Reseı aqsha-nesıe saıasaty qalaı áser etedi?

Qazaqstanǵa jalpy ınflıa­sııanyń álemdik úderisi ǵana emes, saýda-seriktes elderdegi deń­geıi de áser etedi. Birinshi kezekte sońǵy jyldary EAEO aıasynda qarym-qatynas deń­geıi artyp kele jatqan – Qazaqstannyń negizgi saýda serik­tesi bolyp sanalatyn Reseı ekonomıkasyn aıtar edik deıdi sarapshy. Mysaly, 2021 jyldyń qańtar-tamyz aı­larynda Qazaqstanmen saýda aına­lymynda EAEO-nyń úlesi 25,3 paıyz bolsa, sonyń 23,5 paıyzy Reseıge tıesili eken. Reseıdiń Qazaqstannan satyp alatyn taýarynan bizge satatyn taýarynyń kólemi áldeqaıda kóp. Jyl bastalǵannan ta­myz­ǵa deıingi aralyqta Reseı­den kelgen ımport jalpy ım­port­t­yń 35,4 paıyzyn qu­rasa, al Qazaq­stannan Reseıge jasal­ǵan eks­port búkil otandyq eksport­tyń 10,5 paıyzyna áreń jetedi.

«Atalǵan fenomen qaǵıdatty mańyzǵa ıe. О́ıtkeni Reseıdiń Qazaqstanǵa taýardy kóbirek satýyna baılanysty Reseı ınflıasııasy Qazaqstandaǵy ınflıasııa dınamıkasyna qysym kórsetedi. Reseı ekonomıkasy aýqymy jaǵynan Qazaqstan ekonomıkasynan 9 ese jáne ózge 3 eldiń ekonomıkasynan 20 ese úlken. Osy úsh eldegi jan basyna shaqqandaǵy IJО́-de 2-8 ese aralyǵynda Reseı kórset­kishinen tómen» deıdi E.Pak.

Sarapshynyń aıtýynsha, Reseı aqsha-nesıe saıa­satynyń EAEO elderine yq­palyn tıgizetin birneshe arnasy bar. Alǵashqy­sy – ınflıa­sııalyq arna. Reseı aq­sha-nesıe saıasatynyń ýaqytsha kesheýil­dep jumsarýy reseılik ınflıasııanyń ósýine alyp keledi. Bul rette EAEO el­derine, onyń ishinde Qazaqstanǵa reseılik taýarlar ımporty úlesiniń joǵary bolýy ınflıa­sııaǵa qysym kór­se­tedi. Áser etýdiń bul kanaly Qazaq­standa keńinen zerttelgen. Ult­tyq banktiń zertteýinshe, Reseı azyq-túlik baǵalaryndaǵy 1 pa­ıyz­dyq ósim Qazaqstanda sol baǵa­lardyń 1-1,5 paıyzdyq tar­maqqa deıin jyldamdaýyna áke­p soǵady. Azyq-túliktik emes ónimderdiń baǵalarynyń ushýy Qazaqstandaǵy azyq-túliktik emes ınflıasııanyń eki paıyzǵa deıin qymbattaýyna áser etedi.

Ekinshisi – saýda arnasy.

«Reseıdegi aqsha-nesıe saıasatynyń jumsarýy (negizgi mólsherlemeniń tómendeýi) rýbl­diń teńgege qatysty kýrsy­nyń álsi­reýine alyp keledi. О́ıt­keni rýbl aktıvteriniń tartym­dylyǵy azaıady. Al rýbl kýrsy­nyń tómendeýi reseılik taýarlardy qazaqstandyq taýarlarmen salystyrǵanda tartymdy qyla túsedi. Nátıjesinde, ekono­mı­ka­lyq teorııaǵa sáıkes Reseı taýarlaryna degen qazaqstandyq suranys kúrt artady. Bul Reseı­den Qazaqstanǵa jasalatyn eksport­ty kúsheıtedi. Sonymen qatar monetarlyq saıasattyń jumsarýy Reseı halqynyń da ta­by­syn arttyrýǵa yqpal etedi, se­be­bi nesıe arzandaıdy. Bul rette tek reseılik taýarlarǵa ǵana emes, qazaqstandyq taýar­larǵa da su­ra­nys artady (kiris effektisi). So­­ǵan oraı Qazaq­stan men ózge el­­­der­­diń (odaqqa múshe elder) Reseı­ge eksporty da kóbeıedi» deıdi, ol.

Alaıda sońǵy ýaqytta kiris effektisi aıtarlyqtaı áserin tıgizip otyrǵan joq. Sebebi Qazaqstannyń Reseıge taýar eksporty, Reseıdiń bizge jasaıtyn eksportynan birneshe ese tómen. Sarapshy atap ótken úshinshi arna – paıyzdyq mólsherleme.

«Paıyzdyq stavkalar ara­syn­daǵy aıyrmashylyq eki el arasyn­daǵy kapıtal aǵyny­na, tıisinshe eki eldiń valıýta kýrsy­na áser etedi. Reseıde negizgi stavka joǵarylasa jáne Qazaq­standa bazalyq stavkamen aıyrmashylyq tómendese reseılik aktıvter tartymdy bo­la túsedi. Teńgege qatysty rýbl ny­ǵaıady. Kerisinshe, Reseıde negiz­gi stavkanyń tómendeýi jáne Qazaq­standa bazalyq stavkamen aıyrmashylyq joǵarylasa onda teńge kúsheıedi.

Eske salaıyq, Reseı Or­ta­lyq banki 2020 jyldyń aqpanynda negizgi paıyz­dyq mólsherlemeni 6,25-ten 6,00 paıyzǵa tómendetti. 2020 jyldyń sáýirinde mól­sherleme 5,5 paıyzǵa deıin tómen­dedi. Maýsymda 4,5 bolyp, shil­dede taǵy 0,25-ke tómendep 4,25 pa­ıyzǵa turaqtady. Ekono­mı­kany qalpyna keltirý pro­ses­terin yntalandyrýǵa baǵyt­talǵan mundaı jumsaq monetar­lyq saıasat 2021 jyldyń naý­ryzyna deıin jalǵasty. Bıyl naýryzdan bastap jyldamdaǵan ınflıasııalyq prosesterdiń izin ala paıyzdyq mólsherleme da óse bastady. Sóıtip, negizgi paıyz­dyq stavka 7,5 paıyz deńgeıinde bekitildi. 2020 jyly aqpanda bazalyq stavkany 9,25 paıyz deńgeıinde ustaǵan Qazaqstan Ulttyq banki naýryzda ony kúrt 12 paıyzǵa kóterip jiberdi. Bul sheshim – munaı baǵasynyń tym tómendep, soǵan oraı dol­lar­ǵa qatysty teńge kýrsy­nyń qu­bylýyn jáne valıý­talyq spekýlıa­­sııany tejeý maq­satynda qabyl­danyp edi», deı­di sarapshy.

Onyń aıtýynsha, bul sheshim shynynda da teńge qubyl­maly­ǵyna tejeý saldy. 2020 jyl­dyń sáýir, mamyr aılarynda dollarǵa qatysty rýbl baǵa­my 5,2 jáne 5,7 paıyzǵa qun­syz­danyp ketken. Al teńge sáýirde 5 paıyzǵa, al mamyrda 3,26 pa­ıyzǵa ǵana qunsyzdanǵan.