Almatyny terbegen «Aqqý kóli»

Álemdegi eń áıgili balet, klas­sıkalyq bıik ónerdiń sımvoly, sirá, osy «Aqqý kóli» bolar. Ba­let­ten beıhabar adamnyń ózi bul ónermen «Aqqý kóli» arqyly tanysyp, bir kórýdiń múmkindigi týsa, máńgige birge matalǵanyn sezbeı de qalady.

Spektakl bıletiniń quny – 25 000 men 45 000 teńge arasyn­da, biraq bıik ónerdiń baǵasy bılet qunymen ólshenbeıdi, «balkon­nan bir kózimmen syǵalap tu­ryp kórsem de jetip jatyr» dep, qazannyń qara sýyǵynda bı­letti ústeme baǵasyna da taba almaı seńdeı soǵylysyp júrgen adamnyń qarasy tipti kóp. Artta qalyp bara jatqan aýyr jyldy Úlken teatrdaǵy balettiń jar­qyn ári qaıtalanbas juldyzdary­nyń ónerin tamashalap seıiltkisi kelgendeı, shyn ónerdiń baǵasyn bilgender mundaı sáýleli múm­kindikten qapy qalǵysy joq.

«Aqqý kóli» spektakli Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik aka­­demııalyq Opera jáne balet teat­rynda dástúrli túrde ótip kele jatqan Ballet Globe halyq­aralyq festıvaliniń aıasynda qo­ıyldy. Bıylǵy Ballet Globe IV halyqaralyq bı festıvali balettiń ańyzǵa aınalǵan, qaı­talanbaıtyn eń kórnekti tulǵa­sy Maııa Plıseskaıaǵa arnaldy. Festıvaldyń basty maqsaty – kópshilikti bıik klassıkadan bas­tap zamanaýı horeografııalyq ónerdiń biregeı kórinisterine de­ıingi balettiń qyry men syry kóp ǵajaıyp álemimen tanystyrý.

Orys baletiniń maqtanyshy­na aınalǵan Maııa Plıseskaıa­nyń qurmetine ótetin festıval­dyń «Aqqý kólimen» ashylýy­nyń ­zor mańyzy bar, sebebi bul ­spek­­takldegi Odettanyń obrazy Plı­seskaıanyń álemdik ba­let olım­pin baǵyndyrýyna jol ash­qan, onyń atyn tarıhta qaldy­ryp, prıma-patshaıymǵa aınaldyr­­ǵan naǵyz taǵdyr tartýy bolatyn. «Aqqý kólinde» dál Plıseskaıa­daı uzaq oınaǵan aktrısa neken-saıaq, Úlken teatrdyń sahnasynda Odettanyń rólin úzdiksiz otyz jyl oınaǵan.

«Aqqý kóli» – klassıkanyń eta­lony, al bul spektaklden bas­ty ról buıyrý – aldaǵy ataq pen keleshek jetistiktiń buljymas kepili. Petr Chaıkovskııdi uly kom­pozıtor dańqyna bólegen, orys klassıkalyq óneriniń ­jaý­­­hary sanalatyn ólmes týyn­dy­­da baǵyn synap baıqaǵysy kel­­­gen­der kóp bolǵanymen, bá­­rine bir­deı jalynan sıpata ber­­me­gen. Sondyqtan bolar, Al­ma­ty­ǵa arnaıy shaqyrylǵan Odet­ta ró­lindegi Úlken teatrdyń je­tek­shi solısi Alena Kovaleva men Zıgfrıd hanzadanyń rólinen kó­rin­gen Denıs Rodkın ǵashyq­tar beı­ne­sinde kedergi men synaq­qa qu­ryl­ǵan mahabbat tarıhyn tar­qa­typ berý úshin búkil talantyn jar­qyrata kórsetýge janyn saldy.

Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynyń aýqymdy sah­nasy bul kúni aıryqsha bezen­dirildi. Hanshaıymnyń saraıy aldyndaǵy baq ertegi álemine uq­sas. Kógalda jastar kóńil kó­­terip otyr. Hanshaıym uly Zıg­frıdke erteńgi balda merekege shaqyrylǵan qyzdardyń ara­synan qalyńdyq tańdaý kerek dep habarlaıdy. Zıgfrıd jú­reginiń kimdi qalaıtynyn bil­meıdi, biraq anasynyń ámir bergenin quptamaıdy. Zıgfrıd serilik qurǵan erkin ómirimen qoshtasqysy kelmeıdi, biraq ózi unatatyn qııaldaǵy beıneni júreginde áldılegennen jany rahat tabady. Biraq ol arý kim, qaıda júr? Zıgfrıd ushyp bara jatqan aqqýlardy qyzyqtap tu­ryp, sońynan ileskenin sezbeı de qalady. Aqqýlar Zıgfrıdti qa­lyń ormanǵa, qarańǵy kóldiń ja­ǵasyna, qańyrap qalǵan saraı­dyń qırap qalǵan ornyna ákeledi. Zıgfrıdtiń nazary áppaq ádemi aqqýǵa túsedi, aqqý kenet qyzǵa aınalyp sala beredi...

Osynyń bárin túsiný úshin ba­let bilgiri bolý shart emes. Birin­shi aktide bas baǵa qarap, baǵdar alyp, ekinshi aktiden bastap osy oqıǵanyń bári tilsiz, bir aýyz sózsiz, sulý dene, saýsaq jáne aıaq qımyly arqyly óz-ózinen túsi­nikti bola bastaıdy. Aspannan tús­ken perishtedeı aq kóılekti názik jaratylystyń moınyn burǵany da, saýsaǵyn sozǵany da, aıaǵynyń ushymen aınalǵany da aǵyl-tegil «sóz». Osynshama ásem qımyl­dyń, saltanat qurǵan sulýlyqtyń janynda sózdiń ózi qadirsiz be dep qalasyń, sóz túgili múlgigen tynyshtyqta tynys alýdyń ózi qorqynyshty, ǵajaıyp sáttiń tas-talqany shyǵardaı, úlpildegen úrkek aqqýlarǵa aıalap qarasań ǵana onyń muńyn túsinesiń.

Zıgfrıdtiń otyzǵa jýyq qa­lyń aqqýdyń ishinen Odettasyn izde­gen sáti óte áserli. Odettanyń da jas jigitke degen sezimi birden tutanyp sala berdi. Qyz Zıgfrıd­ke ózin jáne qurbylaryn qyspaq­qa salǵan arbaýdyń qupııasyn asha­­dy: zulym sıqyrshy Rotbart olar­dy aqqýǵa aınaldyrǵan, tek tún­de ǵana osy qıraǵan jerde olar adam keı­pine ene alady eken. Aqqý-qyz­dyń qaıǵyly áńgimesine kóńili el­jiregen Zıgfrıd sıqyrshy­ny ól­tirýge daıyn. Odetta arbaý­dan qutylýdyń múmkin emes ekenin aıtyp, muńaıady. Eshqa­shan eshkimge ǵashyq bolyp kór­megen jas jigittiń júregine búr jarǵyzyp, sezimin oıatqan Odet­tany zulymnyń arbaýynan adal mahabbat qana qutqarmaq. Aqqý-arýdy essiz súıgen Zıgfrıd oǵan máńgi adal bolatynyn aıtyp, ant beredi.

Odetta men Zıgfrıdtiń áńgi­me­sin qıraǵan saraıda turatyn zu­lym estip qoıady. Tań atady. Qyz­dar qaıtadan aqqýǵa aınalady. Zıgfrıd óz seziminiń kúshi­ne senimdi, ol Odettany sıqyrshy­nyń bıliginen bosatady.

Bul shyǵarma ǵasyrdan as­tam ýaqyt boıy mahabbat pen adal­dyqtyń bárin de jeńetinin, zulymdyq pen qatygezdik te onyń aldynda álsiz ekenin jyrlap ke­ledi. Almatylyq kórermenniń pat­sha saraıynyń baǵynda otyr­ǵandaı jyp-jyly kúı kesh­ken bul keshi kópke deıin umy­tyl­maıtyny anyq. Tórtkúl dúnıeniń jurtyna túgel tanys tórt bıshi aıaqtary men qoldaryn aıqastyra bıleıtin «Kishkentaı aqqýlar bıi» – spektakldiń qolqa-júregi ispetti, Chaıkovskııdiń shedevri sheberlikpen oryndalatyn shaǵyn bı mınıatıýrasyna kórermen de yqylastana qol soǵyp, bir ser­pi­lip qalatyny osy tus. Sahna­nyń túbindegi «shuńqyr» ishinde Nur­­jan Baıbosynovtyń dırıjerli­gin­­degi orkestrdiń quıqyljyǵan mýzy­kasyna ilesip, kúrdeli element­teri kóp balet qoıylymynda úsh saǵatqa jýyq aıaqtyń ushymen bılegen, bılep qana qoımaı, árbir qımyldy birdeı etip birge jasaǵan ártisterdiń sınhrondy óneri men kelisken syr-symbaty, kózdiń ja­ýyn alatyn kostıýmder men ma­lynǵan dekorasııa tek «bravoǵa» ǵana laıyq. Aýada qalyqtaı ushyp, eppen ǵana qonatyn qaýyrsyn sııaq­ty jep-jeńil názik qımyl­men aqqýlar aıdynynda erkin júzgen, úzilgeli turǵan qyldaı belin qos qolymen taıanyp alyp, sahnany aınala jıyrmadan asa fýete jasaǵan A.Kovalevanyń óneri – sheberliktiń shyn úlgisi. Bul horeografııalyq oqıǵadaǵy saıqymazaq ta kóńil tórinen oryn alatyn keıipker – bı tehnıka­syn bıik deńgeıde meńgergen onyń partııasy qanshalyqty kúrdeli bolsa, sonshalyq qyzyq, janary ot shashyp, keń adymmen úzilissiz-úzdiksiz aspanǵa qarǵyǵan sátter úshin bul óner bas ıip, baǵalaýǵa turarlyq.

Ballet Globe halyqaralyq bı fes­tıvali «Karmen-Sıýıta» jáne «Shel­kýnchık» spektaklderimen jel­toqsannyń sońyna deıin jal­ǵa­sady. Festıvaldyń uıym­das­tyrý­shysy ári bas prodıýseri Erlan An­daǵulovtyń aıtýynsha, Jańa jyl qar­sańyndaǵy «Shelkýnchık» qoıy­lymyna álemniń eń tanymal ba­let juldyzdary shaqyrylyp otyr.