Qandastar jolynda áli de kedergi kóp

Qoǵamdyq komıssııanyń kezekti otyrysyna Senat depýtaty, komıssııa tóraǵasy Murat Baqtııaruly, Qa­zaq­stannyń eńbek sińirgen qaırat­ke­ri Qarjaýbaı Sartqoja, Senat jáne Májilis depýtattary, belgili qoǵam qaıratkerleri, memlekettik organdar jáne BAQ ókilderi qatysty. Basqosý barysynda «Qandastarǵa UBT tapsyrý mehanızmin ońtaılandyrý nemese UBT-dan basqa da alternatıvti joldardy usyný», «Sheteldegi qazaq mádenı ortalyqtaryn qoldaý má­se­leleri: álemdik ozyq úlgi jáne qa­zaq­standyq tájirıbe», «Azamattyq alǵan qandastardyń sheteldegi eńbek ótilderin esepke alý» taqyryptarynda baıandamalar jasalyp, olardy sol­tús­tik óńirge ornalastyrý, Qazaqs­tandaǵy repatrıanttardyń qos aza­mat­ty­ǵy, zeınetaqy tóleý sekildi ózekti má­se­le­ler kóterildi.

Qoǵamdyq komıssııa otyrysynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qan­das­tardyń Qazaqstandaǵy oqý oryndaryna túsýine qatysty birneshe naqty usynys jasaldy. «Otandastar qory» KeAQ-tyń vıse-prezıdenti Maǵaýııa Sarbasovtyń málimdeýinshe, búginde olarǵa Qazaqstannyń joǵary oqý oryndary men kolledjderine túsýge arnaıy bólingen memlekettik kvota 2-den 4 paıyzǵa deıin ulǵaıǵan. «Elimizde shetelden kelgen azamattarymyzǵa tegin bilim alýǵa barlyq jaǵdaı ja­sal­ǵan. Bolon prosesi jáne akade­mııa­lyq utqyrlyq ortalyǵynyń Stı­pen­dııalyq baǵdarlamasy arqyly bilim alý múmkindigi de bar. Alaıda bul baǵdarlamalardyń qatysýshylary negizinen Mońǵolııa, Qytaı, О́zbekstan, Iran, Túrikmenstan, Tájikstan, Qyr­ǵyzstan jáne Reseıden kelgen qan­dastar. Onyń ishinde Mońǵolııa men О́zbekstandaǵy otandastarymyz úshin qazaqstandyq baǵdarlamalar sura­nys­qa ıe. Sebebi tek osy elderde ǵana qa­zaq tilinde bilim beretin mektepter ju­mys isteıdi», degen M.Sarbasov oqýǵa túsýge nıet bildirýshilerdiń sany jyl saıyn artyp kele jatqanymen, kerisinshe naqty oqýǵa túskender sanynyń azaıǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, buǵan UBT emtıhandaryn tapsyrý kezindegi qıyndyqtar kedergi keltirýde. Osyǵan oraı komıssııa ókili shetelde turatyn etnostyq qazaqtardy Qazaqstannyń bilim berý jobalaryna tartýdyń ádis-tásilderin qaıta qaraýdy usyndy. Pandemııa kezinde UBT tapsyrýda týyndaǵan birqatar máselege jeke-jeke toqtalǵan baıandamashy QHR, Tájikstan, RF, Túrikmenstan sekildi qazaq dıasporasy kóp shoǵyrlanǵan elderden úkimet­ara­lyq bilim berý granttary boıynsha etnostyq qazaqtardy kóbirek tartý qajettigin de alǵa tartty.

Jıynda «Qandastardy aqparattyq qoldaý ortalyǵyna» elimizge shetelderden qonys aýdaryp, Qazaqstan azamattyǵyn alǵan qandastarymyzdyń kóptep júginetini de sóz boldy. Olardyń basym bóligi shetel azamattyǵynan shyǵa almaı júrgendikterin aıtyp, kómek suraıdy eken. Solardyń deni – Qytaı men О́zbekstannan kelgen azamattar. Bul jaıynda: «Ata Zańy­myz­dyń 10-babynyń 3-tarmaǵyna jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵy týraly» zańnyń 3-babyna sáıkes, elimizde qos azamattyqqa ty­ıym salynǵan. Shetel azamaty bir mezgilde Qazaqstannyń da azamaty bola almaıdy», degen jıynǵa qatysý­shy­lar bul máseleniń burynnan beri kóterilip kele jatqanyn da eskertti.

Táýelsizdik jyldarynda Qytaıdan 360 myńǵa jýyq qandasymyzdyń qonys aýdarǵanyn habarlaǵan M.Sarbasov: «Olardyń basym bóligi Qazaqstan azamattyǵyn qabyldaǵan. Biraq keıbir qandastarymyz Qytaı azamattyǵynan shyǵý rásimderin oryndamaǵandyqtan, Qy­taıǵa keri qaıtqan kezde túrli qıyndyq­tarǵa tap bolýda jáne Qazaq­stan Konstıtýtsııasyndaǵy talap­tar­dyń oryndalmaýyna ákep soq­ty­rýda», dep máseleni ashyǵynan jet­kizdi.

Osyǵan oraı jıynda Syrtqy ister mınıstrligine Qazaqstandaǵy repatrıanttardyń qos azamattyq máse­lesin sheshý joldaryn qarastyrý, shetel­degi qazaq mádenı ortalyqtaryn qol­daýdy kúsheıtý jáne Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıstr­­­ligimen birlesip azamattyq al­­ǵan qandastardyń sheteldegi eń­bek ótilderin esepke alý, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligine Soltústik Qazaqstan oblysynda qan­das­tardy ornalastyrýdyń aýqymdy jumystaryn jan-jaqty jáne tolyq aqparattandyrý boıynsha qoldaýdy kúsheıtý jóninde usynystar berildi.

Qoǵamdyq komıssııa otyrysynda sonymen qatar Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine qandastardy beıimdeý jáne yqpal­das­tyrý ortalyqtary boıynsha turyp jatqan qandastardyń turý merzimin uzartý, shetten kelgenderdi turaqty tirkeý, azamattyq alǵan qandas­tar­dyń azamattyq almaǵan otbasy mú­she­lerimen birge turý máseleleri bo­ıyn­sha tıisti quqyqtyq aktilerge ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý jó­nindegi usynystar joldandy.

Komıssııa otyrysynda sheteldegi qazaq ulttyq mádenı ortalyqtaryn qar­jylaı qoldaý máselesi de qyzý tal­qylandy. Máselen, qazaqtar qalyń shoǵyrlanǵan 6 shetelde – Reseıdiń Omby qalasynda, Germanııanyń Berlın, Túrkııanyń Ystanbul shaharynda, О́zbekstan astanasy – Tashkentte, Ýkraınanyń Kıev qalasynda jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń bas qalasy – Bishkekte Abai Yui mádenı-iskerlik úıi ashylǵan. Aldaǵy ýaqytta taǵy eki elde «Abaı úıin» ashý josparlanyp otyr. Alaıda otyrysqa qatysýshylar «Abaı úıleri» ashylǵanymen shettegi et­nostyq qazaqtarmen qarym-qa­ty­nastyń qaryshtap damı qoı­ma­ǵa­nyn moıyndap otyr. «Onyń basty sebebi – qaıtadan qarajatqa kelip tireledi», deıdi Maǵaýııa Qanapııauly. «Abai Yui mádenı-iskerlik úıleriniń jumysyn jandandyrý úshin Syrtqy ister mınıstrligi tarapynan jasalatyn naqty qoldaý retinde etnostyq qazaqtar qalyń shoǵyrlanǵan elderdegi Qazaqstan elshilikteri ǵımarattarynan arnaıy bólmeler bólinip, keńselik kerek-jaraqtarmen tolyqqandy qam­ta­masyz etilse jáne olardy qar­jy­lan­dyrýdyń zańdy tetikteri rettelse, jos­parly jumystar men tyń jobalardy júıeli túrde júzege asyrýǵa keńinen jol ashylar edi», deıdi ol.

Osyǵan oraı jıyn sońynda qan­das­tardy beıimdeý jáne yqpal­das­ty­rý ortalyqtaryn bar­lyq óńirlerde ashý máselesin ózek­tendirý Úkimet ja­nyndaǵy Sheteldegi otandastarmen má­de­nı-gýmanıtarlyq baılanysty damytý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynyń qaraýyna jiberiledi.