Irgetasy jetpisinshi jyldary qalanǵan Jańa Buqtyrma kentindegi bul ǵımarattyń jaramdylyq merzimi ótip ketkeli qashan?! Sonyń ózinde Prezıdenttiń 2025 jylǵa deıin 1000 mektep salý jónindegi tapsyrmasyna ilinbeı qalǵan.
Kirpishteri úgilip, irgesi sógilip, terezeleri sellofanmen qaptalǵan ǵımarattyń tóbesinde kók baıraǵymyz jelbirep turǵany bolmasa, mektep dep oılamaısyz. Iá, bul – Táýelsiz eldiń urpaǵy bilim alyp jatqan №1 Jańa Buqtyrma orta mektebi. Ishine enseńiz, kógergen ıis qolqany qabady. Dálizinen eki adamnyń syıysyp ótýi muń. Synyp ishteri ala kóleńke. Ádette, terezeden jaryq oqýshyǵa sol jaqtan túsýi kerek bolsa, munda kómeski sham ǵana sáýle shashqan bolady. Sport zaly aıadaı ǵana. Oqýshylar dene shynyqtyrý páninde 500 metr jerdegi sport mektebine barady. Terlep-tepshigen olardyń jıyrma mınýty jolǵa ketedi. Kúrk-kúrk jótelip, jıi aýyryp qalatyndary da sondyqtan. Onyń ústine kóligi sabylysqan ortalyq kósheni qıyp ótedi.
Burynda oqýshylar aralas mektepte oqyp kelip, 1997 jyly orys synyptaryna jańa mektep salynyp berilgen. Al qazaq synyptaryn balabaqshanyń eski ǵımaratyna kóshirgen. Búginde qazaq mektebinde 135 oqýshy bilim alyp jatyr. Ata-analardyń aıtýynsha, jańa mektep salynsa, bala sany artqannyń ústine artady. Sebebi kópshiligi balalaryn amalsyzdan orys mektebine berip otyr. Alaıda aıadaı mekteptiń oqýshylary bilimdi, ónerli, tárbıeli. 2018 jyly eki oqýshy «Altyn belgimen» támamdap, ekeýi de Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetine grantqa túsken. 2019 jyly bir «Altyn belgi» ıegeri shyqqan. Al bıylǵy túlekterdiń ekeýi «Altyn belgi», ekeýi «qyzyl» attestat alǵan. Ulttyq biryńǵaı testileýdiń ortasha nátıjesi 113 ball bolsa, joǵarǵysy – 130 ball. Mektep ustazdarynyń aıtýynsha, aýdannyń basqa mektepterinde mundaı jetistik joq. О́kinishtisi sol, tárbıe men bilimdi boıyna qatar sińirip kele jatqan qarakózderimizdiń ózge mektepterge qyzyǵa qaraýynda. Sherhan Murtaza aıtqandaı, bul – daǵy bir kem dúnıe shyǵar.
– Respýblıkalyq baıqaýlarǵa qatysyp júrgendikten, basqa mektepterdi kóremiz, qyzyǵamyz. Mektebimizdiń qandaı kúıde ekenin kórip otyrsyzdar. Bir synypta 15 bala otyrsaq, taqtaǵa jazǵan jazýyna kóz jetpeıdi. Taqtalaryna deıin tozǵan. Muǵalim jasaǵan kórnekilikterin kórsetý úshin kompıýter, ınteraktıvti taqta bolsa ǵoı. Kıim iletin jerimiz de joq. Ashanadan tamaq isheıik desek, shaǵyn ǵana bólme. Armanymyz – jańa mektep, – deıdi 9-synyp oqýshysy Dıana Domaı.
Ras, qyl aıaǵy kıim iletin jerleri de joq. О́rkenıeti damyp ketken mynaý zamanda kózderi jáýdiregen oqýshylardy jupyny mektepte oqytyp otyrǵanymyz – eldigimizge syn. Osy ýaqytqa deıin turǵyndar nege bul máseleni kótermegen desek, minberden talaı aıtylypty. Aıtylǵanymen, máseleniń ushyn shyǵarǵan azamattardyń sońyna sham alyp túsý, qýdalaý syndy áreketter jasalǵan kórinedi. Iá, bul ádetten áli aryla almaı kele jatqanymyz taǵy shyndyq. Sol úshin de kóbi ashyq pikir bildirýden bas tartty. Kerisinshe, urpaq bolashaǵy úshin dep batyl pikir aıtqandar da boldy.
– Jumysqa alǵash kelgen jyldary mekteptiń jaǵdaıy budan da qorqynyshty bolǵan. Dese de, eskiniń aty – eski. Ata-analar jınalyp 2001 jyldary mınıstrge hat jazǵan. Nátıje bolmady. Keıin Berdibek Saparbaev oblysta ákim bolyp turǵanda problemamyz jıynda aıtylyp, jańa mektep salýǵa jer bólgen. Jobalyq-smetalyq qujaty jasalǵan. Shyny kerek, qazirgi oblys ákimin kórgenimiz de joq. B.Saparbaev kentimizge bir emes, úsh ret keldi. Mekteptiń jaǵdaıyn óz kózimen kórip, jedel túrde jańa mektep salý kerektigin aıtqan. Sodan 2015 jyly mektep salynady dep qýandyq. Beker eken. Eski mektepti ózimiz árlep, jóndep otyrmyz. Muǵalimder bir kabınetke 45 mınýt sabaq berýge kirip, tońyp shyǵamyz. Al balalar alty saǵat tapjylmaı otyrady. Aıaqtarynan sýyq ótken qyzdardyń teń jartysy aýyrady. Máseleni taǵy kótereıik desek, aýzymyzdy jaýyp otyrdy. Shydamymyz shegine jetken soń, mine, sóıleýge májbúrmiz, – deıdi №1 Jańa Buqtyrma orta mektebiniń muǵalimi Anargúl Dúrimhanqyzy.
Taǵy bir másele, oqýshylardyń keıbireýi 5-6-synyptan soń gımnazııaǵa, 9-synyptan soń kolledjge ketip qalady. Bıyldyń ózinde 9-synyptaǵy 16 balanyń ony ketken. On oqýshynyń segizi grantqa túsipti. Bul degenimiz – alǵan bilimderiniń aınasy, ustaz eńbeginiń aqtalǵandyǵy.
– Mektepte kadr tapshylyǵy joq. Muǵalimder bilimdi, bilikti. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen kelgen jas mamandarǵa baspana da berilip jatyr. Alaıda mekteptiń tarlyq etip otyrǵany jasyryn emes. Ata-analar úlken balalaryn kishkentaı jerge qamaǵysy kelmeı, qalaǵa kolledjge qoıa beredi. Mektep – 11 synyptyq. Balalar kolledjge ketip qalyp jatyr degenimizben, jalpy oqýshy sany artyp keledi. Mańaıdaǵy aýyldardan da kelip oqıdy, – deıdi aty-jónin atamaýdy ótingen ustazdardyń biri.
Aıtqanyndaı, Buqtyrma stansasy, Berezovka, Oktıabrsk, Seleznovka, Sajaevka aýyldarynan kelip oqıtyn oqýshylar da bar. Áıteýir olardy arnaıy avtobýs tasymaldaıdy. Jalpy, Altaı aýdanynda qyryqtan astam mektep bolsa, úsheýi qazaq mektebi eken. Onyń bireýi – Altaı qalasynyń ózinde, ekinshisi – osy Jańa Buqtyrma kentinde, úshinshisi – Serebrıansk aýylynda.
– Qazaq mektebi – kentimizdegi qara shańyraq. Munda eki balam oqıdy. Tárbıe men bilimdi jaqsy beredi. О́nerli bala kóp. Uıymdastyrǵan konsertterin kórgimiz keledi, baraıyq desek, oryn joq. Mysaly, orys mektebinde eki sportzal bar, qazaq mektebi bolsa, bir sportzalǵa jarymaǵan. Osynyń bárin kórip júrgen soń úshinshi balamdy orys mektebine berdim. Amaldyń joǵynan. Bul – meniń ǵana sózim emes, osy mekteptiń ata-analarynyń janaıqaıy. Qazaqstanda turǵanymyzben, qazaq mektebiniń keıpi mynaý. Tyńǵylyqty qarap, joqtan bar jasap otyrǵan soń ǵana mektep tur. Terezesi teń, qabyrǵasy keń, shańyraǵy bıik mektep bolsa, orysshaǵa baratyn balalardyń jartysy qazaq mektebiniń tabaldyryǵyn attar edi, – deıdi ata-analar atynan pikir bildirgen Elmıra Qajymuratqyzy.
Materıaldyq-tehnıkalyq bazasy zaman kóshinen keıin qalǵan mektepke keshendi jóndeý júrgizý úshin jobalyq-smetalyq qujat ázirlenip, 97 mln teńgege shyqqan eken. Alaıda bul aqsha bólinbegen. Pikir bildirgen azamattardyń janaıqaıy, kótergen máseleleri oryndy. Al aýdan basshylyǵy ne deıdi?
– 1970 jyly qoldanysqa berilgen balabaqsha ǵımaratynda sonymen qatar, Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy, kent ákimdigi jáne mýzyka mektebi otyr. Ǵımarat paıdalanýǵa berilgen jyldan bastap kúrdeli jóndeý jasalmaǵan. Al 130 oryndyq qazaq mektebin salý 2011-2020 jyldar aralyǵyndaǵy josparda bolǵan. Qurylys júrgizýge jer aktisi de alynǵan. Oblystyq qurylys basqarmasy 2015 jyly tapsyrys berýshi retinde qarjy bólý jóninde ótinish jasaǵanymen, qarjy bólinbedi. 2016 jyly jobalyq-smetalyq qujattyń paıdalaný merzimi ótip ketti, – deıdi Altaı aýdany ákiminiń orynbasary Janna Asqarova.
Aıta keterligi, Jańa Buqtyrma kentinde irgesi 1962 jyly qalanǵan 180 oryndyq tıptik mekteptiń ǵımaraty «Balalar-jasóspirimder mektebiniń» teńgeriminde bos tur. Naqtyraq aıtsaq, mekteptiń sportzaly jáne birqatar kabınetti ǵana paıdalanylady. Biraq ol mekteptiń tabaldyryǵynan tórine deıin kúrdeli jóndeýden ótýi kerek. Aýdan basshylyǵynyń bergen málimetine súıensek, kúrdeli jóndeýge 29 mln 169 myń teńge qarajat qajet kórinedi. О́kinishtisi, oblystyq Bilim basqarmasy bul somany bólýge qulyq tanytpaǵan. Sebebi Nur Otan partııasynyń «О́zgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir» saılaýaldy baǵdarlamasy sheńberinde qazirgi mektepke, durysy balabaqsha ǵımaratyna aǵymdyq jóndeý júrgizý úshin 10 mln teńge qarjy bólinipti. «Eskini jóndeseń esiń ketedi» deýshi me edi, «О́zgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir» saılaýaldy baǵdarlamasy 10 mln teńgemen eski ǵımarattaǵy oqýshylarǵa, muǵalimderge laıyqty bilim syılap, jaǵdaıdy ózgerte almas. Keregi – jańa mektep.
P.S.: 2021 jyly oblystyq Bilim basqarmasymen jańa mektepter salý jóninde tizim jasalǵan. Qurylys Nur Otan partııasynyń «О́zgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir» saılaýaldy baǵdarlamasy boıynsha júrgiziledi. Ondaǵy negizgi talaptarǵa kóz júgirtsek, oqýshylarǵa oryn jetpese, úsh aýysymmen oqysa nemese mektep ǵımaraty apattyq jaǵdaıda tursa, jańa mektep salynady eken. Al №1 Jańa Buqtyrma mektebi joǵaryda atalǵan talaptardyń birine de jatpaıdy. Alaıda mektep sanıtarlyq talaptarǵa saı emes, tehnıkalyq bazasy jetkiliksiz, taǵysyn taǵy.
