Kúni búginge deıin fotoqarýyn qolynan bir sátke tastamaıtyn fototilshiniń nysanyna ilikken myńnan astam sýret respýblıkalyq gazet-jýrnaldarda jarııalanyp, ózekti taqyryptarymen nazar aýdaryp keledi. Qazaqstan jýrnalıstıkasy men fotoóneriniń qaıratkeri Nurmanbet Qızatuly osy jyldar ishinde jeke muraǵatynda jınaqtalǵan qundy dúnıeleriniń bir parasyn Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna tartý retinde «Jan shýaq» fotoalbomyna toptastyryp, Ulttyq kitaphanada tanystyrylymyn ótkizdi. Bul jınaq Abaı atyndaǵy QazUPÝ «Ulaǵat» baspasynyń qoldaýymen jaryq kórip otyr.
Dala danyshpandary, egistik alqaby, adamdardyń jarqyn isteri men kórkem kelbeti, tabıǵat ǵajaıyptary fototilshiniń nysanynda erekshe obrazda aıshyqtalyp, tulǵalardyń taǵylymdy isteri, besiktegi bóbektiń kúlkisi, qyraǵy kúzettegi sarbazdar taqyryby avtor fotoshejiresiniń tarıhyn tarqata túsedi.
Jaýynger aqyn, jyrshy, kúıshi Súıinbaı bı týyp-ósken ólkeden nár alyp, óleń sózdiń dúldúli, jyrshy jyraý, búginde murasy túrki álemine taǵylymdy Jambyl babamyzdyń batasyn alǵan fotoóner sheberi Nurmanbet Qızatulynyń ózine ǵana tán rýhanı bolmysy, aınalasyna adaldyǵy men qamqorlyǵy jyldar ótken saıyn kásipqoılyq deńgeıin shyńdap qana qoımaı, zamanaýı qoǵamnyń tynysyn dóp tanýǵa yqpal etip keledi. Nurmanbet Qızatulynyń esimi ulttyq fotoónerdiń damýyna zor úles qosqan Rysqalı Dúısenǵalıev, Bekmuhanbet Tilekmetov, Qýandyq Boqaev, Nurǵoja Jubanov, Júsipbek Paıyzov, Petr Redko, Qaırat Mustafın, Sıez Básibekov, Saılaý Pernebaev, Denderbaı Egizov, Alashybaı Esmaǵambetov, Bersinbek Sársenov, Rahymbaı Hanaly, Ásker Isaqov, Zeınel Úısinbaev syndy maıtalmandardyń qataryn tolyqtyryp tur.
Búginde 80 jastyń seńgirine shyqqan mamannyń kásipqoılyǵyna qatysty júrekjardy pikirler osylaısha tarqatylyp, el tarıhynan syr shertetin murasynyń mańyzdylyǵy týraly oılar ortada toǵysty. Jıyndy Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Halyqaralyq Jambyl qorynyń dırektory Manarbek Izbasar júrgizip, áriptesteri ótken kúnderden estelikter arnady.
Aqyn-dramatýrg, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Nurlan Orazalın jarty ǵasyrdan astam tanystyq jyldardy eske ala otyryp, «О́mirdiń ózindeı boıaýy qanyq, aıtary anyq ári shynshyl, ári kórkem fototýyndylaryńyz eki ǵasyr toǵysyndaǵy qazaq ómiri men búgingi qoǵamnyń aqıqatyn bederleıtin rýhanı qazynamyzǵa aınalyp otyr. Sizdiń zamana tynysyn tanytar aýyl, qala tirshiligi men salqar saharanyń alýan sulý kórinisterin qaz-qalpynda elesteter syrly, nurly sýretterińizdi tolqymaı kórý múmkin emes. Súıinbaı men Jambyldaı tulǵalar jaralǵan topyraq sizdiń boıyńyzda kishilik pen kisiliktiń ǵajaıyp úlgisin tartý etken. Men sizdi tanyǵaly jarty ǵasyrdan asyp barady. El men jer ózgerdi, adam ózgerdi. Qoǵam ózgerdi. Biraq siz ózgergen joqsyz. Týra sóz, tabandy minezben týra tartyp kelesiz», degen joldarmen órilgen quttyqtaýyn joldapty.
Eńbek jolyn Almaty oblysy, Jambyl aýdandyq «Ekpindi eńbek» gazetinde fototilshi bolyp bastaǵan Nurmanbet Qızatuly Almaty oblystyq «Jetisý», respýblıkalyq «Zań gazeti» basylymdarynda eńbek etti. Qoǵamnyń tynys-tirshiligin týyndylaryna arqaý ete júrip, mańyzdy oqıǵalardan syr shertetin fotoreportajdary, fotoocherkteri, portrettik týyndylary respýblıkalyq «Egemen Qazaqstan» men «Kazahstanskaıa pravda» gazetterinen oryn aldy.
Kásibıligimen, gazet talabyn múltiksiz oryndaıtyn iskerligi haqynda elimizdiń Mádenıet qaıratkeri, pýblısıst Marat Toqashbaev «Nurekeńniń fotoapparaty oqtaýly myltyq tárizdi kez kelgen sátte túsirýge daıyn turady. Sýrettiń kompozısııalyq sheshimine aıryqsha mán beretin maman» dep atap ótse, Ál- Farabı atyndaǵy QazUÝ Jýrnalıstıka fakýltetiniń aǵa oqytýshysy Asylhan Ábdiraıym «Fotoóner» qoǵamdyq birlestigindegi birlesken jobalar, elimiz óńirlerine jasalǵan ekspedısııalar, sheberlik saǵattary týraly aıtyp ótti. Búginde oqý-ádistemelik bazasy jutań salada Nurmanbet Qızatuly syndy mamandardyń tájirıbesi jastarǵa taǵylymdy bilim berýde asa mańyzdy. Pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Berikjan Álmuhambetov fototilshi Nurmanbet Qızatulynyń oılary anyq, oıy qanyq sýretterine tántimin deı kelip, saıypqyran tehnıkanyń tilin taýyp, sýretterge jan bere biletin sózi mándi, jaqsy qasıetke ıe izgi isterine erekshe nazar aýdardy. Al sýretshiniń iskerligi haqynda Almaty oblysy, Jambyl aýdanynyń máslıhat hatshysy Saıat Juryn oı qozǵap, osy jyldarda jınaǵan mol murasynyń jastarǵa rýhanı azyq bolatynyn jetkizdi.
Jany jaısań, ázilge beıim, óz isine myǵym mamannyń tájirıbesi týraly tebirenisti oılardy ári qaraı Keleshan Temirbekuly, Doqtyrhan Turlybek, Talǵat Aıtbaev, Tolymbek Álimbekuly, Bolat Sharahymbaı, Ermek Abaqov, О́mirbek Noǵaıbaev, Almas Qabdikárimov, Talǵat Súıinbaı syndy jazýshy, jýrnalıster, qoǵam qaıratkerleri tarqatty. Sonymen birge osy fotoalbomda Premer-Mınıstrdiń jeke fotografy Shúkir Shahaı fotoóner maıtalmandary qatarynda Qızatov mektebiniń erekshelikteri týraly aıta kelip, ulttyq fotojýrnalıstıkanyń damý jyldarymen baılanystyra otyryp oı túıedi.
«Jan shýaq» fotoalbomynda jaı ǵana sýretter emes, janyma shýaq beretin sýretter toptastyrylyp otyr», deıdi Nurmanbet Qızatuly. Eń alǵashqy sýretteri «Qazaqstan áıelderi» jýrnalynda jarııalanǵan kezderdi eske ala otyryp, «Qyz balany, anany, ájelerimizdi ardaqtap ósken halyqpyz. Sondyqtan da áıel obrazy meniń shyǵarmashylyǵymnyń bir parasyna aınaldy. Fototilshi úshin sýretke túsirý sáti birneshe mamandyqtyń jıyntyǵyn talap etedi. Shyǵarma kórkem bolýy úshin fototilshi rejısser, operator, dramatýrg, zertteýshi, synshy bola bilýi kerek. Janyńdy salyp, tolǵaný – basty talap. Sonda ǵana nátıjeli, jandy sýret shyǵady. Kezdesken dúnıeni kóshire berý – kórkemdik emes», degen pikirimen bólisti. Ári qaraı sýret taqyrybynyń qatań irikteýden, suryptaýdan ótýi, gazet-jýrnaldarda sýretti aıdarlardyń ótkirligi týraly oılaryn ortaǵa salǵan Nurmanbet Qızatulynyń tarıhqa tunǵan fotogalereıasy, jeke arhıvi el tarıhynan syr shertip qana qoımaı, erteńgi kúnge oı salar aýqymdy taqyryptarmen tolyǵa beretini anyq.
ALMATY
