Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Býma aqsha túgili bankomattan jalaqymyzdy alarda áldekim bizdiń az aqshamyzdy ańdyp júrgendeı jan-jaǵymyzǵa jaltaqtap qaraý – kópshiligimizge tán qubylys. Onyń qasynda qap-qap aqsha tasymaldaýdyń qanshalyqty qaýipti sharýa ekeni aıtpasa da túsinikti. Myń jerden qorǵanys quraldarymen qursaýlap, qolyńa qarý ustatsa da tosyn qater torýyldap júr degen oı sanańa sap etkende bosańsı almasyń anyq. Sebebi aqsha júrgen jerde aıla da, jaýyzdyq ta jarmasa júredi. Bir qyzyǵy, bizdiń keıipkerimiz Nurtaı Mustafaev ómirin bul salasyz elestete almaıdy. Ásireledi demeńiz. «Qateri mol jumystan bas tartqyńyz keletin sátter bola ma?» degen saýalymyzǵa, «Ekinshi ret ómir súrý múmkindigi berilse de, sózsiz ınkassator bolar edim», dep qaljyńdaǵan qarjy tasymaldaýshynyń búkil ómiri osy salamen tyǵyz baılanysty. Jıyrma jasynda ınkassator qyzmetine kirisken jalyndy jigit sanaýly jyldan keıin alpysqa aıaq basqaly otyr.
– Moldavııanyń Kıshınev qalasynda áskerı boryshymdy ótep, jıyrma jasymda elge oraldym. Ári qaraı bilimimdi shyńdap, joǵary oqý ornyna túsýdiń reti kelmedi. Jigeri tasyp turǵan, kókpar tartyp ósken aýyl balasymyz. Nesi bar, eki qolǵa bir kúrek tabylar dedik. Dene turpatym, fızıkalyq múmkindigim saı kelgesin ınkassator bolyp jumysqa kirdim. Sodan beri tabany kúrekteı 35 jyl osy salanyń shetinde júrmin. Bireýdiń aldyna shyǵyp ıakı qatarymnan keıin qalǵan kezim joq. Adal eńbektiń arqasynda bala-shaǵamdy aıaqqa turǵyzyp, kelin alyp, búginde nemere súıip otyrǵan jaıym bar. Kúndelikti jumysymyz tańǵy altydan bastalady. Jaýapkershilik joǵary bolǵandyqtan, bir sát bosańsýǵa bolmaıdy. Jospar boıynsha aqshany jınap, tıisti orynǵa jetkizemiz. Fızıkalyq daıyndyq, sergektik, saqtyq, qyraǵylyq – bizdiń basty serigimiz, – deıdi N.Mustafaev.
Álem boıynsha eń qaýipti qyzmetterdiń sanatyna kiretin salada eńbek etý úshin myǵym deneli, boıshań ári qaǵilez bolýyńyz kerek. N.Mustafaev qyzmet atqaratyn «Halyq Inkassasııa» JShS Almaty fılıalynyń dırektory Azat Smaǵulov jumysqa qabyldanatyn mamandar qatań talaptardan múdirmeı ótýi qajettigin aıtady. Aıtalyq, tikeleı qarýmen jumys isteıtin bolǵandyqtan, bolashaq qarjy tasymaldaýshynyń áskerge barýy shart. Fızıkalyq múmkindikteri, psıhologııalyq jaı-kúıi, oǵan deıingi ómir tarıhy tutas súzgiden ótedi. Mamandarǵa túrli tosyn jaǵdaıda qalaı qareket etýdiń tásilderi úıretilip, arnaıy oqý-jattyǵý jıyndary ótkiziledi.
«Bizdiń ujymda júzdegen maman jumys isteıdi. Olardyń basym bóligi buǵan deıin quqyq qorǵaý oryndarynda, qaýipsizdik qurylymdarynda jumys istep, erte zeınetke shyqqandar. Olar qarý qoldaný mashyǵyn jaqsy meńgergen, psıhologııalyq tózimdiligi berik jandar. Sondaı-aq osy salamen kóz ashqan myqty mamandarymyz bar. Solardyń biri – qarjy tasymaldaý isiniń has sheberi N.Mustafaev. О́z isine janymen berilgen Nurtaı jas mamandarǵa baǵyt-baǵdar kórsetip, jaýapty tapsyrmalarǵa jumyldyrylady. О́z jumysyn ekinshi úıim dep esepteıdi», deıdi A.Smaǵulov.
Álemde ınkassatorlarǵa shabýyl jasaý qalypty qubylysqa aınalǵan. Alysqa barmaı-aq óz elimizde mundaı birneshe oqys oqıǵa tirkelip, aıaǵy qarjy tasymaldaýshynyń ólimine ákelgen áreketter de oryn alǵan edi. Biraq keıipkerimizdiń aldynan mundaı keleńsiz oqıǵa kezdespepti. Keńestik kezeńde, toqsanynshy jyldardyń toqyraýynda eski «Moskvıchpen» júrip qyrýar aqsha tasyǵanyn aıtqan Nurtaı, qazirgi jańa tehnologııalardyń jemisi qaýipsizdik máselesiniń qaýqaryn kúsheıtkenin alǵa tartady.
– Qaı ýaqytta qaı baǵytqa qozǵalǵanymyz, aqshany alǵanymyz, kólikke otyrǵanymyz bári-bári arnaýly qurylǵylardyń kómegimen ortalyq pýltke kelip túsip otyrady. Ondaǵy qyzmetkerler kez kelgen tosyn jaǵdaıda qalaı áreket etýdiń strategııasyna deıin josparlap, júıeleıdi. Kólikter oq ótkizbeıtindeı etip brondalǵan, ózimiz de qorǵanysh penjegin, kaskamyzdy kıip, saýysqandaı saq júremiz. Ár mınýtymyz esepteýli. Jolda jospardan tys kidirýge bolmaıdy. Biz qarjyny tasymaldaýmen ǵana emes, qundy qaǵazdarmen de tikeleı jumys isteımiz, sondyqtan saýattylyq óte mańyzdy. Túrli jaǵdaıdy estısiń, adam bolǵan soń onyń bári áser etedi. Jańa úılengen kezimizde úıdegi jarym men jumystan kelgenshe alańdap otyratyn. Shynymdy aıtsam, qazir etim úırenip ketti, robot sııaqtymyz (kúldi). Otbasym da solaı, burynǵydaı kóp eleńdeı qoımaıdy. Osy jerden zeınetke shyqsam degen nıetim bar», deıdi ol.
Inkassator bolý úshin arnaıy mamandyq ıgerýdiń qajeti joq. Oqý ornynyń dıplomy da talap etilmeıdi. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, bastysy áskerge barǵan, fızıkalyq turǵydan qaýqarly, myǵym deneli, sportqa jaqyn bolsańyz, densaýlyǵyńyz ben júıkeńiz jarasa jumysqa kirise berińiz. Qyzmetińizdiń qaýiptiligine qaramastan zeınetke erte shyǵa almaıtynyńyzdy da eskergenińiz jón. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi jyl basynda eń suranysqa ıe 30 mamandyqtyń tizimin jarııalady, onyń qataryna ınkassatorlar da kirdi.
Este bolsa, 2002 jyly Japonııada alǵashqy robot-ınkassatorlar satylymǵa shyǵa bastady. Elektrondy qyzmet kórsetýde balamasy joq biregeı tehnologııa naq osy qarjy tasymaldaý isinde tıimsiz tásil retinde baǵalandy. Mobıldi bankıng keń óris jaıdy desek te, álem dástúrli aqshadan túbegeıli bas tartatyn deńgeıge jetken joq. Bul naq osy salada adam ıntellektisi men kúshin eshbir robot almastyra almaıtynyn kórsetip otyr.
Álemde ınkassatorlarǵa shabýyl jasaý áreketteri, ásirese 2000 jyldary jıilegen. Al sońǵy jıyrma jyldyqtaǵy tabysty tehnologııalardyń kómegimen qorǵaný ádisteri, sondaı-aq spýtnık pen ǵalamtor tosyn jaıǵa qarsy saqtyqty bıik satyǵa kóterip otyr. Ǵalamtordy paraqtasańyz, bul sala mamandaryna qatysty túrli qyzyq jaıttarǵa kezigesiz. Máselen, birer jyl buryn AQSh-tyń Djordjııa shtatynda ınkassator kóliginen birneshe býma aqsha túsip, jol jaǵalaı shashylǵan. Buǵan kóliktiń artqy esiginiń abaısyzda ashylyp ketýi sebep bolǵan. Jelige taraǵan beınejazbadan keıin kele jatqan kólikterdiń kenet toqtap, odan túskenderdiń shashýdaı shashylǵan aqshaǵa qaryq bolyp, talasa jınap júrgenderin kórýge bolady. Keıinnen Dandývı qalasynyń polısııa ókilderi atalǵan jaıtqa baılanysty túsinik berip, keremetke keneldik degen júrgizýshilerdiń jeke basyn anyqtap, joǵalǵan aqshany óndirip alǵan edi. Bul týraly jaýapty oryndar «Árıne, artyq aqsha kimge keregi joq deısiz? Degenmen bul urlyqqa jatady, sondyqtan ony keri qaıtaryńyzdar! Joldaǵy «aqsha quıyny» jol-kólik qozǵalysyna eshqandaı kedergi keltirmegenine senemiz», dep málimdeme jasaǵan. Beıresmı derek boıynsha sol oqıǵada ınkassatorlar shashyp alǵan aqshanyń kólemi 200 myń dollardy quraǵan.
Aıtalyq, Japonııa, Shýeısarııa, AQSh sekildi taǵy basqa elderde ınkassatorlar eńbegi erekshe baǵalanady. Bul salada jumys isteıtinderdiń jalaqysy qomaqty ári olarǵa joǵary ústemeaqy tólenedi. Qaýipti qyzmetter qataryna jatatyndyqtan, qosymsha áleýmettik kómekter kórsetilip, qyzmet babynda qaza tapqan jannyń jaqyndaryna bir adamnyń búkil ǵumyryna jeterlikteı qarjylaı qoldaý kórsetiledi. Árıne, qyrýar qarjy adam ornyn toltyra almasy anyq. Alaıda bul atalǵan mamandyqtyń bıik mártebege ıe ekenin kórsetedi. Ázirge bizdiń elde qarjy tasymaldaýshylardy bul deńgeıde qoldaý hám qorǵaý qarastyrylmaǵan.
Bir ǵana Almatynyń ózinde Nurtaı Mustafaev sekildi myńdaǵan ınkassator maman mańyzdy qyzmetke jumyldyrylǵan. Tól teńgemizdiń týǵan kúninde osynaý jaýapty istiń shetinde júrgen tabandy jandarǵa saýlyq pen sáttilik tilegimiz keledi!
