«Qyrkúıekten beri álemdik energetıkalyq naryq qubylyp tur. О́tken aıda Eýropadaǵy gaz baǵasy pandemııaǵa deıingi kórsetkishinen bes ese qymbattap ketti. Bul spekýlıanttyq saýda áserinen týyndap otyrǵan tym qatty suranys ósimi sekildi. Gazben qatar kómir men munaı baǵasy da sharyqtap jatyr. 2018 jyldan beri alǵash ret barreline 80 dollardan asyp tústi. Alaıda biz baǵa spırali odan ári aınala beredi dep oılamaımyz», deıdi EADB bas ekonomısi Evgenıı Vınokýrov.
Banktiń habarlaýynsha, qarjy naryǵynda da bári tynysh emes. Amerıka memlekettik qundy qaǵazdarynyń tabysy AQSh-taǵy sandyq jeńildetý baǵdarlamasynyń qaıtarylýyn kútýdiń jáne FRJ-niń 2022 jylǵa arnalǵan mólsherlemeni joǵarylatýdyń boljamynyń nátıjesinde qaıtadan 1,5 paıyzdan asty. Qytaı ekonomıkasynyń baıaýlaýy da kún tártibine shyqty. Jyljymaıtyn múlik naryǵy, IT-sektor úshin de anyq táýekelder týyndady. Atalǵan faktorlar damýshy elderdegi oblıgasııalar kiristiliginiń ósýine alyp keledi, bul orta merzimdi perspektıvada qaryzdyń turaqtylyǵy problemalaryn týdyrýy múmkin. Reseı men Qazaqstannyń joǵary emes deńgeıin jáne birshama qorynyń bar ekenin eskersek, bul elder táýekel aımaǵynan tys.
Eldegi shekteý sharalaryna qaramastan ekonomıka birtindep qarqyn alyp keledi dep esepteıdi bank. 2022 jylǵy úkimettik sharalar iskerlik belsendilikti qoldap, joǵarǵy baǵa qysymyn tejemek.
«Qańtar-qyrkúıekte IJО́ 3,4 paıyzǵa ósti. Tamyz aıynda COVID-19 indetiniń sharyqtaýyna jáne shekteý sharalarynyń engizilýine baılanysty iskerlik belsendilik ımpýlsi birshama tómendedi. Bul, ásirese, bólshek saýda jáne ónerkásiptik óndiris sektorlaryna teris áserin tıgizdi. Transport jáne qattaý salasyndaǵy qyzmet kórsetý de keri kórsetkishke ıe. Tamyzda bılikten qoldaý alǵannan keıin aýyl sharýashylyǵy dınamıkasy oń nátıjege shyqty. Memlekettiń anyq qoldaýyn sezinetin qurylys sektory ósim draıveriniń rólin atqarýda. Tamyz aıynda ónerkásiptik óndiris qarqyny 1,9 paıyzdy qurady. О́ńdeýshi ónerkásiptegi qarqyn 4,7 paıyzǵa artty. Al qańtar-qyrkúıek aralyǵyndaǵy ınvestısııa da oń kórsetkish kórsetti. Onyń nomınaldy kólemi 2019 jyldyń qańtar-tamyz aılaryndaǵy deńgeıine jetti. Bıyl metallýrgııa, farmasevtıka, aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııa jaqsy salyndy. Taý-ken óndirisindegi ınvestısııalyq qyzmetti qalpyna keltirý perspektıvasy da oń baǵalanyp otyr. Tólem balansynyń jańartylǵan baǵalaýyna sáıkes sheteldik ınvestorlar tabysy birinshi jarty jyldyqta IJО́-niń 0,5 paıyzyna deıin ósken.
EABD eldegi iskerlik belsendilik ósti dep sanaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń PMI jıyntyq ındeksi 51,4 ball bolǵan. Bir aı burynǵy kórsetkish 50,7 ball edi. Karantın sharalarynyń birshama jeńildetilýi óńdeýshi jáne qyzmet kórsetý salasyndaǵy iskerlik belsendiliktiń qaıta jandanýyna septigin tıgizgen. Logıstıkalyq qıyndyqtar saldarynan oryndalmaǵan tapsyrystar sany ulǵaıyp ketti. Sondaı-aq taýardyń ózindik quny da qymbattady. «Jyldyń qalǵan ýaqytynda atalǵan trendter óńdeýshi ónerkásip dınamıkasyn birshama tejeıdi, biraq kún ótken saıyn onyń áseri álsireı beredi» dep joramaldaıdy.
«Syrtqy saýda aınalymy qańtar-shilde aralyǵynda 7,4 paıyzǵa joǵarylady. Kórsetkishtiń kóbeıýine EAEO elderine jetkizilimderdiń 42,1 paıyzǵa, jalpy eksporttyń 10,6 paıyzǵa ulǵaıýy áserin tıgizdi. Importtyń oń dınamıkasyn qalyptastyrýda ıntegrasııalyq birlestikter ról oınady. Eger EAEO elderinen keletin jetkizýlerdiń nomınaldy kólemi 18,9 paıyzǵa ulǵaısa, úshinshi elderden keletin taýar kólemi 9,3 paıyzǵa qysqarǵan. Bizdiń kózqaras boıynsha, Qazaqstanda jaqyn perspektıvada úshinshi eldermen syrtqy saýda aınalymyn ulǵaıtýǵa degen áleýet bar. Qys yzǵarynyń erte sezile bastaýy álemde energetıkalyq resýrsqa degen suranysty arttyryp jiberdi. Bul jaǵdaı Qazaqstannyń eksporttyq tabysyn arttyrýy múmkin» delingen sholýda.
Bank óz sholýynda ınflıasııa máselesine de toqtalǵan. Bizdiń baǵalaý boıynsha tutynýshylyq baǵalar ındeksiniń jyldyq ósimi eń joǵarǵy mánge jaqyndady. Bul bizdiń kútýlerimizge saı keledi deıdi bank.
«Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń sharyqtaýy ınflıasııa dınamıkasynyń negizin qalyptastyrýdy jalǵastyryp jatyr. Ishki tutynýshylyq suranystyń qalyptasýyna baılanysty azyq-túlik emes komponent te qymbattap jatyr. Inflıasııa dınamıkasyndaǵy kúrt burylys kúzdiń sońynda bolady dep kútemiz. Qystyń basy, jyldyń sońynda onyń deńgeıi 7,9 paıyz bolmaq. Tutynýshylyq baǵalar ósiminiń baıaýlaýy, statıstıkalyq effektiden bólek, áleýmettik mańyzdy taýarlar baǵasyn ustap turýǵa baǵyttalǵan úkimettiń ákimshilik sharalary men kezeń-kezeńimen atqarylatyn aqsha-nesıe yntalandyrý sharasy ınflıasııanyń tómendeýine kómektesedi» dep jazady bank.
Memlekettik bıýdjet tapshylyǵyn da eskergen bank, bıyl tabystyń artýyna salyq túsimderi úlken úles qosyp jatyr degen tujyrym aıtady. Al salyqtyń artýyna áser etken faktorlar – iskerlik belsendiliktiń tirilýi jáne mańyzdy eksporttyq taýarlardyń álemdik baǵasynyń kóterilýi.
«Nomınaldy tabys ósimine Ulttyq qordan túsetin transfert 2020 jyldyń segiz aıymen salystyrǵanda azaıǵan. Onyń kólemi 2019 jyldyń qańtar-tamyzymen salystyrǵanda áli de bolsa 1,3 ese joǵary. Bıyl tabys ósiminiń nomınaldy qarqyny byltyrmen salystyrǵanda 2,7 ese baıaýlap qaldy. Degenmen áleýmettik qoldaý bıýdjet shyǵyndarynyń basty baǵyty bolyp tur. Úkimet josparyna sáıkes bıyl jyl qorytyndysy boıynsha bıýdjet tapshylyǵy IJО́-niń 3,5 paıyzyn quraıdy. Bul 2020 jyldyń kórsetkishinen 0,5 paıyzǵa tómen» delinedi bank zertteýinde.
