Zertteý qorytyndylary usynylǵan atalǵan is-sharaǵa Prezıdent Ákimshiliginiń, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń, jastar uıymdarynyń, akademııalyq qoǵamdastyqtyń ókilderi qatysty.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń rektory Erlan Ábil «Jastar arasyndaǵy zertteý álemdik pandemııadan buryn qolǵa alyndy. Karantın sharalaryna baılanysty merzimin uzartýǵa týra keldi. Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy buǵan deıingi zertteýlerge belsendi qatysty, osy zertteý usynylǵan kezde biz qoldaý bildirdik. О́ıtkeni bizge qazirgi kezdegi jastar saıasatynyń qanshalyqty durys jolǵa qoıylǵany mańyzdy bolyp otyr. Qazirgi jastar Táýelsizdik jyldarynda dúnıege keldi. Olardyń qundylyqtaryn bilýdiń mańyzy zor. Olardyń bılikke senimi, toleranttylyǵy sekildi aspektiler zertteýde qamtyldy. Biz zertteý nátıjelerin keıs retinde Akademııanyń oqý baǵdarlamalarynda qoldanatyn bolamyz. Biz ár nátıjeni toptyq sabaqtarda talqylaımyz. Osy oraıda, F.Ebert atyndaǵy qormen áriptestik baılanysymyz jemisti bolyp otyrǵanyn aıta ketken jón. Ári qaraı da jumysymyzdy jalǵastyramyz degen josparymyz bar», dedi.
Joǵaryda atalǵan taqyryp boıynsha zertteý qorytyndylaryn jarııalaý barysynda «Jastar jáne eńbek naryǵy», «Jastar jáne bilim berý», «Jastar jáne áleýmettik ádilettilik», «Jastar jáne din» zertteýleri negizinde qazaqstandyq jas ǵalymdar analıtıkalyq baıandamalaryn usyndy.
Zertteý Germanııada 1953 jyldan beri júrgizilip kele jatqan Shell Youth Study nemis ádisnamasyna negizdelgen, onda akademııalyq mekemeler men ınstıtýttar Germanııadaǵy jastardyń qarym-qatynasyn, pikirleri men kútetin nátıjelerin qarastyratyn zertteýler júrgizedi.
Nemis ádistemesi qazaqstandyq jaǵdaılarǵa kelesideı beıimdeldi. Zertteý 2020 jyly BISAM Central Asia zertteý ortalyǵy júrgizgen Qazaqstandaǵy 14-29 jas aralyǵyndaǵy jastar arasyndaǵy reprezentatıvti áleýmettik saýalnamaǵa negizdelgen. Zertteýdiń basty baǵyty – jastardyń ómir salty, olardyń ómirge kózqarastary, qundylyq baǵdarlary, ózin ózi taný jáne toleranttylyq deńgeıi, olardyń kóńil kúıi men umtylystary, sondaı-aq halyqaralyq saıasat pen kórshi eldermen yntymaqtastyq týraly paıymdary.
F.Ebert atyndaǵy qordyń Qazaqstan men О́zbekstan elderindegi ókildiginiń dırektory Krıstof Mor mundaı zertteýlerdiń Germanııada sonaý 1953 jyldan beri júrgizilip kele jatqanyn aıtyp, zertteýdiń mańyzyna toqtaldy. Sonymen qatar qazaq jáne nemis jastarynyń arasyndaǵy aıyrmashylyqtary týraly pikirin bildirdi.
«Biz qazaq jastary arasynda mundaı zertteýdi ekinshi márte júrgizip otyrmyz. Eger eki eldi salystyratyn bolsaq, jastardyń qundylyqtary, kózqarastary arasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyqtar bar. Sonymen qatar bul jerde qaı óńir jastary qamtylǵanyna nazar aýdarý qajet. Máselen, Qazaqstandaǵy zertteýde qala jastarymen qatar aýyldyq jerlerde turatyn jastar da qamtyldy. О́zderińiz bilesizder, aýyl men qala turǵyndarynyń arasyndaǵy kózqaras, qundylyqtarynda erekshelik baıqalady. Germanııa – 80 mln-nan astam halqy bar úlken memleket. Bul eldegi zertteýge tek qana Berlın, Frankfrýt sekildi qalada turatyn jastar qatysty. Sondyqtan qundylyqtar týraly kózqarastary áralýan. Zertteýge eki eldiń de jastary belsendilik tanytqanyn atap aıtqym keledi», dedi qor ókili.
TALAP qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory R.Oshaqbaev «Sońǵy 30 jylda tehnologııanyń alǵa jyljýy, qundylyqtardyń ózgerýi elimizdegi jas býynǵa áserin tıgizbeı qoımady. Al biz olardyń qazirgi qundylyqtary, olardyń ózge býyn ókilderinen aıyrmashyǵy qandaı degen suraqtardyń jaýabyn únemi bilip otyrýymyz kerek. Bizdiń jastar talantty, oǵan Imanbek Zeıkenov, Dımash Qudaıbergen sekildi jastar dálel. Bul bizdiń álemdik ortada básekege qabiletti ekenimizdi kórsetedi. Qazaq halqy rýhanı baı halyq, bul bizdi odan saıyn alǵa umtyldyrady. Osy oraıda, búgingi sharanyń mańyzy zor. Jastarǵa ne qajet, olardyń saıası, mádenı, bilim-ǵylym, ózge ulttarmen qarym-qatynas, elge senimin, kózqarastaryn ózderinen suraý salý arqyly bildik. Árıne, zertteýde qamtylmaı qalǵan salalar bar, ol aldaǵy ýaqytta zerttelip, zerdelenedi degen úmittemiz», dedi sarapshy.
Nazarbaev Ýnıversıteti Joǵary memlekettik saıasat mektebiniń assıstent-professory, zertteýshi Dına Sháripova bul zertteýge Frıdrıh Ebert qory shaqyrǵanyn aıta kele, ózi úles qosqan salalarǵa toqtalyp ótti. «Men bilim berý, jumysqa ornalasý, mıgrasııa jáne jastardyń eldegi saıası oqıǵalarǵa qarym-qatynasy sekildi saýaldarǵa jaýap izdedim. Qyzyq ári túrli nátıjege qol jetkizdik. Máselen, bizdiń jastarymyz sapaly bilim alýǵa tyrysady, ókinishke qaraı olar sapaly bilim alý úshin shetelge ketýdi qalaıdy. Sonymen qatar jastar memlekettiń qoldaýyna senim artady, memleket bilim alýǵa, jumysqa ornalasýǵa qoldaý bildirýi qajet dep esepteıdi», dedi zertteýshi.
