Máńgilik saǵynysh

О́tken jylǵy aqpan aıynyń ortasynda keshke qaraı júregim alaburtyp, kenje inim Qýanysh bir tuńǵıyqqa batyp ketetindeı óte jaısyz kúı keshtim. Shydamaı túngi saǵat toǵyzdar shamasynda onyń uıaly telefonyna qońyraý shaldym. Únsizdik. Úıine telefon shaldym, eshkim tutqany kótermeıdi. Janymdy qoıarǵa jer tappaǵan soń sińlim Gúlzaǵıramen habarlastym. «Mana, keshki saǵat bester shamasynda Oraz ekeýi sóılesken. Bári jaqsy, úı ishimen qonaqqa ketken bolar, tekke alańdama», dedi. Biraq tańǵa kóz ilmeı shyqtym. Ertesine saǵat 10-da jumysta otyrǵan maǵan Qýanysh jóninde qaraly habar jetti. Tańerteń úıinen shyǵyp, qyzmetine bara jatqan kezinde júregi kenetten toqtap, kóz jumǵan. Myna sýyq habardy estigende tabanymnyń astyndaǵy jer teńselip, esimdi jııa almaı, eseńgirep qaldym. Aınalaıyn, altyn baýyrym-aı!.. Onyń sábılik, balalyq, jigit­tik shaǵy bizderge tek qana qýanysh syılaǵan edi. О́zi óte kelbetti, qaratorynyń ádemisi-tin. Marqum anam: «Shyraǵymnyń ózinen buryn kózi kúledi, aınalasyna nuryn shashyp turady», dep kenje ulyna qatty emirenetin. Ákem Rahmanqul erkeletip «Qýatym» dese, anam Teńge «Qýataıym» deıtin. Ol qatarynan ozyq turdy, zerektigimen, qarym-qabiletimen, alǵyrlyǵymen top jardy. Mek­tepti jaqsy bitirip, 17-ge tolǵan kezinde Uly Otan soǵysynyń ardageri, el aǵasy bolǵan ákem Rahmanqul 57 jasynda mezgilsiz kóz jumdy. Bul qaıǵyly oqıǵa Qýatymdy erte eseıtti. О́zinen úlken eki aǵasy Qurmanǵalı men Erǵalı qyzmet babymen syrtta júrgende ol anam Teńgeniń qasynan bir eli ajyraǵan joq. Áke qazasy janyn jegideı jese de jigeri muqalmady, qaıta qaırat­tana tústi. Eki tildi erkin meńgerdi. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin zańger mamandyǵy boıynsha bitirip shyqty. Birde anam qatty aýyryp, dárigerler mindetti túrde ota jasaý kerek dep sheshti.Tabıǵatynda minezi tik, ne bolsa da týra betke aıtatyn anamnyń aldynda balalary – bizder qatty yǵatynbyz. Anam marqum tek Qýanyshtyń sózin ǵana jerge tastamaıtyn. «Py­shaqqa túspeımin» dep azar da - bezer bolǵan ana aldyna Qýatym tizerleı otyra qalyp: «Mamataı, operasııa jasataıyqshy, papamdy saqtaı almaı qaldyq, biz sensiz ómir súre almaımyz ǵoı», dep janaryna jas úıirilip, shesheme jalyna qaraǵany, ajal tyrnaǵynan julyp alatyndaı bolyp qapsyra qushaqtaǵany bárimizdiń áli kúnge esimizde. Ota jasaldy, sonyń ar­qasynda anamyz uzaq ǵumyr keshti. Ol óte kishipeıil, kimge de bolsyn qol ushyn berýge daıar elgezek, qarapaıym edi. Aınalasyna óte qadirli, isker, jaqyn­daryna janashyr, bárin salqyn sabyrǵa sala biletin parasatty azamat bolatyn. Sonaý 90-jyldary táýelsiz elimizdegi eń alǵashqy aýyldyq okrýgter keńesteri tóraǵalaryn saılaý naýqanyna túsip, jeńiske jetip, nebári 25 jasynda Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdany Rahat aýyl­dyq keńesiniń tóraǵasy atandy. Jastyǵyna qaramastan Almaty oblystyq tabıǵı ortany qorǵaý basqarmasynyń jaýapty qyzmetkeri, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy ekologııa bas­qar­masynyń bastyǵy, eń iri Rahat aýyldyq okrýginiń, keıin Qyrbaltabaı aýyldyq okrýginiń ákimi retinde talaı-talaı kúrmeýi qıyn isterdi sheship, bilikti basshy atandy. «Ulyq bolsań – kishik bol» demekshi, halqyna jaqyn ákim boldy. Aldyna ótinishpen kelgen ár adamǵa janynyń bir-bir bólshegin úzip beretin. Senbi, aqpan aıynyń 13-i bolatyn. Saǵat kúndizgi ekiler shamasynda uıaly telefonym shyryldap qoıa bersin. Qarasam – Qýa­nyshym. Almatyǵa kelgendigin, ýaqyt taý­yp maǵan sálem berip ketpekshi eken­digin aıtty. «Esikti óziń ashtyń ǵoı, balalar kelmegen be?» dedi. Qyzym Gúlzatty, kúıeý balam Dıdar men kishkentaı nemerem – úsh jasar Aıshany aıtyp tur. О́zimen birge ala kirgen úlken sómkeni ashyp, ishinen jańa dombyrany shyǵardy da: «Táte, mynaý Aısha ekeýińe syılyq. Arnaıy tapsyryspen jasattym. Qadyr aqyn aıtpaqshy, naǵyz qazaq dombyra ǵoı. Nemereń keıin óskende kishi naǵashy atańnyń tartýy dersiń. Ashontaı boıjetip, myna qyl pernelermen nebir kúılerdi tartqanda meni esińe alarsyń» degen-di. Parasat pen paryzdy, mindet pen minájatty teń ustaǵan asylym-aý! Kezinde mán bermegen sol sózderin bul kúnderi oı sarasynan ótkizsem, menimen aldyn-ala qoshtasyp, qazaqtyń kıeli qara dombyrasyn máńgilik eskertkish etip qaldyrǵan eken ǵoı. Jany jumsaq, meıirimi mol, baýyrlaryna, olardan taraǵan urpaqqa degen qurmeti joǵary bolǵan jaryǵym-aý! Qyzmeti jaýapty, ár mınýty sanaýly Qýanyshymnyń bul kelisi ekeýmizdi de bir sergitip tastady. Áńgime barysynda qańtar aıynyń sońyna taman Almaty oblysynyń Qyzyltý kenti mańynda «SKAT» áýe kompanııasy ushaǵynyń qaza bolǵan jolaýshylary arasynda Qyrbaltabaı aýylynyń týmasy da bar eken. Sol jigittiń 40 kúndigin ótkizý sharasyna qatysyp, uıymdastyrý jumysymen shap­qylap júrgenin aıtty. Ekeýmiz uzaq syrlastyq. Saǵat tili keshki saǵat 8-ge jaqyndaǵanda ol qaıtýǵa jınaldy. Syrt kıimin kıgen soń, sonaý bala jastaǵy erke minezine salyp: «Táte, kel­shi taǵy bir qushaqtaıyn, men seni óte jaqsy kóremin», dedi. Sol kúni Qýanyshymnyń ystyq qusha­ǵynan boıyma ózgeshe bir qýat alǵandaı bolyp edim. Bul bizdiń sońǵy kezdesýimiz, sońǵy júzdesýimiz, sońǵy qosh­tasýymyz eken. Qaıteıin, qaıran baýyrym! Taǵdyrdyń jazýyna ne shara, 2013 jyldyń 18 aqpanynda jasy 51-ge endi kelgen tas shaınaıtyn naǵyz der shaǵynda Rahmanqul áýletin, otbasyn, dúıim jurtyn qas-qaǵym sátte zar jylatyp, ańyratyp kete bardy. Jaryq dúnıege kelýi de , bul ómirden ótýi de ózgeshe bolǵan qulynym-aı! Tipti, ákesiniń jasyna da jetken joq asyl baýyrym! Ákem Rahmanqul da, anam Teńge de atadan jalǵyz bolatyn. Elýdiń mol ishinde ákem mezgilsiz kóz jumǵanda qaıǵyly otbasymyzdyń shaıqalmaıtyn taǵany da, teń­selmeıtin baǵany da, qýaty men kıesi de anam boldy. Sheshemniń sonda aıtqany: «Eki jalǵyzdan jaralǵan japyraqtarym meniń, biriń – ákem, biriń – sheshem, biriń – baýyrym, biriń – balamsyń. Birińe-biriń tirek bolyńdar. О́ıtkeni, senderge ózderińnen basqa janashyr bolar jaqyn joq!» Anamyzdyń osy bir bataly sózi bizdi – baýyrlardy egizderdeı tym jaqyn etti. Birge týmaq bar da, birge turmaq joq bolsa da baýyrdy pir tutý – qanymyzǵa sińgen qasıet, moınymyzǵa taǵylǵan boıtumar edi. «Tas túsken jerine aýyr» degen ras eken. Artynda qalǵan baýyrlary qaraly qaıǵynyń zil batpan salmaǵynan aryla alar emespiz. Qaınazardaǵy «qarashańyraq» atanǵan týǵan úıime, kishi otanyma barǵanda Qýatymnyń qurdastaryn, dostaryn, áriptesterin kórgende: «Jaryǵym-aý, osylardyń ortasynan nege erte kettiń?» degen jaýapsyz suraq keýdeme qanjar bolyp qadalyp, janarymda sansyz tamshylar diril qaǵady. Ýaqyt – emshi» dep jubatady janashyrlarym. Áı, qaıdam?! Qaıta kúnder zymyrap ótken saıyn óziń aıryqsha jaqsy kórgen týǵan inińniń kelmes sapar­ǵa attanǵanyn, onyń qońyr daýsyn endi eshqashan estimeıtinińdi, baýyrlyq ystyq qushaǵyna budan bylaı múldem enbeıtinińdi bilgen soń qamshynyń sabyndaı ǵana myna qysqa ómirde birimizge birimizdiń tek qonaq qana ekendigimizdi eriksiz moıyndaıdy ekensiń. Adamnyń ómiri de, ólimi de, taǵdyry da – bári-bári tek bir Alla­nyń qolyndaǵy is ekenine taǵy da bas ıedi ekensiń! О́ıtkeni, Jaratqan Iemnen: «Toqta!» degen buıryq kelgende jasyna qaramastan, soǵýy toqtamaıtyn júrek bolmaıdy eken! Mine, Qýatymsyz qaıǵyǵa toly bir jyl da óte shyqty. Iá, dúnıe sheksiz bolǵanymen, ómir shekti eken. Qýatym kelte dáýren súrgenimen, kesekti ǵumyr keshti. Aınalasyndaǵy árbir jannyń kókiregine eshqashan óshpeıtin jaryqtyń sáýleli shapaǵatyn shashyp ketti. Sol nurly shapaǵat arqyly fánı men baqıdyń arasyn jalǵaıtyn ózine degen máńgilik saǵynyshty myna bizderge qaldyrǵan sııaqty. Mezgilinen buryn aǵyp túsken jaryq juldyzym, janyń ján­nat­ta, óziń peıishtiń tórinde bolǵaısyń. Dos-jarandaryń, el- jurtyń turǵanda sen árdaıym bizben birgesiń. Qýanyshym meniń! Gúlsan Rahmanqulqyzy, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi. ALMATY.