Aýyldy damytýǵa basymdyq berilýde

Sońǵy eki aptada aýrý deńgeıi 17%-ǵa tómendedi

Densaýlyq saqtaý mınıstri A.Soı habarlaǵandaı, álemde 240 mln-nan astam adam KVI juqtyrǵan, táýligine 300 myńǵa jýyq jaǵdaı tirkeledi. 4,9 mln-nan astam adam qaıtys boldy. DDU Eýropalyq aımaǵynyń málimetteri bo­ıynsha, sońǵy eki aptada 54 eldiń 33-inde aýrýdyń ósýi baıqaldy.

Sońǵy 14 kúnde aýrýdyń eń kóp ósý deńgeıi Polshada baıqaldy, onda syr­qat­taný deńgeıi 122%-dan astam ósti, Grý­zııada – 98%, Ýkraınada – 69%, Majarstanda – 50%-dan astam, Armenııada – 40%-dan astam, Reseıde – 30%, Túrkııa, Aýstrııa jáne Germanııa, Qyrǵyzstan, Belarýs elderinde 2%-dan 10%-ǵa deıin ósip otyr.

Syrqattaný deńgeıiniń tómendeýi DDU-nyń Eýroaımaǵynda 21 elde baı­qalady, onyń ishinde Izraılde – 61%, Ispanııada – 43%, Shveısarııada – 39%, Chernogorııada – 24%, Italııada – 22%, Fransııada – 16%, Ázerbaıjanda 7% deńgeıinde tirkelip otyr.

Qazaqstanda sońǵy aıda táýliktik syrqattaný 2,1 esege, aýyr jáne óte aýyr jaǵdaılardyń sany 1,6 esege azaıdy. Sondaı-aq stasıonarlyq emde­lý­degi naýqastar sanynyń 1,4 esege (18 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha 13 myń­nan 18 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha 9,1 myń adamǵa deıin) azaıýy, ambýlatorlyq emdelýdegi naýqastar sany 1,3 esege (57 myńnan 43 myń naýqasqa deıin) tómendegeni baıqalady.

Elimiz boıynsha 1 tamyzdan bas­tap ınfeksııalyq oryndardyń júk­telý deńgeıi 56%-dan 34%-ǵa deıin, reanı­masııalyq oryndardyń júk­telýi 45%-dan 29%-ǵa deıin tó­men­dedi. Rezervte 20 myńǵa jýyq oryn bar.

Densaýlyq saqtaý mınıstriniń aıtýynsha, epıdemııalyq jaǵdaıdyń turaqtanýyna baılanysty ýaqytsha ınfeksııalyq nysandardy jabý ju­mys­tary jalǵasýda. Bıyl 25 tamyz ben 18 qazan aralyǵynda barlyq óńirde 103 nysan (30 881 ınfeksııalyq oryn) jabyldy.

Sonymen qatar halyqty KVI-ge qar­sy vaksınalaý jalǵasýda. Vaksınalaý jospary qaıta qaraldy jáne búginde shamamen 11,4 mln adamdy quraıdy. «Vaksınanyń birinshi komponentimen 8 mln-nan astam adam egildi, bul ekpe alýǵa tıisti halyq sanynyń 70,7%-yn nemese halyq sanynyń 42,7%-yn qurady. Ekinshi komponentpen 7,1 mln-nan astam adam egildi, ekpe alýǵa tıisti halyqtyń 63%-yn nemese halyq sanynyń
38%-yn qamtydy» dep habarlady vedomstvo basshysy.

Tumaýǵa qarsy ekpe egý jumystary jalǵasyp jatyr. Búgingi tańda shamamen 1 mln 380 myń adam nemese tıisti halyqtyń 54,5%-y egildi. Vaksınalaýmen respýblıkalyq kórsetkishten joǵary qamtý 7 óńirde baıqalady, onyń ishinde Túrkistan oblysynda ekpe alýǵa jatatyn halyqtyń 85%-y, Nur-Sultan, Shymkent qalalarynda, Aqmola jáne Qyzylorda oblystarynda 60%-dan astamy, Almaty qalasynda jáne Shyǵys Qazaqstan oblysynda 55%-dan astamy qamtylǵan.

Epıdemııalyq jaǵdaıdyń turaq­ta­nýyn, sondaı-aq vaksınalaýǵa jatatyn kontıngenttiń 70%-dan astamynyń qamtylýyn eskere otyryp, VAK 2021 jylǵy 20 qazannan tómendegi jaǵ­daı­­larǵa ruqsat berý týraly sheshim qa­­byldandy: Kelýshiler COVID-19-ǵa qar­sy vaksınalaýdyń tolyq kýrsyn alǵany týraly qujatty nemese PTR ádisimen COVID-19-ǵa zerthanalyq tek­se­rý­diń teris nátıjesi bar jáne merzimi nátı­jesi berilgen kúnnen bastap 3 táýlik­ten aspaǵan qujatty usynǵan jaǵdaıda medısınalyq-áleýmettik obektilerdiń (qarttar, múgedekter, balalar úı­leri jáne basqalar) pasıentterine barý múmkindigi; túngi klýbtardyń qyzmeti tek «jasyl mártebesi» bar tulǵalar úshin 50%-ǵa deıingi tolymdylyqpen iske asady, biraq: kelýshiler sany «jasyl aımaqta» 100 adamnan, «sary aımaqta» 70 adamnan, «qyzyl aımaqta» 50 adamnan artyp ketpeýi kerek.

ASHYQ jobasyna qatysatyn bıznes obektileriniń jumys ýaqytyn uzartý týraly mynadaı ólshem usynylady: «Jasyl aımaqta» saǵat 03-00-ge deıin, ASHYQ jobasynyń kóshbasshylary úshin saǵat 05-00-ge deıin; «Sary aı­maq­ta» saǵat 01-00-ge deıin, ASHYQ jo­basynyń kóshbasshylary úshin saǵat 03-00-ge deıin.

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın koronavırýs pen tumaýǵa qarsy egý naýqanyn jal­ǵas­tyrýdy tapsyrdy.

«Aýyl – el besigi» jobasyna 106 mlrd teńge bólindi

Úkimet otyrysynda «Aýyl – el be­si­gi» jobasynyń iske asyrylý barysy qaraldy. Bul másele jóninde Ult­tyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵa­lıev, Pavlodar oblysynyń ákimi Ábil­qaıyr Sqaqov, Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov, Almaty obly­synyń ákimi Amandyq Batalov baıandama jasady.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev elimizde Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Nur Otan partııasynyń XVIII sezinde bergen tapsyrmasyna sáıkes 2019 jyldan bastap «Aýyl – el besigi» jobasy júzege asyrylyp jatqanyn aıtty. «Alǵa qoıylǵan maqsatqa qol jetkizý úshin áleýmettik jáne ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, aýyl turǵyndary úshin áleýmettik jáne memlekettik qyzmetterdiń qol­jet­im­diligin qamtamasyz etý, sondaı-aq ómir súrýge jaıly orta qurý boıynsha sharalar iske asyrylýda. Jobanyń sheńberinde 3,5 myńnan astam perspektıvaly aýyl aıqyndaldy, onda elimizdegi aýyl halqynyń 90%-ǵa jýyǵy turady. Atap aıtsaq, 1 173 tirek jáne 2 388 serik­tes aýyl irikteldi», dedi Á.Erǵalıev.

Tirek aýyl – kólik baılanysy bar já­ne onyń ishinde spýtnıktik aýyldardyń turǵyndary úshin de (10-15 km radıýs­taǵy aýyldar) áleýmettik ıgilikter men qyz­metter kórsetetin, damyǵan ınfra­qu­rylymy bar abattandyrylǵan eldi me­ken. Perspektıvaly aýyldardy irik­teý kezinde 156 ólshem negizinde statıs­tıkalyq taldaý júrgizildi. Bul rette, ortaq paıdalanylatyn ınfraqurylymdy ornalas­tyrý múmkindikteri, ekonomıkalyq parametrler, sondaı-aq geostrategııalyq jaǵdaı – iri qalalarǵa, ózenderge, temir joldar men avtomagıstraldarǵa deıingi qashyqtyq eskerildi. Jobany iske asyrý maqsatynda aýyldardyń áleýetin anyqtaý ádistemesi ózektendirildi.

Jańa ádistemege sáıkes aýyldar áleýetti demografııa, ınfraqurylym, ekonomıka jáne geokeńistiktik jaǵdaı sekildi 4 blok boıynsha anyqtaldy. Ádistemeni ázirleý kezinde halyqaralyq tájirıbeler zerdelenip, óńirler arasyndaǵy ınfra­qu­rylymdyq alshaqtyqtary bar elder, atap aıtqanda, Kanada tájirıbesi eske­rildi. «Aýyldyq eldi mekenderdi damytý úshin ınfraqurylymǵa ınves­tısııa salý, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, agroónerkásiptik keshendi damytý, sondaı-aq turǵyn úı salý men jańartý boıynsha sharalar qabyldandy. Kanadada bul sharalardyń tıimdiligin arttyrý úshin klasterlik tásil qoldanyldy, onda jaqyn ornalasqan aýyldar biryńǵaı ekonomıkalyq júıe retinde qaralady» dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq salasynda 5,2 myń km ınjenerlik je­lilerdi jańǵyrtý boıynsha 1 225 joba iske asyryldy. Áleýmettik ınfraqurylymdy damytý salasynda 2 218 joba júzege asty. 1 213 mektep pen balabaqsha, 234 feldsherlik pýnkt, ambýlatorııalar men emhanalar, 596 klýb pen mádenıet úıleri jáne kitaphanalar, 175 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderi men sport zaldary salyndy jáne jóndeldi.

Kólik ınfraqurylymyn damytý bo­ıynsha 8 580 jobany iske asyrý nátı­je­sinde 9 myń km kent ishindegi joldar jań­ǵyrtyldy. Bıyl iske asy­rylyp jatqan baǵdarlamalar sheń­berinde 566 mlrd teńge somasyna turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyqty, áleýmettik jáne kólik ınfraqurylymyn damytýǵa baǵyttalǵan 6,5 myń joba iske asyrylýda. Nátıjesinde, 2,5 myń km ınjenerlik jeliler jáne 5 myń km kent ishindegi joldar jańǵyrtylady. 632 mektep pen balabaqsha, 70 densaýlyq saqtaý nysany, 300 mádenıet úıi, klýb pen kitaphana, 96 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni men sport zaly salynady jáne jóndeledi.

Bıyl «Aýyl – el besigi» jobasy aıasyn­da 480 aýyldy damytýǵa 106 mlrd teń­ge bólindi. Bıyldyń 1 qaza­ny­na qar­jylandyrý josparyna sáıkes óńir­lerge 50,6 mlrd teńge aýdaryldy, sonyń ishinde ıgerilgeni 48,4 mlrd teńge nemese 96%.

Búginde keıbir óńirde aıaqtalǵan jobalardyń úlgileri bar. Máselen, Qos­tanaı oblysynyń Uzynkól aýylyn­da dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salyndy. Pavlodar oblysynyń Qyzyljar aýylynda aýysymyna 100 kelýshige arnalǵan dárigerlik ambýlatorııa paıda­lanýǵa berildi. Qyzylorda oblysynda Jalaǵash aýylyndaǵy joldarǵa ortasha jóndeý jumystary júrgizildi. Jambyl oblysynda Aısha-bıbi aýylyndaǵy mek­teptiń kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtaldy. «Qazirgi tańda óńirlerde 400-den astam joba aıaqtaldy, qalǵan jobalar jyldyń sońyna deıin aıaqtalady. Jalpy, 2019-2021 jyldary memlekettik baǵdarlamalar boıynsha jáne jeke ınves­tısııalar esebinen aýyldyq aýmaq­tardy damytýǵa 1,2 trln teńge baǵyt­taldy. Kelesi 4 jyl ishinde 1,3 trln teńge bóli­nedi, onyń ishinde «Aýyl – el besigi» sheń­berinde – 670 mlrd teńge», dedi Ult­tyq ekonomıka mınıstri.

2025 jylǵa deıin damý áleýeti bar 3,5 myń aýyl qamtylyp, onda aýyl tur­ǵyn­darynyń 90%-dan astamy turatyn bolady. Jalpy, aýyldyq jerlerdi damytý jónindegi keshendi tásil 2025 jyly aýyl tur­ǵyndarynyń ómir súrý sapasy men ál-aýqatyn edáýir arttyrýǵa múmkindik beredi.

Osylaısha, aýyl halqyn sýmen jab­dyqtaý qyzmetterimen 100% qamta­masyz etýge qol jetkiziledi. Joǵary jyl­dam­dyqty ınternetke qoljetimdilik barlyq aýyl turǵyndary úshin qamtamasyz etiledi. Aýyldyq jerlerde 24 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi. Jergilikti mańyzy bar joldardyń 95%-y jaqsy jaǵdaıda bolady. 12 myń shaqyrym ınjenerlik jeliler salynady jáne jańǵyrtylady. 10 myń shaqyrym kent ishindegi joldar qaıta salynady jáne jóndeýmen qamtylady.

Bilim berýdiń sapasy men qol­je­tim­digin arttyrý sheńberinde aýyl­dyq jer­lerde 5 myń mektepti jańǵyrtý jáne 315 jańa mektep salý josparlaný­da. Mektepke deıingi tárbıemen jáne oqy­­tý­men 3 jastan 6 jasqa deıingi bala­lardyń 100%-y qamtylady.

1 095 obektini salý jáne jańǵyrtý aýyl­dyq jerlerde densaýlyq saqtaý júıesi qyzmetteriniń sapasy men qol­je­tim­digin arttyrýǵa múmkindik beredi. Aýyl­da sportpen aınalysý jáne shy­ǵar­ma­shy­lyqty damytý úshin jaǵdaı jasaý maq­satynda 1 719 sport jáne 1,5 myń má­denıet obektisi salynyp, jańǵyr­tylady.

Agroónerkásiptik keshen salasyn­da 4,5 trln teńge somasyna 934 ınves­tı­sııalyq joba iske asyrylady. 600 myń gektar jańa sýarmaly jerlerdi aınalymǵa tartý 70 myń otbasylyq sha­rýashylyq qurýǵa múmkindik beredi. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligi 2,5 ese artady. Qaıta óńdelgen ónimniń úlesin 70%-ǵa deıin jetkize otyryp, AО́K ónimderiniń eksporty 2 esege artady. 7 iri júıeniń ekojúıesin qalyptastyrý esebinen 1 mln aýyl turǵynynyń tabysyn turaqty arttyrý qamtamasyz etiledi. 500 myń jumys orny qurylady.

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet bas­shysy Asqar Mamın 2019 jyly bas­talǵan «Aýyl – el besigi» jobasynyń negizgi maqsaty – aýyldaǵy ómir súrý sapasyn jaqsartý, aýyldyq aýmaqtardyń ınfraqurylymyn jańǵyrtý, olardy jańa óńirlik standarttarǵa deıin jet­kizý ekenin eske saldy. Jobaǵa 6,9 mln adam nemese aýyl halqynyń
89%-y turatyn 3 561 perspektıvaly aýyl iriktelip alyndy. 2019-2020 jyldary TKSh, kólik, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport salalarynda «Aýyl – el besigi» jobasy sheńberinde, sondaı-aq Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn,  «Nurly jol» jáne «Nurly jer» baǵdarlamalaryn eskere otyryp, somasy 618 mlrd teńge bolatyn 12 myń joba iske asyryldy.

Bıyl «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý sheńberinde Pavlodar, Qostanaı, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan oblystary kósh bastap tur. Almaty, Qyzylorda jáne Atyraý oblystary jobalardy iske asyrýdyń tómen qarqynyn kórsetip otyr.

Aldaǵy 5 jylda «Aýyl – el besigi» jobasyn qarjylandyrý kólemi 800 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy, al barlyq qarjy kózderin eskere otyryp, aýyldardy jańǵyrtýǵa 1,3 trln teńge josparlanǵan. 2025 jyly aýyldyq jerlerde sýmen jabdyqtaý qyzmetterimen 100% qamtamasyz etýge qol jetkiziledi, 10 myń km kentishilik joldardyń jaı-kúıi jaqsartylady, 12 myń km ınjenerlik jeliler, birneshe myńdaǵan áleýmettik ınfraqurylym nysandary salynady jáne jóndeledi, 5 myń aýyl mektebi jańǵyrtylady.

AО́K salasynda 4,5 trln teńge somasyna 1 myńǵa jýyq joba iske asyrylady. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligi 2,5 ese artady, qaıta óńdelgen ónimniń úlesin 70%-ǵa deıin jetkize otyryp, AО́K ónimderiniń eksporty 2 ese artady. 1 mln aýyl turǵyny óz tabysyn arttyrady, aýyl sharýashylyǵynda 500 myń jumys orny qurylady. «Aýyl – el besigi» jobasynyń is-sharalaryn iske asyrý aýyl halqynyń ómir súrý sapasyn edáýir jaqsartady jáne aýyldardy damytýǵa jańa serpin beredi», dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy aýyldyq aýmaqtardy damytýdyń keshendi jáne biryńǵaı tásilin, 2025 jylǵa qaraı nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizýdi, sondaı-aq aýyldyq jerlerde kredıt qarajatyna qajettiliktiń ulǵaıýyn eskere otyryp, AО́K-ti turaqty qarjylandyrýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy.