Ombýdsmen ókilettigi keńeıtiledi

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatý­lın atalǵan zań jobasy Prezıdent bas­ta­mashy bolǵan saıası reforma aıasynda ázirlengenin aıta kelip, «Bul – eli­miz úshin óte mańyzdy, óte qajetti qujat­tardyń biri. Osy engizilgen ózgeristerdiń nátıjesinde ombýdsmenniń qyzmetin, ókildigin, jalpy adam quqyqtary jónin­degi ýákil ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa naqty qadam jasalyp otyr. Bul memleket jáne azamattyq qoǵam arasyndaǵy baılanys­ty odan ári tereńdetýge jańa jol ashatyny sózsiz» dedi.

Qujat adam quqyqtarynyń buzylýyn qalpyna keltirý boıynsha Ombýdsmenniń ókilettikteri aıtarlyqtaı keńeıtedi. Qazirgi tańda Ombýdsmen ınstıtýtyn onyń quqyqtyq mártebesin, qyzmetiniń qaǵıdattary men kepildikterin, sondaı-aq adamnyń jáne azamattyń buzylǵan quqyqtaryn qalpyna keltirý jónindegi quzyretti zańnamalyq deńgeıde naqty aıqyndaý arqyly odan ári damytý qajettigi jetildirildi.

Depýtattardyń aıtýynsha, zań jobasyn daıyndaý kezinde halyqaralyq tájirıbe, eń aldymen Parıj qaǵıdattary men Venesııa qaǵıdattary muqııat zerdelengen. Sondaı-aq alys jáne jaqyn shetelderdegi adam quqyqtary jónindegi ýákil qyzmetiniń zańnamalyq negizi men quqyq qoldaný tájirıbesi paıdalanylǵan.

«Ýákildiń mártebesine, onyń qyz­metiniń qaǵıdattaryna, ıaǵnı adam men azamattyń quqyqtary men bosta­n­dyq­tarynyń múddesinde zańdylyq, ashyqtyq jáne táýelsizdik qaǵıdattaryna erekshe mán beriledi. Adam quqyqtary jónin­degi ýá­kilge onyń qylmystyq jaýa­pty­ly­ǵy­na nemese ákimshilik jaýapker­shili­gine qol suǵylmaýshylyq mártebesi qaras­tyrylǵan. Osyǵan baılanysty ony ja­ýap­kershilikke tartýdyń erekshe tárt­ibi engiziledi. Sonymen qatar ýákil kýá re­tinde aıǵaq berýden bosatylady», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Senat Tóraǵasynyń orynbasary Asqar Shákirov.

Sonymen qatar ýákildiń zańdy qyzmetine aralasqany nemese kedergi keltirgeni úshin jaýapkershilik engizilmek. Múddeler qaqtyǵysyn boldyrmaý úshin adam quqyqtary jónindegi ýákil saıası qyzmetpen aınalysa almaıdy, memlekettik qyzmette istemeıdi, oqytýshylyq, ǵylymı ne ózge de shyǵarmashylyq qyzmetti qospaǵanda, basqa aqy tólenetin qyzmetpen aınalysa almaıdy. Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń adam men azamattyń buzylǵan quqyqtaryn qalpyna keltirý jónindegi ókilettikteri aıtarlyqtaı keńeıtiledi. Osy oraıda tıisti quqyqtar belgilengen. «О́tinish berýshiniń buzylǵan quqyqtaryn qalpyna keltirý úshin qabyldanýǵa tıisti sharalarǵa qatysty memlekettik organdarǵa nemese laýazymdy adamdarǵa usynys joldaý, sondaı-aq memlekettik apparattyń sheshimderimen nemese áreketterimen (áreketsizdigimen) adamdardyń shektelmegen tobynyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý úshin sotqa talap-aryz bere alady. Mundaı tásil alǵash ret usynylyp otyr. Adamnyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltirýge baǵyttalǵan sharalardy aıtarlyqtaı nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Mazmundyq turǵydan ýákilge adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń buzylýy týraly aqparatty zerdeleý jáne taldaý, shaǵymdardy qaraý nátıjelerin jınaqtap qorytý fýnksııasy júkteledi. Bul onyń qyzmetine dáıektilik pen aldyn alý sıpatyn beredi», dedi A.Shákirov.

Depýtattyń sózine súıensek, ýákil adam quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etý, sondaı-aq ákimshilik rásimderdi jetildirý jóninde jalpy sıpattaǵy usynystarǵa bastama jasaıdy. «Zań shyǵarýǵa bastama jasaýǵa quqyǵy bar sýbektilerge Qazaqstan Res­pýblıkasynyń zańnamasyna túzetý­ler engizý úshin usynys jasaı alady. Qoǵamdyq mańyzy zor ne adamnyń jáne azamattyń konstıtýsııalyq kepil berilgen quqyq­tary men bostandyqtary óreskel nemese jappaı buzylǵan jaǵ­daıda tikeleı Prezıdentke, Parlamentke, Úkimetke júgine alady.

Zań jobasynda ýákildiń óńirdegi óki­li­niń mártebesi men qyzmeti bekiti­ledi. Ol osy laýazymdy engizý kezinde ýákildiń usynýymen jergilikti ókildi organdardyń kelisýi boıynsha bes jyl merzimge taǵaıyndalady. О́ńirdegi ókil ákimshilik-aýmaqtyq birlik sheginde adam quqyqtary jónindegi ýákildiń jekelegen ókiletterine ıe bolady. Qujatta adam quqyqtary jónindegi ulttyq or­ta­lyqtyń mıssııasy bekitiledi. Ol ju­mys organy retinde aıqyndalady jáne ýákildiń óńirlerdegi ókilderiniń qyz­metin aqparattyq-taldamalyq, uıymdas­tyrýshylyq-quqyqtyq jáne ózge de qamtamasyz etýdi júzege asyrady», dedi Senat Tóraǵasynyń orynbasary.

Sonymen qatar Qazaqstan Respýblı­ka­syndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil qyzmetiniń máseleleri boıynsha ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý úshin Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly, «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin bas­qa da mindetti tólemder týraly» kodeks­terge túzetýler engizý týraly zań jo­balary birinshi oqylymda maquldandy.

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Ja­n­ýar­larǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» jáne oǵan ilespe zań jobalary birinshi oqylymda maquldan­dy. Zań jobasynyń negizgi maqsaty – «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» zań jobasynyń erejelerine sáıkes keltirý.

Atalǵan qujat jóninde Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mı­nıstri Serikqalı Brekeshev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, zań jobasynyń maqsaty – janýarlarǵa qaraýdy quqyqtyq retteý jáne olarǵa izgilikpen qaraý. Qujat azamattardyń adamgershilik tárbıesiniń ıdeologııasyn, atap aıtqanda, janýarlardy ustaýdyń moraldyq jáne adamgershiliginiń negizgi prınsıpterin qalyptastyrady. «Atalǵan prınsıpterdi iske asyrý úshin talaptar men qaǵıdalardy belgileý arqyly osy quqyqtyq qatynastardyń mem­leket­tik retteý mehanızmderi de beki­til­di. Sonyń ishinde janýarlardy asy­raýǵa jáne tasymaldaýǵa, son­daı-aq ósirýge jáne veterınarlyq qyz­metter kórsetýge qoıylatyn jalpy talap­tar, janýarlarǵa qatygezdikpen qaraýdy na­sı­hattaýǵa tyıym salý qarastyrylǵan.

Zań jobasy janýarlardy jansyzdandyrý erejelerine jáne óleksemen jumys isteýge arnalǵan. Atap aıtqanda, veterınarııa salasyndaǵy zańnamanyń talaptaryn saqtaı otyryp, janýarlardy jansyzdandyrý múmkin bolatyn jaǵdaılar aıqyndalǵan. Budan bólek, qujatta jekelegen sanattaǵy janýarlarǵa qaraý jáne asyraý kezindegi talaptar anyqtalǵan. Sondaı-aq osy saladaǵy qoǵamdyq baqylaý ınstıtýtyn alańdaýshylyq tanytatyn azamattarmen jáne qoǵamdyq uıymdarmen qalyp­ta­styrý kózdelgen. «Chıpteý» degen­ge qa­tysty, zań jobasy úı janýar­laryn esep­­ke alý ónimin (quralyn) ıeleri esebi­nen aqyly negizde paıdalana otyryp, úı janýarlaryn mindetti esepke alýdy engizedi», dedi vedomstvo basshysy.

Mınıstrdiń sózine súıensek, janýarlaryn mindetti esepke alý boıynsha keıinge qaldyrý normasy kózdelgen. Bul joǵaryda aıtylǵandardy josparly iske asyrý jáne úı janýarlaryn esepke alýdy júzege asyratyn uıymdarǵa, sondaı-aq olardyń ıelerine birjolǵy jappaı júktemeni boldyrmaýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar qujat janýarlar­ǵa qatysty jaǵymsyz kórinisterge tosqaýyl qoıady. Itterdi tóbelestirý, anestezııasyz veterınarlyq operasııa jasaý, janýarlardy jazyqsyz óltirý, janýarlardy álsiretý jáne olarǵa ýaqtyly kómek kórsetpeý, qatygezdikpen aýlaý áreketteri jatady.

Zań jobasy arqyly Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Qylmystyq kodeksine, sondaı-aq «Qazaqstan Res­pýblı­kasyn­daǵy jergilikti memlekettik bas­qarý jáne ózin-ózi basqarý týraly», «Vete­rınarııa týraly», «Janýar­lar dún­ıesin qorǵaý, ósimin molaıtý jáne paı­dalaný týraly» Qazaqstan Res­pýblı­kasynyń zańdaryna tolyq­tyrý­lar men ózgerister engiziledi. Atap aıtqanda, túze­týler Qylmystyq kodekstiń 316-ba­byndaǵy (eki jáne odan da kóp ja­nýar­larǵa qatysty jas balanyń qaty­sýymen, osy áreketti buqaralyq aqparat quraldarynda nemese telekommýnıkasııa jelilerin paıdalana otyryp jarııa túrde nemese jarııa túrde kórsetý arqyly jasalǵan, olardyń mertigýine, qyrylýyna ákep soqqan qatygezdikpen qaraý) sanksııalardy ulǵaıtý arqyly janýarlarǵa qatygezdikpen qaraǵa­ny úshin qylmystyq jaýapkershilikti kúsheıtýge baǵyttalǵan.

Birinshi bólimde janýardyń mer­tigýine ákep soqqan qatygezdigi úshin 120 aılyq eseptik kórsetkishke deıin aıyppul jáne 30 táýlikke deıin qamaýǵa alý kózdelgen. Ekinshi bólimde janýardyń ólimine ákep soqqan qaty­gezdigi úshin 200 aılyq eseptik kórsetkishke deıin aıyppul jáne 50 táýlikke deıin qamaýǵa alý eskerilgen», dedi Serikqalı Brekeshev.

Osy janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý máselelerine qatysty Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy da birinshi oqylymda maquldandy.

Sonymen qatar Májilistiń beıindi komıtetteri jalpy otyrysta Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttary týraly zań jobasyn jáne Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly Salyq kodeksin jumysqa aldy.

Májilis depýtattary memlekettik satyp alý, jer qoınaýyn paıdalanýshylar men tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń satyp alýy, baılanys, avtomobıl kóligi jáne qorǵanys máse­leleri  boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly zań jobasyna Senat engizgen túzetýlermen kelisti.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. Olar: Maqsat Ramanqulov, Eldos Abaqanov, Berik Dúısembınov, Edil Jańbyrshın, Ǵalymjan Eleýov.