Prezıdent QHA men memlekettik organdar aldynda turǵan basym mindetterdi atady

Táýelsizdik mereıtoıy – mańyzdy tarıhı beles

Jıynǵa Parlament depý­tat­tary, memlekettik organdardyń ókilderi, respýblıkalyq etno­má­denı birlestikterdiń jetekshileri, sondaı-aq buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysty.

Prezıdent otyrystyń el Táýel­sizdiginiń 30 jyldyǵy qar­sańynda ótip jatqanyn basa aıtyp, Qazaqstan úshin bul mejeniń asa mańyzdy ekenine toqtaldy.

– Búgin bárimiz Táýel­siz­di­gi­mizdiń 30 jyldyǵy qarsańynda jı­nalyp otyrmyz. Táýelsizdik me­reıtoıy – Qazaqstan úshin asa ma­ńyzdy tarıhı beles. Biz osy jyl­darda tuǵyry myǵym, qýatty memleket qurdyq. Ekono­mı­kamyzdy órkendettik, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrdyq. Munyń bárine berekeli birligimiz arqyly qol jetkizdik, – dedi Q.Toqaev.

Memleket basshysy El­ba­sy Nursultan Ábishuly Nazar­baev­­­tyń syndarly saıa­saty­­nyń ar­qasynda elimiz­de et­nos­­ara­lyq jáne konfes­sııa­ara­lyq kelisimniń biregeı úlgisi qa­lyp­­­tas­qanyn jáne onyń tıim­diligin álem qoǵamdastyǵy mo­ıyn­­daǵanyn aıtty.

– Qazaqstandaǵy turaqtylyq pen tatýlyq qoǵamdaǵy yn­ty­maq pen teńdikten, ózara senim men qurmetten bastaý ala­dy. Qas­terli Otanymyzda túr­li máde­nıet­tiń úılesim tap­qany – so­nyń aıqyn kórinisi. Bul – bir­tutas ult bolyp uıy­sýy­myz­dyń bas­ty qaǵıdaty ári aı­nymas stra­tegııalyq baǵ­dary­­myz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent búgingi kúrdeli kezeńde eldik birlik pen ynty­maq­ty odan ári nyǵaıtýdyń ma­ńyzdy qadam ekenine toqtaldy.

– Qazirgi zamanda syn-qa­ter­­ler az emes. Mundaı jaǵ­daı­­da biz jal­pyulttyq birli­gi­mizdi odan ári bekemdeı túsýge tıispiz. Sonda ǵana mem­leket­tili­gimizdi nyǵaıtyp, jańa beles­terdi baǵyndyra ala­myz. Assam­bleıanyń jıyrma to­ǵyzyn­shy sessııasynda Elba­sy osy bire­geı qurylymǵa bas­shy­lyq jasaý quqyǵyn maǵan senip tap­syr­ǵanyn bilesizder. Bul she­shimdi qoldaǵan barshańyzǵa shynaıy alǵysymdy aıtamyn, – dep atap ótti Memleket basshysy.

Etnosaralyq kelisim – turaqtylyq kepili

Prezıdent óz Joldaýynda el birligin nyǵaıta túsý qajettigine aıryqsha mán bergenin eske sala otyryp, osy mańyzdy baǵytta Assambleıanyń basty ról atqaratynyn aıtty.

– Keıingi ýaqytta Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ju­my­sy ártúrli etnostyq topty qorǵaýǵa jáne olardyń múd­de­lerin ilgeriletýge baǵyttaǵan degen pikirler jıi aıtylady. Biraq bul – elimizdegi mańyzy zor uıymnyń jumysyna beril­gen birjaqty túsinik. Shyn máninde, Assambleıa ult birligin ny­ǵaı­týdyń naqty quralyna aınaldy jáne barlyq azamatty ortaq memlekettik ıdeıanyń tóńiregine jumyldyra aldy. Assam­bleıany qurýdyń arqasynda óte kúr-
deli problemanyń – etnostyq má­se­leni saıasılandyrýdyń aldyn alý tetikteri paıda boldy, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Prezıdent Assam­bleıanyń halyq tutas­tyǵyn nyǵaıtýǵa, qazaqstan­dyqtardy qoǵamdyq-saıası ómirge jumyldyrýǵa, memlekettik til men onyń Qazaqstandaǵy már­tebesin ilgeriletýge jáne aza­mattyq belsendiliktiń jańa for­masynyń qalyptasýyna qosqan úlesin atap ótti.

Prezıdent etnostyq sala­daǵy problemalar destrýktıvti maqsatta paıdalanylyp ketýi múmkin ekenin aıtty.

– О́kinishke qaraı, etnostyq faktorlar, ultaralyq qatynastar, ásirese daǵdarys kezinde túrli qaqtyǵystyń oshaǵy bolýy múmkin ekenin álemdik tájirıbe kórsetip otyr. Onyń destrýktıvti áleýeti aqparattyq jáne gıbrıdtik soǵystardyń, jıi jasalatyn po­pýlıstik málimdemelerdiń, ashyq arandatýshylyqtyń qazirgi dá­ýirinde aıtarlyqtaı kúsheıe tústi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent etnosaralyq keli­sim ekonomıkaǵa jáne adamdardyń áleýmettik jaǵdaıyna tikeleı áser etedi dep esepteıdi.

– Eldegi turaqtylyqty saqtaý úshin mádenıet pen bilimniń, aqparattyq qaýipsizdiktiń mańy­zy zor. Biz bul baǵyttaǵy mem­lekettik saıasattyń jan-jaqty ári tıimdi, ıaǵnı ınklıýzıvti bolýyn qamtamasyz etetin júıeli sharalar qabyldadyq. Osy maqsatta arnaıy qurylymdar jasaqtaldy. Degenmen etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtý isinde árbir mınıstrlik pen mekeme aıryqsha ról atqa­rady. Ásirese, áleýmettik sala­daǵy saıasattyń orny bólek. Shyn máninde, etnosaıasatqa quzyrly or­gan­dar ǵana jaýap bermeýi kerek. Aldaǵy mindetterdi tabys­ty oryndaý úshin memleket pen qoǵam birlese jumys isteýi qajet. Sonda ǵana biz halqymyzdyń bereke-birligin saqtap, memleketimizdi ny­ǵaıta alamyz. Turaqty damý­dyń jáne ósip-órkendeýdiń bir­den-bir joly – osy, – dedi Mem­leket basshysy.

Etnosaralyq qatynas saıasa­tyn odan ári jetildirý úshin naq­ty sharalar qabyldaý kerek ekenin aıtqan Qasym-Jomart Toqaev memlekettik organdar men Qazaqstan halqy Assambleıasyna birqatar basym mindet júktedi.

Prezıdent, eń aldymen, múm­kin­dikterdiń teń bolý qaǵıda­tyna negizdelgen aımaqtyq da­mý­dy qam­tamasyz etýdiń mańyz­dy­ly­ǵyna nazar aýdardy. Sonyń ishin­de etnostyq anklavtardyń týyn­daýyna, mádenı jáne tildik keder­gilerge, etnosaralyq shıe­le­nister men qaqtyǵystarǵa ákelip soǵatyn áleýmettik-mádenı oq­shaýlanýǵa qatysty qaterlerge toqtaldy.

Memleket basshysy mundaı qaterlerdiń aldyn alý úshin eli­miz­degi qalalar men aýyldarda, oqshaýlanǵan etnostyq aýdandar men kvartaldardyń qalyptasýy sııaqty jaǵymsyz tendensııany eńserýge baǵyttalǵan júıeli sharalar ázirleý qajettigin aıtty. Sonymen birge birqatar aımaqta etnostyq toptardyń qazaq­stan­dyq shynaıy ómirden alys­ta­ýy­na baılanysty «ishki emıgrasııa» úrdisi baıqalyp otyrǵanyna nazar aýdardy.

– Bul úrdis etnostyq top­tar­dyń Qazaqstan qoǵamyna tolyq ıntegrasııalanýyna kedergi kel­tirýi múmkin. Mundaı kúrdeli ári problemaly jaǵdaılar týraly ashyq aıtylýy kerek dep oılaı­myn. Bul problemalarǵa kóz ju­mýǵa bolmaıdy. Áıtpese, bul keleń­sizdikke ákep soqtyrýy múmkin jáne týyn­daǵan másele­lerge shynaıy ba­ǵa bere almaı­myz. Memleket et­nos­tyq toptar­dyń áleýmettik-eko­nomıka­lyq ıntegrasııalaný saıasatyn júr­gizip, osy negizde kez kelgen shıe­le­nistiń janjalǵa ulaspaýy úshin aldyn alatynyn erek­she atap ótkim keledi. Mundaı jan­jal­dardyń bári teris pıǵyldy arandatýshylardyń isi ekenin jaqsy bilemiz. Ondaı arandatýshylarmen kúresemiz jáne olarǵa aıaýshylyq bolmaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń pikirinshe, etnos­aralyq qatynastar salasyndaǵy jergilikti atqarýshy organdar jumysynyń tıimdiligin arttyrý mańyzdy mindet. Osyǵan baılanysty beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtý úshin azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn jan-jaqty qoldaý qajet. Tıisti laýazymdy tulǵalar olardyń qyzmetin úılestirýge tikeleı jaýapty bolady.

– Biz byltyr ár óńirdiń ishki saıasat basqarmasynan jeke bó­lim ashtyq. Osy bólimderge qol­daý kórsetip, jumysyn jandan­dyra túsý kerek. Olarǵa óz quzy­retine kir­meıtin tapsyrma beril­meýi qajet. Árkim ózine júktelgen mindet­ti atqarýǵa tıis. «Qoǵamdyq keli­sim» mekemesiniń de qyzme­tine qatysty osy talapty usta­nýymyz kerek. Atalǵan ujym­­darda jumys isteıtin qyz­met­ker­lerdiń jalaqysyn kó­beıt­ken jón. Etnosaralyq qaty­nas salasyndaǵy óńirlik qury­lym­dardy mamandarmen qamtamasyz etýge basa nazar aýdarý kerek. Bul jumysty, eń aldymen, ulttyq quramy ártúrli jáne belgili bir etnos ókilderi tyǵyz qonystanǵan aımaqtarda qolǵa alý qajet. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi etnosaralyq qatynas salasyna júıeli saraptama júrgizýde. Buǵan qosa, mınıstrlik qandaı da bir kıkiljiń týyndaǵan kezde tıimdi áreket jasaýdyń ádis-tásilderin aıqyndady. Bar­lyq deńgeıdegi ákimdikter usy­nym­dardy sapaly oryndaýǵa tıis. Bul jumysta Assambleıanyń tájirıbesine arqa súıegen jón. Sondaı-aq beıbitshilik pen keli­simdi nyǵaıtý úshin azamattyq qo­ǵam ınstıtýttaryn barynsha qoldaý kerek. Tıisti laýazymdy tulǵalar olardyń qyzmeti úılesimdi bolýyna tikeleı jaýap beredi. Bul salada salǵyrttyq pen qatelikke jol berýge bolmaıdy. Osyny árkim este saqtaýy qajet, – dedi Prezıdent.

Teris pıǵyldylardyń jetegine erip ketpeý mańyzdy

Memleket basshysy jergilikti atqarýshy organdardyń taǵy bir basym mindeti retinde áleýmettik, qylmystyq, turmystyq jan­jal­dardyń aldyn alýdy atady. Prezıdenttiń paıymdaýynsha, etnostyq astamshylyqtyń bar­lyq kórinisi, qandaı da bir kem­si­týshilikke, qoǵamdyq tár­tipti buzýǵa jol bermeı, ishki tu­raq­tylyqty zańǵa sáıkes qamtamasyz etýi kerek.

– Bizdiń birligimizge zııan kel­ti­rýdi kózdeıtin syrttaǵy jáne ishki teris pıǵyldy adamdardyń, túrli avantıýrısterdiń, jaýap­syz ári qabiletsiz saıasatkerler men sarapshylardyń jeteginde ket­peý mańyzdy. «It úredi, kerýen kóshedi» degen sóz bar. Bir­tu­tas qoǵam retinde bizdiń ustany­my­myzdyń durys ekenine senimdimiz. Alaıda bul áreket etpeı otyr de­gendi bildirmeıdi. Bizdiń qoǵamǵa jáne memleketimizge qarsy aran­da­týshylyqtyń barlyq túrine qu­qyqtyq ári aqparattyq quraldar arqyly toıtarys berý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent QHA qyzmetin odan ári damytý máselesine arnaıy toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaev respýblıkalyq Analar keńesin qurýdyń mańyzdy ekenin atap ótti. Atalǵan Keńes elimizdiń bir­ligi men tatýlyǵynyń ózegi sana­latyn qundylyqtardy jas­tardyń boıyna darytýǵa septigin tıgizedi.

– Assambleıanyń qoǵamdyq qu­­ry­lymdary aýqymdy etnos­ara­lyq kommýnıkasııaǵa jol ashýy kerek. Respýblıkalyq Ana­­lar keńesiniń qurylýy – osy ba­­ǵyttaǵy mańyzdy qadam. Bul Keńes elimizdegi birlik pen tatý­lyq­qa negiz bolyp otyrǵan qun­dy­lyqtardy jastardyń sanasyna sińirýge atsalysady. Halqy­myzda «Otan otbasynan basta­lady» de­gen ataly sóz bar. Ur­paqqa ot­ba­synda durys tárbıe berý – aı­ryqsha mańyzdy mindet. Son­dyq­tan Respýblıkalyq Analar keńe­sine jan-jaqty qoldaý kór­se­tý qajet. Assambleıa jastarmen júr­­giziletin jumysqa basa nazar aý­da­rýǵa tıis. Árıne, bul salada tá­­jirıbemiz bar, sony odan ári da­myta bergen jón, – dedi Prezı­dent.

Memleket basshysy «Jańǵyrý joly» qozǵalysyn Assambleıa janyndaǵy respýblıkalyq jas­tar uıymy retinde qaıta qurý múmkindigin qarastyrýdy usy­nyp, jastarmen jumys júrgizýdiń mańyzdy ekenin aıtty.

– «Big 7» dep atalǵan joba aıa­synda elimizdegi kóptegen jas­tar uıymy «Jańǵyrý joly» res­pýblıkalyq qozǵalysynyń aınalasyna toptasty. Olar óńir­lerdegi jastar isi jónindegi keńes­termen jáne resýrstyq orta­lyqtarmen baılanysyn nyǵaı­ta tústi. Bul jumysqa tyń ser­pin berý kerek. Osy oraıda, «Jań­ǵyrý joly» qozǵalysyn Assam­bleıanyń respýblıkalyq jas­tar uıymy retinde qaıta qurý múm­kindigin qarastyrǵan jón, – dep atap ótti Assambleıa Tóraǵasy.

Bul rette, QHA jastarynyń or­man alqaptarynda 2 mıllıard jáne eldi mekenderde 15 mıl­lıon túp tal otyrǵyzýǵa bel­sen­di qatysatynyna senim bildir­di. Son­daı-aq ol árbir óńirde «Ha­lyq­tar dostyǵyna» arnalǵan saıa­baq­tar ashýǵa bolatynyn atap ótti.

Prezıdent jastar saıasatynyń ózektiligine mán bere otyryp, Assambleıanyń kezekti sessııasyn osy taqyrypqa arnaýdy usyndy.

– Búginde jastar máselesi óte ózekti. Assambleıanyń kezekti ses­sııasyn osy taqyrypqa arnaýdy usynamyn. Jalpy, Qazaqstan hal­qy Assambleıasy azamattar­men baılanys ornatýdyń tıim­di quralyna aınalýǵa tıis. Son­dyqtan jergilikti ózin ózi basqarý organdarymen birlese jumys isteý kerek, – dedi QHA Tóraǵasy.

Prezıdent Assambleıanyń áleý­­mettik jáne qoǵamdyq mańy­zy bar jobalardy qoldaý tásil­de­rin damytý máselesine kóńil bóldi.

– Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń músheleri jyl sa­­­ıyn kóptegen mańyzdy jobany júzege asyrady. Bul rette, olar memleketten aqparattyq qoldaý jáne uıymdastyrý jaǵynan ǵana kómek alady. Mundaı basta­ma­lardy Assambleıanyń «halyq­tyq jobasy» dep ataýǵa bolady. Olardyń avtorlary resmı túr­de Assambleıa jobasynyń jetek­shisi retinde tanylýy kerek. Al jaýapty mınıstrlikter men ákim­dikter Assambleıa men onyń qurylymdarynyń keń aýdıtorııany qamtıtyn respýblıkalyq jobalaryn qoldaýy kerek, – dedi Prezıdent.

Laıyqty qyzmet kórsetýi qajet

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, Dostyq úılerin májilis pen saltanatty jıyndardy ótkizý zaldary emes, QHA-nyń halyq bastamalarynyń resýrstyq orta­lyqtary men jobalyq keńselerine aınaldyrǵan jón. Al etnomádenı birlestikter bul jumysqa belsene atsalysýy kerek.

Pre­zıdent halyqtyq dıplo­ma­tııanyń pármendi quralyna aınalǵan Assambleıa músheleriniń shetelderde Qazaqstan týraly aıtyp, sheteldik qonaqtardy elimizdiń mádenıetimen tanys­tyryp júrgen eńbegin erekshe baǵalap, alǵysyn bildirdi.

Memleket basshysy Assam­bleıany etnostyq máseleler jónin­de oń pikir qalyptastyratyn sapaly ári kreatıvti jáne tıimdi aq­pa­rattyq jumys júrgizýge sha­qyrdy.

– О́ńir basshylary jergilikti assambleıanyń jetekshisi retinde aqparattyq keńistikte belsendi bolýy qajet. Assambleıa múshe­leri medıa salada, sonyń ishinde áleýmettik jelide óz ustanymyn qorǵaı bilýge tıis. Elimizdegi bir­lik pen tatýlyqqa qarsy aıtylǵan bir de bir sóz jaýapsyz qalmaýy kerek, – dedi Prezıdent.

Qazaqstanda etnosaralyq dıalog dástúrleriniń tamyry tereń ekenin aıtqan Memleket basshysy úılesimdi etnosaralyq ózara is-qımyldyń jarqyn mysaldaryn, elimizdegi túrli etnos ókilderiniń patrıottyq áreketteri men jankeshti eńbegin kúndelikti ómirde kórip júrgenimizdi aıtyp ótti.

– Alash qaıratkerleri «qa­dirli ári ardaqty aqsaqal» dep syı­laǵan kórnekti zertteýshi Grı­gorıı Nıkolaevıch Potanındi my­salǵa alaıyq. Potanın qazaq tilinde sóılep, halqymyzdyń má­denıeti men turmysyn, tarıhyn zerttegeni belgili. Qazaqtyń kórnekti ǵalymy Shoqan Ýálı­hanovpen dos bolǵan. Bıyl IýNESKO sheńberinde Shoqan Ýálıhanovtyń taǵy bir dosy – álemdik ádebıet klassıgi Fedor Mıhaılovıch Dostoevskııdiń 200 jyldyǵy atap ótiledi. Elimizdiń tarıhı ortalyqtarynyń biri – Semeıde osy kúnge arnap is-sharalar uıymdastyrý kerek dep oılaımyn. Dostoevskıı osy qalada bes jyl boıy je­mis­ti jumys istedi. Munda jazý­shy­nyń ádebı-memorıaldyq úı-mu­ra­jaıy ornalasqan, ol álem­niń túkpir-túkpirinen týrıster úshin tartymdy mádenı-tanym­dyq orynǵa aınala alady. Má­denıetter arasynda shekara joq, ol arqyly halyqtar rýhanı kemeldene túsedi. Meniń tereń senimim osy, – dedi Q.Toqaev. 

Memleket basshysy kóptegen etnos ókiliniń Qazaqstan má­de­nıetinde ǵana emes, ǵylym, ónerkásip sekildi basqa da qyz­met salalarynda eleýli iz qal­dyr­ǵanyn atap ótti. Halyqtar dos­tyǵynyń, belsendi azamattyq patrıotızmniń jáne túrli etnos ­ókilderiniń Qazaqstanǵa degen súıispenshiliginiń osyndaı úlgi­leri elimizdiń bilim berý, máde­nı-aǵartý, aqparattyq saıasatynda, sondaı-aq, eń ma­ńyzdysy – onomastıkada laıyqty kórinis tabýy tıis ekeni aıtyldy. Pre­zı­dent naǵyz patrıottardyń ómi­rin oqý oryn­darynda oqyp-úı­rený kerek­tigin, al olardyń Otan ıgiligi úshin at­qar­ǵan eńbegi es­kert­kishter men skverler arqyly máńgi saqtalýy tıis ekenin alǵa tartty.

Qasym-Jomart Toqaev etnos­aralyq saladaǵy ǵylymı negiz­delgen tásil – memlekettik saıa­sattyń bastaýy bolýy kerek ekenin aıtty. Onyń pikirinshe, bul asa kúrdeli baǵytta dıletanttyq pen popýlızmge jol bermeý qajet. Al elimizde jáne odan tys jer­lerde týyndaıtyn barlyq suraq­qa ǵylymı dálelder men naq­ty sandarǵa súıene otyryp, sal­maqty jaýap berilýi qajet. 

– Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligine ıntegrasııa, jalpy ulttyq birlik, etnosaralyq qatynastardy úılestirýdiń ózekti taqyryby boıynsha paıdaly zertteýler júrgizýdi tapsyramyn. Úkimet bul máselege qatysty qajetti qoldaý kórsetedi, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent sózin qory­tyn­dylaı kele, jalpyulttyq birlik qýatty memlekettiń kepili ekenin aıtty.

– Biz otanshyldyqty, ózara syılastyq pen tatýlyqty jan-jaqty dáripteýimiz kerek. Bul – memlekettiń ǵana emes, barsha azamattarymyzdyń ortaq min­deti. Jalpyulttyq birlik – qýat­ty memleket bolýdyń basty ke­pili. Egemen elimizdiń baǵa jet­pes baılyǵyn keıingi urpaq úshin saqtaı bilýimiz kerek. Osy ja­ýap­ty mindetti abyroımen atqa­ra­syzdar dep senemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Qoǵam Assambleıanyń qol­daýyn sezinýde

Sondaı-aq otyrysta Túr­kistan oblysy Qazaqstan halqy Assambleıasy men QHA Analar keńesiniń etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtý jónindegi qyzmetiniń ózekti máseleleri qaraldy.

Atap aıtqanda, Túrkistan ob­ly­synyń ákimi О́mirzaq Shókeev óńirdegi Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń úılesimdi etnos­aralyq qatynastardy nyǵaıtý jó­nindegi qyzmeti týraly aıtyp berdi. Oblysta 50 túrli etnos ókilderi turady, bul, oblys hal­qy­nyń 25 paıyzyn quraıdy, tur­ǵyn­dar úshin mádenıet pen dás­túr­di damytýǵa barlyq qajetti jaǵ­daılar men ınfraqurylym ja­salǵan.

– Oblys Assambleıasy 34 etno­má­de­nı birlestikti biriktiredi, olar­da etnos ókilderiniń damýy­na jaǵdaı jasalǵan. Ob­lys deń­geıinde Túrkistan ob­lys­tyq Assam­bleıasynyń 5 qoǵam­dyq qury­lymy – Qoǵamdyq kelisim keńesi, Analar keńesi, Jýrna­lıs­ter men blogerler klýby, Ǵy­lymı-sarapshylyq top, «Jań­ǵyrý joly» jastar qozǵaly­sy­nyń oblystyq shtaby jumys is­teı­di. Barlyq aýdan men qala­larda Qoǵamdyq kelisim, Analar, Me­dıasııa keńesteri qyzmet ete­di. Turǵyndardyń azamattyq bir­li­giniń nátıjesinde Arys, Maq­taaral aýdandarynda bolǵan tótenshe jaǵdaılardyń aýyrt­palyǵyn eńserdik. Assambleıanyń qaıyrymdylyq bastamalarynyń negizinde júzdegen otbasynyń máselesi sheshildi, – dedi О́mirzaq Shókeev.

Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń respýblıkalyq Analar keńesiniń tóraǵasy Nazıpa Sha­naı óz sózinde osy qoǵamdyq qury­lymnyń qyzmetine toqtaldy. Ana­lar keńesteri ajyrasýlar men tur­mystyq zorlyq-zombylyqtyń, jastar arasyndaǵy sýısıdtiń aldyn alý, ınternetke táýeldilik, nashaqorlyq taralýynyń aldyn alý jáne ózge de ózekti áleýmettik problemalarmen aınalysady, osy baǵyttar boıynsha jobalarǵa 44 myńnan astam adam qamtylǵan.

– Pandemııa kezeńinde biz tú­sin­dirme jumysyn júrgizip, maska tigý týraly bastama kóterip, 60 myńnan astam qorǵanysh quralyn tegin tarattyq. Aýrýhanada, blok­post­­tarda úzilissiz qyzmet etip jat­qan qyzmetkerlerge ystyq tamaq jetkizýdi uıymdastyrdyq. Bıylǵy respýblıkalyq «Ana ál­dıi» baıqaýy, Semeı polıgony jaby­lýynyń 30 jyldyǵyna ar­nal­ǵan «Aq oramal» aksııasy se­­kil­di is-sharalardy onlaın ót­kiz­dik. Analar keńesiniń jumys ba­­ǵyty odan ári keńeıip, jańa ná­tı­jelerge qol jetkizdi. 27 qyr­kú­ıek kúni respýblıkalyq «Áke­ler odaǵymen» memorandýmǵa qol qoıylyp, ortaq is-sharalar jos­­pary bekitildi, – dedi Nazıpa Shanaı.

Qazaqstandaǵy etnosaralyq toleranttylyq týraly aıta kele, spıker búginde elimizde 800-den astam otbasy túrli etnostardyń balalaryn tárbıelep otyrǵanyn atap ótti. Mysal retinde Qostanaı oblysy Altynsarın kentinen Tólegenovter otbasyn keltirdi. Olardyń 12 balasy bar: altaýy – qazaq, úsheýi – orys, ekeýi – tatar, bireýi – bashqurt. 2014 jyly oblystyq QHA Analar keńesiniń bastamasymen «Asar» aksııasy aıasynda bul otbasy úshin keń úı salyndy.

Túrkistan oblysy Tólebı aýdany QHA janyndaǵy Qoǵam­dyq kelisim keńesiniń tóraǵasy Seıit Bekmurzaev Qoǵamdyq keli­sim keńesteriniń qyzmeti týraly baıandady.

– 10 jyl buryn qurylǵan Qo­ǵam­dyq kelisim keńesteri qazir qo­ǵamdyq baqylaý men keri baı­lanystyń tıimdi tetigi, aqparat­tyq-túsindirý, jergilikti ózin ózi basqarýdyń mańyzdy bóligi retinde jumys istep keledi. My­saly, osy jyldyń ózinde Qo­ǵamdyq kelisim keńesterine azamat­tardan 6 300 ótinish kelip tústi. Onyń eki jarym myńy oń she­­shimin tapty. Qalǵandary baqy­­laýda tur. Álemdik indet jaǵ­daıynda Qoǵamdyq keńester bes myńǵa jýyq  is-shara ótkizdi. Olar­ǵa 120 myń adam qatysty. Al Túr­kistan oblysynda 190 Qoǵam­dyq kelisim keńesine – 1200 adam múshe. 2015 jyly Maq­ta­araldaǵy oqıǵalardan keıin, biz aýyldardy aralap, alpys myń­nan astam aýlaǵa kirip, halyq­pen tildesip, qordalanǵan máse­le­lerin nazarǵa aldyq, – dedi Seıit Bekmurzaev.

О́zbek jáne tájik etnosynyń ókil­deri oqıtyn «Janýbıı Kozo­gıston» Túrkistan oblystyq qo­ǵam­dyq-saıası gazetiniń bas redak­tory Alısher Satvaldıev ózbek etno­synyń qazaqstandyq qoǵamǵa tere­ńirek ıntegrasııalanýy týraly oıyn ortaǵa saldy.

О́zbek halqy Túrkistan obly­syn­daǵy eldi mekenderde qonys­tanǵan. Halyqtyń tyǵyz orna­la­sýynan eńbek naryǵynda báse­ke­lestik tym joǵary bolyp, jer resýrstary jetispeýde. Halyqtyń osylaısha shoǵyrlanýynyń bir sebebi – etnostyń ózindik dás­túr­leri men mentalıtetine baıla­nys­ty. Degenmen, zaman men ýaqyt talabyna sáıkes biz de óz ómirimizge tyń ózgerister engizip kelemiz. О́zbek jastarynyń tek ońtústikte tu­raqtamaı, ózge óńirlerde bilim alyp, túrli mamandyq ıesi ata­nyp, óz ornyn tabýyna jaǵ­daı jasalǵan. Ásirese bul memle­kettik «Serpin» jáne «Eńbek» baǵ­dar­lamalary aıasynda júzege asady. Degenmen, bul baǵyttaǵy jumys­ty tabandylyqpen jalǵas­ty­rýymyz qajet, – dedi Alısher Sat­valdıev. Ol osy sátti paıda­la­nyp, aǵa býynnan jastardy qol astynda ustamaı, aq bata­syn berip, ózge óńirlerge jibe­rýin su­rap, al oblys jasta­ryn esh nár­seden irkilmeı, ózge aımaq­tarǵa batyl qadammen barýǵa shaqyrdy.

Otyrysta sóz alǵan Bala­pan telearnasynyń bas pro­dıý­seri Sandýǵash Kenjebaeva Assam­­bleıa­nyń Analar keńesimen bir­lesip áleýmettik tanymdyq rolıkter túsirip, halqymyzdyń tarıhyn, mádenıetin tanytatyn anımasııalyq jobalar jasaýdy josparlap otyrǵanyn málimdep, otandyq ónimdi qoldaýǵa sha­qyrdy.

– Búginde bizdiń arna efıriniń 80 paıyzyn anımasııalyq ónim toltyryp otyr. Onyń 30 paıyzy ǵana tól ónim, qalǵan 50 paıyzyn sheteldik mýlthıkaıalarmen toltyrýǵa májbúrmiz. Osy oraıda, Balapan-nyń anımasııalyq jobalar óndirisin arttyrýǵa yqpal etýińizdi suraımyz. Ekin­shiden, Qazaqstanda 9-dan 18 jasqa deıingi balalar kóretin arna joq. Iаǵnı jasóspirimderdiń tanymyn qalyptastyratyn senimdi platforma joq deýge bolady. Sondyqtan memlekettik tapsyryspen jumys isteıtin telearnalardan balalarǵa arnalǵan kontentke kem degende eki saǵat efır ýaqytyn bólýdi suraımyz, – dep atap ótti S.Kenjebaeva.

Al «Faız» tájik qaýym­das­tyǵynyń tóraǵasy Shokır Babaev Táýelsiz 30 jylda el bo­lyp qol jetkizgen eleýli taby­symyz ben jetistigimiz mol ekenin jetkizip, qa­sıetti Táýelsizdik qun­dy­lyǵyn baǵalap, ony saqtaý – bar­shamyz­dyń azamattyq bory­shy­myz ekenin basa aıtty. Shokır Babaev elimizdegi syndarly etno­saıasattyń negizinde Qazaq­stan­daǵy etnostardyń tarıhyn, tilin, dinin, salt-dástúrlerin saq­­taý, damytý eshqashan umyt qal­­ma­­ǵanyn aıtyp, osy úshin tájik ultynyń alǵysyn bildirdi. Ustaz­­dar áýletinen shyqqan ol osy ulaǵatty qyzmetti jal­ǵas­ty­ryp kele jatqanyn atap ótti.

Sonymen qatar spıkerlerdiń baıandamalarynda azamattardy biryńǵaı qazaqstandyq qoǵamǵa neǵurlym tyǵyz ıntegrasııa­laý, oqýshylardyń básekege qabilettiligin arttyrý faktory retinde memlekettik tildi oqytý máseleleri, ınternet jáne balalardy tárbıeleý problemalary, kıberbýllıń, kópbalaly analardy áleýmettendirý sekildi ózekti taqyryptar kóterildi.

Oqıǵaǵa oraılas oı 

Nurtóre JÚSIP,

Senat depýtaty:

– XXIX sessııada Elbasy óz ókilettiligin Mem­leket basshysyna tapsyrǵan bolatyn. Sondyqtan alǵashqy jıyn el ómirindegi yntymaq, birlik, ulttyq biregeılik máselelerine arnaldy.

Sondaı-aq óńirlerdi damytý máselesi, ondaǵy Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylymdarynyń jumysyn jandandyrý máseleleri tolyq qam­tyldy. Memleket basshysy birtutas ult uǵy­my, tur­mystyq kıkiljińderdi ultaralyq jan­jal­dar­ǵa ulystyrmaý sekildi ózekti máselelerge ekpin berdi.

Sol sekildi Qasym-Jomart Kemeluly rýhanı-mádenı turǵyda damı túsý kerektigin aıta kele, elimizdiń aǵartý jáne mádenıet salasyn damytýda Potanın, Dostoevskııdiń eńbekterine erekshe toqtalyp ótti. Jalpy, atalǵan jıyn mazmundy ótti deýge bolady. Elimizdiń tutastyǵy – birlik pen yntymaqtastyqty saqtaı bilýde.

Keńeıtilgen otyrysta bir qatysýshy jaqsy bastama kóterdi. Búginde elimizde balalarǵa arnalǵan bir ǵana «Balapan» telearnasy bar. Biraq arna 9 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan. Al 9 jastan 18 jasqa deıingi jasóspirimderge arnalǵan televızııalyq dúnıeniń, telearnanyń joqtyǵy sóz boldy. Bul máselege Memleket basshysy ýaqtyly nazar aýdaryp, arnaıy jıyn ótkizý kerektigi aıtyldy.

Rahıma AHMETOVA,

Qyzylorda oblystyq QHA janyndaǵy Analar keńesiniń tóraıymy:

– Menińshe, bul otyrys elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirinde erekshe oqıǵa boldy. Alqaly jıynda salmaqty, ózekti máseleler memleket deńgeıinde talqylandy. Erteńgi kúnimizge jańa serpin berildi dep aıtýǵa bolady!

Birinshi kezekte, Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń eldegi birlik pen kelisimdi nyǵaıtýdaǵy be­deli men rólin arttyrý basty nazarda ekeni aıtyldy.

Qazaqstan halqy Assambleıasy janyndaǵy qurylymdarynyń – etnomádenı qoǵamdyq birlestikteriniń, Qoǵamdyq kelisim keńesteriniń, Analar keńesteriniń, «Jańǵyrý joly» jastar qozǵalysynyń jumystaryn aldaǵy ýaqytta jandandyrý qolǵa alynady.

Qazaqstan halqy Assambleıasy janyndaǵy Ana­lar keńesteriniń atqarylǵan jumystary týra­ly esep mazmundy, al alǵa qoıǵan maqsattary naqty boldy.

Ana – urpaq tárbıeshisi, ulttyń uıaty, qoǵam­nyń qozǵaýshy kúshi. Osy rette biz, Syr eliniń analary, Memleket basshysynyń otyrysta bergen tapsyrmalaryn iske asyrýǵa kúsh-jigerimizdi aıamaı atsalysamyz. Otan bárimiz úshin ortaq! Be­re­keli birlikti saqtaý árbir qazaqstandyqtyń paryzy ekenin umytpaıyq!

Irına SALAGINA,

Qaraǵandy oblysy «Ridne slovo» ýkraın tili seriktestiginiń tóraıymy:

– Prezıdent, QHA Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń keńeıtilgen otyrysyn tikeleı efırden kórip, muqııat tyńdadym.

Spıkerlerdiń birtutas memleketimizdiń keli­simi men birligin saqtaý mańyzdylyǵy, oqýshy­lardyń básekege qabilettiligin arttyrý faktory retinde memlekettik tildi oqytý máseleleri, ın­ternet jáne jasóspirimderdi tárbıeleý máse­leleri, balalarǵa arnalǵan medıa kontent qalyp­tastyrý, kıberbýllın, kópbalaly analardy qoldaý sııaqty taqyryptary óte mazmundy boldy.

Sondaı-aq Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasy men memlekettik organdardyń qoǵam­daǵy birlik pen kelisimdi qamtamasyz etý sala­syndaǵy qyzmeti men mindetteriniń basymdyq­taryn atap ótti jáne ultaralyq kemsitý­shilik pen janjaldarǵa jol bermeý, arandatý­lar men etnostar arasyndaǵy beıbitshilik pen keli­simdi buzǵysy keletin áldekimderdiń áreketterin boldyrmaý qajettigine nazar aýdardy. Álbette, ony memlekettik saıasatty durys nasıhattap, iritki salýshylardyń sońynan ermeı, sanaly túrde bir múddege jumylý arqyly júzege asyramyz.

Jalpy, bul – naqty tapsyrmalar men ózekti usy­nystar ortaǵa salynǵan alqaly keńes boldy.

Dınara HATAMQYZY,

Jambyl oblystyq «Vynhýa»

dúngender qaýymdastyǵynyń múshesi:

– Jyl saıyn eki oqıǵany asyǵa kútemin – Pre­zı­denttiń Joldaýy men QHA-nyń keńeı­tilgen otyrysy. QHA-nyń keshe ótken alqaly jıy­nynda ózekti máseleler burynǵydan ózgeshe qarastyryldy. Prezıdent Q.Toqaev halqymyz ómiriniń barlyq aspektilerin qozǵady.

Qasym-Jomart Toqaev bizdiń bolashaǵymyz jastarda ekenin, olardyń básekege qabiletti bolýyn basa aıtty. Jıynda sapaly bilimge nazar aýdarylyp, jas urpaq tárbıesiniń mańyzdylyǵy keńinen sóz boldy.

Jastarymyzǵa durys tárbıe bere otyryp, jaqsy men jamandy ajyrata bilýge úıretý arqy­ly biz olarǵa qaýipti úrdisterden aýlaq bolýǵa kómektese alamyz.

Qoǵamdaǵy problemalardyń biri – etnostyq toptasý. Bul túrli qaqtyǵystarǵa ákeledi. Qazaq­s­tan­nyń aýyldyq jerleri men qalalarynda jabyq etnostyq aımaqtar men kvartaldardyń qalyptasýynyń teris tendensııasyn jeńý úshin júıelik sharalar ázirleý qajet.

Otanymyzdyń bolashaǵy barshamyzǵa baı­la­nysty. Ár azamat elimizdiń jarqyn bolashaǵy úshin úles qosýǵa mindetti. Árqaısymyz bala­lardy durys tárbıelep, sapaly bilim berip, ha­lyqtyń ıgiligi úshin jumys isteýimiz kerek.