysan jylý jú­ıesine qosylyp otyr. Memleket tarapynan mol qamqorlyq jasalyp, qyrýar qarjy bólinse de óńirdegi 664 qazan­dyqtyń beseýi áli kúnge kesheýil­deý­de.

Birjan sal aýdanynyń or­ta­­­­lyǵy Stepnıak qalasyn­da­ǵy, Býrabaı ken­tin­­degi, Atbasar qa­lasyndaǵy qa­zan­­dyqtar ýa­q­tyly jóndelmeı, A­r­­shaly ken­­tiniń magıstraldy jeli­le­ri­niń aǵym­daǵy jóndeýi, Zerendi aýylyndaǵy jańa blokty-mo­­dýldik qazandyqtan bas­tap, jalpy uzyndyǵy 2,9 sha­qy­­rym­dy quraıtyn jeliniń ju­mys­tary kesheýildetilýde. Esil qalasyndaǵy Myrzashaev, Gagarın, Abaı, Mır kósheleri boıyn­daǵy jylýmen jabdyq­taý jeli­le­rinde tıisti qysym­nyń bolmaýy da kúr­de­li má­se­le­ge aınalǵan sy­ńaı­ly. Step­no­gorsk jylý elektr orta­ly­ǵynyń jóndeý jumystary 82,4 pa­ıyz­ǵa oryndalǵan.

Oblystyń keıbir aýdanyn­da otyn qoryn daıyndaý máselesine muqııat nazar aýdaryp, daıyndyq jumystaryn shırata túsý qajet. Aıtalyq, Atbasar aýdanynda – 85, Ereı­mentaý, Esil aýdandarynda – 80, Kókshetaý qalasynda 75 pa­ıyzǵa jeter-jetpes otyn qory bar.

О́ńir turǵyndaryna shamamen 662 myń tonna kómir qajet bolsa, onyń jartysy ǵana qamtamasyz etilgen. Qazir kómir satatyn oryndarda uzyn-sonar kezek paıda bola bastady. Tu­ty­nýshylar ortasha baǵasy 13 200 teńge turatyn kómirdiń sapasyna na­razy. Ishinde topyraq ta, tas ta kezi­gip jatady. Jylý berý maýsymyn oıda­ǵydaı ótkizý úshin óńirge 42 myń tonna mazýt qajet. Bul otynnyń ár tonnasy 100 myń teńge shamasynda. Eger jol shyǵynyn qosa esepteseńiz, ár tonnasy 113 myń teńgeden aınalady.

Elektrmen jabdyqtaý jeli­le­rin jańǵyrtý birshama táýir. Osy jyldyń alǵashqy 8 aıynda 1,7 mlrd teńge qara­jat ıgerilip, 2 myń sha­qy­rym­nan asatyn elektr jelileri jón­del­di. Bul – jospardyń 87 paıyzy.

Taǵy bir aıta keterlik má­se­le, bereshek jaıy. Ústi­miz­degi jyldyń 17 qyrkúıek­tegi jaǵdaı boıynsha oblysta jylý, elektr, sýmen jabdyqtaý qyz­metterine debıtorlyq bereshek 1 mlrd 736 mln teńgege jetken. Onyń ishinde merzimi ótken bereshektiń kólemi – 669,3 mln teńge. Aǵymdaǵy bere­­shektiń ózi 1 mlrd 67 mln teń­geni qurap otyr. De­mek, qyzmet kór­se­tý­shi­ler debı­tor­­lyq bereshekti ón­dirip alý jaıyn qarastyrýlary qajet.

Qystyń qatal synshy ekendigin qape­rimizden shyǵarmaý kerek. Erte qam­dansaq, qapy qalmas edik.