Rýhanııatqa jasalǵan úlken qoldaý

Halqymyzdyń árbir aza­matynyń kókeıinde júrgen máse­lelerdi sheshýge arnalǵan Joldaýda birqatar tyń bas­tamalar kóterildi. Ásirese, qarapaıym adamdardyń tur­my­syna tikeleı áser etetin eń tómengi jalaqynyń mól­sheri, 2022-2025 jyldary máde­nıet qyzmetkerleriniń, muraǵatshy­lardyń, kitaphanashylardyń, tehnıkalyq qyzmetkerlerdiń, qoryqshylardyń, kólik júrgizý­shileriniń jalaqylaryn jyl saıyn 20 paıyzǵa arttyrý olardy qýantyp tastaǵany sózsiz.

Búginde jahandanýmen bet­pe-bet kelgen qoǵamnyń rý­hanııa­­ty, áleýmettik-mádenı ómirin­­­degi ózgerister aıryqsha nazar aýdarýdy qajet etedi. Máde­nıet­ti alyp qarasaq, onyń ishin­­de­gi eń mańyzdysy – kitap­hana. Kitaphana – ulttyq sana­nyń bastaýy, ulttyq rýhanı qundy­lyqtardyń qazynasy. Adamzat qoǵamyn kitapsyz, kitaphanasyz kózge elestetý qıyn.Uly jazý­shy­lardyń shyǵarmalary halyq­tyń ulttyq ómiriniń ensıklopedııasy, úlgisi ispettes.

Ulttyq qoǵamdyq senim ke­ńesi­niń tórtinshi otyrysynda Prezıdentimiz el rýhanııatynyń besigi bolyp sanalatyn kitap­hanalarǵa erekshe nazar aýdaryp, qazirgi álemde kitaptar men kitaphanalarsyz adamnyń da­mýy múmkin emes ekenin atap ótti. Búkil álemdegi kitaphanalar bi­lim men mádenıet ortalyǵy bo­lyp tabylady. Aqparattyq teh­nologııalardyń qarqyndy da­mýyna qaramastan, dástúrli kitaphananyń bilim berýdegi róli eshqashan óz mańyzyn joǵalt­paıdy.

Mádenıet salasynyń qyz­met­kerleri retinde biz Memleket basshysyna mádenı saıasatty qoldaǵanyna, kitap jáne kór­kem ádebıet oqý arqyly bola­shaq urpaqty tárbıeleýge kóńil ból­genine rızamyz. Prezı­denti­miz aıtqandaı, «Oqýǵa degen qy­zyǵý­shylyq, kitap arqyly qor­shaǵan álemdi bilýge degen qy­zyǵýshylyq balalardyń boıynda mektep qabyrǵasynan bastap qalyptasýy kerek. Kitaphana osy qyzyǵýshylyqtyń ortaly­ǵy, kitaptardyń qyzyqty álemi­ne jeteleıtin oryn bolýy kerek». Alǵash ret joǵary minber­den elimizdiń myńdaǵan kitaphana­shylarynyń óz mamandyǵyna degen maqtanysh sezimin týdyratyn kitaptyń mańyzdylyǵy, kitaphanalardyń tárbıelik róli týraly sózder aıtyldy.

О́skeleń urpaqpen dıalog qurý úshin kitaphanalar zamanaýı trendterdi basshylyqqa alady jáne kommýnıkasııanyń jańa quraldaryn qoldanady. Barlyq baılanys arnalarynyń ishinde oqý, ásirese, kitap oqý óte mańyzdy. Bul – ulttyq máde­nıettiń ózegin, ana tili­niń baılyǵyn saqtaý men kóbeıtý­diń, sóıleý mádenıetin qa­lyp­tas­­tyrýdyń eń qýatty me­hanızmi. Sondyqtan óskeleń ur­paqty kitap oqýǵa baýlýdyń mańyzy zor.

Memleket basshysy ótken jylǵy «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Joldaýynyń «Ulttyń jańa bolmysy» bóliminde halqy­myzdyń jańa bolmysyn qalyp­tastyrý, tutas ult sapasyn arttyrý, adamdy jáne qoǵamdy ýaqyt talabyna saı jetildirý qajettigin basa aıtqan bolatyn. Prezıdent ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń: «Bilimdi bolýǵa oqý kerek. Baı bolýǵa kásip kerek. Kúshti bolýǵa birlik kerek. Osy kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek» degen ǵıbratty sózin eske salyp: «Men halqymyzdyń álem úlgi tutar­lyq jaqsy qasıetteriniń kóbi­rek bolǵanyn qalaımyn. Ulty­myz jańa sapaǵa kóshýi úshin bizdiń kúndelikti ómirlik usta­nymdarymyz da ózgerýi kerek. Qazaq qoǵamynda jańa qaǵı­d­attar jáne jańa baǵdarlar saltanat qurýǵa tıis», degen bolatyn.

Prezıdentimizdiń máde­nıetke, rýhanııatqa degen qol­daýy osy salada eńbek etip júr­gen bizderge kúsh-jiger bere­di. Memleket basshysynyń óz Joldaýlarynda qadap aıtqan sapaly ult qalyptastyrý úshin rýhanı orda – kitaphananyń orny erekshe dep oılaımyn. Ultymyzdyń sanaly da sapaly bolýy úshin azamattardyń bilikti maman bolyp qalyptasýymen qatar, rýhanı baı adam bolýy úshin kitaptyń jáne ony qoǵamǵa nasıhattap otyrǵan kitap­hanalardyń atqarar jumy­sy orasan. Kitap oqyǵan ult qana naǵyz bilikti hám bilimdi, zaman talabyna saı sapaly ult bola alady.

Tuńǵysh Prezıdentimiz – El­basy Nursultan Nazar­baev irgetasyn qalaǵan elorda­­myz­daǵy Ulttyq akademııalyq kitaphana – qoǵamǵa jan azyǵyn syılaıtyn rýhanı orda. Jańa úlgidegi mýltımedıalyq kitap­hana elektrondy aqparatpen jumys isteıdi, san alýan elektrondy servısterdi usynady, jańa kompıýterlik tehnologııalardy engizip otyrady. Elektrondy aqparat – kitap­hananyń negizgi resýrsy, basty baǵytymyz – qaǵazsyz tehnologııany damytý. Oqyrmandar qazirgi zamanǵy katalog zalyn, resýrstar zalyn, aqparat­tyq-bıblıografııalyq servıs qyzmetin, munaı-gaz salasyna arnalǵan elektrondy oqý zalyn, álem ádebıeti bólimin, ǵy­lymı oqý zaly men múmkindigi shekteýli azamattarǵa arnalǵan zamanaýı tehnologııaly zaldy paıdalanady. 

Kitaphanada jalpy sany 500 orynǵa eseptelingen 17 bólim jumys isteıdi. Munda 2,5 mln dana kitapty saqtaıtyn qoıma bar, sondaı-aq elektrondy aq­paratty terabaıttyq kólemde saqtaýǵa múmkindik beretin serverler kesheni de qyzmet etedi. Qorda barlyǵy 600 myńnan astam kitap saqtaýly. Sondaı-aq 900-den astam otandyq jáne sheteldik merzimdi baspasóz ónimi jınalyp jatyr.

Ulttyq akademııalyq kitap­hanada álemniń 120 tilin­degi otandyq jáne sheteldik qujat­tardyń biregeı jınaǵy bar, kitap qorynyń kólemi eki mıllıon danaǵa jýyq.

Kitap qory basylymdar sanatyna bólingen jáne tıisti oqý zaldarynda qoljetimdi. Budan basqa, 70 myńnan astam qujat sıfrlanǵan jáne  Qazaqstan­dyq ulttyq elektrondy kitaphana qu­ra­myna kiredi.

Ulttyq akademııalyq kitap­hananyń kúsh-jigeri memleket pen azamattardyń ǵylymı jáne tarıhı múddelerine qyzmet ete­tin, kásibı qoǵamdastyqqa bel­sendi kómek kórsetetin, be­ıin­di ǵylymı qyzmettiń damýy­na jár­dem­desetin klassıka­lyq fýnk­sııalardy jetildirýge baǵyttalǵan.

Ulttyq akademııalyq kitap­hana ulttyq jobalardyń belsendi qatysýshysy retinde biregeı aqparatty saqtaýǵa jáne ony ońaı qoljetimdi etýge, kitaphanalardy jańǵyrtý­ǵa jáne aqparatqa qol jetkizý­diń jańa núktelerin qurýǵa kómektesedi.

Kitaphanamyz bıyl Qazaq­stan Táýelsizdiginiń 30 jyl­dy­ǵyn atap ótý aıasynda qazaq áde­bıetine, ult­tyq mádenıettiń damýy­na eleý­li úles qosqan jazý­shylar, aqyn­dar, dramatýrg­ter, ǵylym qaı­rat­kerleri­niń shyǵar­ma­shyly­ǵyn ilgeri­le­týge arnalǵan «Rýhty qalam qaıratkerleri» is-sharalar sıklin ótkizdi. 

Kitap oqý mártebesin, oqyr­mandyq belsendilikti arttyrý, oqýdyń joǵary mádenıetin qalyptastyrý, balalar men jastardyń oqý saýattylyǵyn damytý maqsatynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2021 jyldy «Balalar ádebıeti jyly» dep jarııalady.

Balalardy erte jastan oqý­ǵa baýlý – bolashaqta sanaly ult bolýdyń kepili. Son­dyq­tan Prezıdenttiń balalar kitaphanalaryn damytý jónin­degi tapsyrmasyn qoldaı oty­ryp, Ulttyq akademııalyq kitap­hana balalar kitabyn nasıhattaý boıynsha aýqymdy jumys júrgizý ústinde.

Osy jyldyń eń mańyzdy is-sharasy Reseıdiń Ulttyq memlekettik kitaphanasymen, shetel ádebıeti kitaphanasymen y­n­­tymaqtastyq aıasynda uıym­­dastyrylǵan «Eske alý jáne beıbitshilik joldary» halyq­aralyq ekspedısııa­sy boldy. Onyń barysynda ynty­maq­tastyq týraly memorandým­dar jasaldy, reseılik oqyr­mandar úshin qazaqstandyq jazýshy­lardyń kitaptarynyń tanys­tyrylymy ótkizildi. Omby ob­lys­tyq kitaphanasynda qazaq­standyq mádenıet pen ádebıet ortalyǵy ashyldy.

Memleket kitaphanashylar mártebesin arttyrý jáne qo­ǵamǵa kitap arqyly adamı qun­dylyqtardy nasıhattaý, óskeleń urpaqqa taǵylymdy tárbıe berý  úshin qoldan kelgenniń bárin jasap jatyr. Bul kitaphanashy mamandyǵynyń qadiri artyp, sapasynyń ósýine áser etti. Qazaq­standyq kitaphanalar halyq­­aralyq deńgeıde óz sala­synyń bilikti mamandarymen tájirıbe almasyp, birlesken is-sharalar uıymdastyryp júr.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń salıqaly saıasaty jyldar boıy jınaqtalǵan máse­lelerdiń sheshilýine ákel­di. Búginde bilim berý jáne má­denıet salalarynda jaq­sy óz­gerister bolyp jatyr, muǵa­lim­derdiń mártebesi kóteril­di,  kitaphanalar men kitap­hana­shylarǵa da tıisinshe kóńil bólinip otyr, mektepter, aýyl­dyq kitaphanalar, mektepke deıingi mekemeler, sport mek­tepteri salynýda.

Búginde kitaphanashylar aldynda úlken mindetter tur. Qazirgi talǵamy joǵary oqyr­mandy kitaphanaǵa tartý úshin aldymen kitap­hana­shylardyń ózi jańa tehnologııany meńgergen bolýǵa tıis. Máselen, olar oqyr­mandarǵa kitap berýmen qatar, sol kitap týraly áleýmet­tik jelilerdi paıdalana otyryp, vıdeo nemese slaıdty usynsa, kópshilik talabynan shyǵar edi dep oılaımyn.

Qazaqstan azamaty retinde bizdiń árqaısymyz qaı salada bolsyn Prezıdentimiz alǵa qoıǵan mańyzdy mindetterdi júzege asyrýǵa aıanbaı atsalysyp, elimizdiń kórkeıe túsýine óz úlesimizdi qosýǵa tıispiz.

Úmithan MUŃALBAEVA,

Ulttyq akademııalyq kitaphanasynyń basshysy, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor