Kúzdiń alǵashqy aıynda Germanııada parlamenttik saılaý ótip, solshyl baǵyttaǵy Sosıal-demokratııalyq partııa (SDP) jeńiske jetkeni belgili. Qazirge deıin bılikte basym daýysqa ıe bolyp kelgen Hrıstıan-demokratııalyq odaǵy (CDU) ekinshi orynǵa turaqtady. Osylaısha, Angela Merkel ketken soń almandarda parlamentti basqaratyn partııa da aýysty.
Jasyldar partııasy (Grüne) úshinshi orynǵa turaqtady. Olardyń enshisine bıýlletenderdiń 14,8 paıyzy tıesili. Buǵan deıingi saılaýǵa qaraǵanda, atalǵan partııa kóbirek daýys jınap, Býndestagtaǵy mandat sanyn eki esege kóbeıte aldy. Bul – nemis halqynyń qorshaǵan ortaǵa alańdaı bastaǵanyn kórsetedi.
Sóıtip, Grüne parlamentte koalısııa qurýda úlken ról oınaıtyn partııaǵa aınalyp shyǵa keldi. О́ıtkeni birde-bir partııa elý paıyzdyq mejeden asa alǵan joq. Sondyqtan basqa partııalarmen birlesip, koalısııa qurýy qajet.
Bastapqyda Sosıal-demokratııalyq partııa Jasyldarmen tize qosyp, Erkin demokrattardyń (FDP) tilin tabatyny boljanǵan edi. Rasynda, SDP parlamentte koalısııa quryp, kanslerdiń oryntaǵyna jaıǵasý jumysyna belsene kiristi.
Biraq Glazgoda COP26 konferensııasy ótip jatqan kezeńde partııalar qorshaǵan ortaǵa qatysty máselede mámilege kele alar emes. Máselen, Jasyldar Germanııanyń kómirden bas tartý merzimin 2038 jyl dep belgileýdi usynady. Sondaı-aq qazba otyn jaǵatyn kólikterge tyıymdy 2030 jylǵa deıin júzege asyrý kerek dep esepteıdi.
Budan bólek, Grüne klımat jónindegi mınıstrlik ashýdy josparlap otyr. Partııanyń paıymdaýynsha, mundaı vedomstvo úkimet pen memlekettik mekemeler qabyldaǵan sheshimniń qanshalyqty ekologııaǵa zııandy ekenin baqylamaq. Alda-jalda mınıstrlikterdiń jospary qorshaǵan ortaǵa zardap keltirse, oǵan veto qoıý quqyǵyna ıe bolýy tıis.
Erkin demokrattar partııasy mundaı vetoǵa múldem qarsy. Sondaı-aq avtokólikterge tyıym salýdy da durys kórmeıdi. Oǵan qosa, kómirtegine qoıylatyn baǵa máselesinde de partııanyń pikiri Jasyldardan ózgeshe.
Mysaly, Grüne Eýropalyq odaqtyń CO2 shyǵarylymyn saýdalaý júıesine muqııat qarap otyr. Taıaýda partııa jetekshisi Annalena Baerbok kómirtegi shyǵarylymyn azaıtýǵa bir ǵana partııa múddeli bolmaýyn, barshasy buǵan kóńil aýdarýy qajet ekenin málimdedi. Onyń aıtýynsha, 1990 jyldan beri aýaǵa zııandy gazdar bólý kólemi ózgergen emes.
«Dál qazir 1,5 gradýstyq maqsatymyzǵa baratyn joldy tańdadyq dep aıta almaımyz», dedi Annalena hanym.
Jasyldardyń bulqan-talqan bolýynyń sebebi bar. Buǵan deıin úsh partııa 6 jeltoqsanǵa deıin, ıaǵnı Áýlıe Nıkolaı kúnine sheıin jańa úkimetti jasaqtap, Býndestagta daýys berýge kelisken edi. Biraq mejeli merzim jaqyndap keledi. Mınıstrler kabınetin maquldaý bylaı tursyn, keı máselede partııalar ortaq mámilege kele almaı otyr.
Oǵan qosa, Jasyldar partııasynyń úkimettik emes uıymdarǵa jibergen haty da shıelenisti ýshyqtyra tústi. Glazgodaǵy COP26 sammıti qarsańynda Grüne ekologııa máselesimen aınalysatyn birneshe uıymǵa saýyn aıtyp, basqa partııalardy qorshaǵan orta máselesine nazar aýdartýǵa kúsh salýǵa shaqyrǵan. Hat alǵandar qatarynda álemge tanymal «Grınpıs» pen Deutsche Umwelthilfe uıymdary bar.
«Endi-endi bastalǵan koalısııa jónindegi kelissózderde, ásirese klımat pen bıoártúrlilikti qorǵaý salalarynda áli de kóp nársege qol jetkizýimiz kerek. SPD men FDP partııalaryn jańasha usynys jasaýǵa ıtermeleseńizder, bul óte paıdaly bolar edi. Eger muny ózimiz ǵana jalǵastyrsaq, kelissózder uzaqqa sozylyp, oǵan qol jetkizý qıynǵa túsedi», delingen hatta.
A.Baerbok bastaǵan saıasatkerlerdiń mundaı hat joldaýy basqa partııalarǵa unaǵan joq. Sosıal-demokrattar men Erkin demokrattardyń keıbir ókili buǵan narazylyǵyn bildirdi.
Qoryta aıtqanda, Germanııada jańa úkimetti jasaqtaý qıynǵa soǵyp tur. Sarapshylar úsh partııa «aqqý, shortan hám shaıannyń» kerin keltirmeı me dep alańdaıdy.
