Erekshe qarqynmen kóbeıgen nesıe úlesi ishki jalpy ónim (IJО́) men halyq tabysynyń nomınaldy ósiminen edáýir asyp túsken. «Bul tutynýshylyq kredıt berý naryǵyndaǵy táýekelderdiń artýyn rastaıdy» deıdi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi. Olardyń habarlaýynsha, eldegi ekonomıkalyq ósýdiń qalpyna kelýi aıasynda tutynýshylyq suranystyń artýy, tutynýshylyq qaryzdar boıynsha ortasha mólsherlemeniń tómendeýi, sondaı-aq bankterdiń skorıngtik modelderin jetildirý jáne táýekelderdi jaqsy boljaý múmkindigi tutynýshylyq nesıe kóleminiń ósýine áserin tıgizgen. О́z kezeginde bankterdiń onlaın-servısterdi damytýǵa basa kóńil bóle bastaýy da – halyqtyń nesıege degen yqylasyn arttyrǵan biregeı sebep.
Jeke tulǵalarǵa nesıe berý turǵysynan Kaspi Bank-tiń úlesi joǵary – 33,9 paıyz. Ekinshi orynǵa 24,1 paıyzben «Qazaqstan Halyq banki» ornalassa, odan keıin 7,9 jáne 7,8 paıyzben «Sberbank» jáne «Eýrazııalyq bank» tur. Derekke qarasaq, jyl basynan beri usynylǵan tutynýshylyq qaryzdardyń 88 paıyzyn úsh bank – Kaspi Bank, «Qazaqstan Halyq banki» jáne «Sberbank» bergen. Al qaryz alýshylardyń 72 paıyzynda kredıtter boıynsha bereshek boryshynyń ortasha somasy 339,2 myń teńge bolatyn, 1 mln teńgege deıingi somada qaryzy bar. Tutynýshylyq kredıtter boıynsha qaryz alýshylardyń negizgi úlesi elimizdiń iri qalalary – Almatyda (24,1 paıyz), Nur-Sultanda (9 paıyz) jáne Shymkentte (7 paıyz) shoǵyrlanǵan.
«Bankterdiń kepilsiz tutynýshylyq qaryzdary boıynsha 1 mln teńgege deıingi somadaǵy kredıtter boıynsha aı saıynǵy tólemniń ortasha somasy – 28,3 myń teńge. Tutynýshylyq qaryzdardyń sapasy oń serpindi kórsetip otyr. 90 kúnnen astam merzimi ótken bereshektiń deńgeıi 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha 6,8 paıyzdan tómendep, 2021 jylǵy 1 qyrkúıekte 5,3 paıyzdy qurady. Tutynýshylyq kredıt berý táýekelderin shekteý úshin bankterdiń qaryz alýshynyń borysh júktemesiniń koeffısıentin esepteý mindeti belgilengen. Iаǵnı bankter qaryz berý kezinde qaryz alýshynyń merzimi ótken tólemder somasyn qosa alǵanda, barlyq ótelmegen qaryzdar boıynsha barlyq tólemderi onyń ortasha aılyq kirisiniń 50 paıyzynan aspaýǵa tıis ekenin eskerýi tıis» delingen agenttik habarlamasynda.
Buǵan deıin agenttik tutynýshylyq kredıt berý táýekelderin baqylaý úshin sharalar qabyldaǵan bolatyn. Barlyq kepilsiz tutynýshylyq qaryzdar boıynsha aqy tóleý merzimin 90 kúnge keshiktirgennen keıin turaqsyzdyq aıyby men komıssııany esepteýge tyıym salyndy. Bul rette tólemge qabiletsiz tulǵalarǵa qaryz berýdiń aldyn alý maqsatynda tabysy eń tómengi kúnkóris mólsherinen aspaıtyn azamattarǵa qaryz berýge tyıym salynǵan. Bankter jappaı tutynýshylyq nesıe berýden tartynýy úshin bankterdiń osyndaı kredıtter boıynsha jeke kapıtalynyń jetkiliktiligine (150 paıyzdan bastap 300 paıyzǵa deıin) degen talaptar da eki ese ulǵaıǵan.
Sonymen qatar problemalyq bereshektiń ósimine jol bermes úshin 2021 jyldyń 9 sáýirinen bastap qaryz alýshyǵa kredıttik bıýro júıesinde «ońaltylǵan» mártebesiniń taǵaıyndalýyn kózdeıtin ońaltý tetigi engizilgen edi. Qazirgi ýaqytta 1,9 mln azamat «ońaltylǵan» mártebesine ıe. Osy oraıda agenttik ókilderi azamattardyń qaryzdar boıynsha borysh júktemesiniń ósimin shekteý úshin kepildi banktik qaryzdar boıynsha jyldyq tıimdi syıaqy mólsherlemeleriniń shekti ólshemderi 16 paıyzdyq tarmaqqa deıin (56 paıyzdan bastap 40 paıyzǵa deıin) azaıtylǵanyn aıtady. Kepilsiz banktik qaryzdar boıynsha 56 paıyz deńgeıinde saqtalmaq. Sonymen birge ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdary boıynsha 31 paıyzdyq tarmaqqa (56 paıyzdan bastap 25 paıyzǵa deıin) tómendetilgen.
Qazirgi kezde agenttik Ulttyq bankpen birlesip, borysh júktemesi koeffısıentin, jyldyq tıimdi syıaqy mólsherlemesin jáne kepilsiz tutynýshylyq qaryzdar boıynsha kapıtaldy esepteý tetikterin jetildirýdi qamtıtyn tutynýshylyq kredıt berýdegi táýekelderdi ustap turý boıynsha qosymsha sharalardy pysyqtap jatyr.
