Jýrnalıstermen ótken jyly júzdesýde óńirdegi ótkir máseleler de kóterilip, qoǵamdy alańdatqan birqatar suraqtarǵa jaýap aıtyldy.
Áýeli óńir ekonomıkasynyń órkendep ósýi jaıynda aıtyldy. Bul turǵyda jetisýlyqtar maqtana alady. О́ıtkeni Táýelsizdik jyldarynda Almaty oblysyndaǵy jalpy óńirlik ónim 3 trln 700 mlrd teńgege jetken. Iаǵnı osydan 30 jyldaı ýaqyt buryn aımaqtyń jalpy ónimin qarjyǵa shaqqanda 35 mln teńge shamasynda ǵana bolǵan eken. Onyń ishinde ónerkásip ónimin shyǵarý 9,5 mln teńgeden 1 trln 200 mlrd teńgege deıin ósse, aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi bıyl 1 trln teńgeden asyp otyr.
– 30 jyl ishinde óńirde 14,5 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Al bıýdjet túsimderi 1997 jylǵy 11 mlrd teńgeden búgingi kúni 742 mlrd teńgege deıin ósti. 30 jylda oblys ekonomıkasyna 6,5 trln teńge ınvestısııa quıyldy, – dep atap ótti brıfıngte A.Batalov.
Jalpy, óńdeý ónerkásibi Almaty oblysy ekonomıkasyn damytýdyń lokomotıvine aınalyp otyr. Osy jyldyń 10 aıynda ekonomıkanyń barlyq negizgi salalarynda turaqty ósim baıqalǵan. Máselen, qazir bul saladaǵy ósim 14,3 paıyzdy quraıdy. Atap aıtqanda, 10 aıdyń ishinde qýaty 1,2 mln tonnalyq, ınvestısııa kólemi 47 mlrd teńge bolatyn «Alasem» sement zaýyty iske qosylǵan. Sondaı-aq jylyna 100 mln lıtrge deıin alkogolsiz sýsyndar shyǵaratyn Pure Pack zaýyty jumysqa kiristi. Jyl sońyna deıin 7,2 myń tonnaǵa deıin jemis-kókónis ónimderin óndiretin jáne tereń muzdatatyn Frosco kásipornyn, 6 myń tonnadan astam qurylys materıaldaryn óndiretin «Alıýgal» jáne jylyna 10 myń tonna metall buıymdaryn daıyndaıtyn «Azııa temir LTD» zaýyttaryn iske qosý josparlanýda.
Al qazir oblysta «Koka-Kola», RG BRANDS, «Hamle», «Fılıp Morrıs», «Djeı Tı Aı», «Fýd Master», Danone, «Adal», «Knaýf-Gıps», «Alasem», «Efes» sııaqty álemdik brendke ıe iri kásiporyndar jumys istep tur. Transulttyq kompanııalardyń úlesi de ósken. Mysaly, respýblıka boıynsha 19 joba bolsa, Jetisýda 9 joba júzege asýda. Transulttyq kompanııalar tarapynan salynǵan jalpy ınvestısııa somasy 290 mlrd teńgeni quraıdy eken. Munyń ishindegi tórt joba – «Mareven Fýd», «Lýkoıl», Willo, «Fýd Mılls» júzege asyp, iske qosyldy. Iаǵnı olar óndirgen ónim eksportqa shyǵarylady.
– Jyl sońyna qaraı ónerkásip óniminiń kólemi 1 trln 300 mlrd teńgeden asady, shıkizattyq emes eksport 6 paıyz ósimmen 392 mln dollarǵa jetedi. Bul Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes qabyldanǵan ındýstrııaldyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń nátıjesinde múmkin boldy, – deıdi A.Batalov.
Taǵy bir qýanyshty jańalyq, jyl sońyna qaraı Almaty oblysynda aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi alǵash ret 1 trln teńgeden aspaq. Bıyl agrosektordy memlekettik qoldaý úshin 50 mlrd teńgeden astam qarajat bólinse, onyń 43 mlrd teńgesi sýbsıdııaǵa baǵyttaldy. Mundaı sharalarmen óńirdiń 15 myń sharýashylyǵy qamtylǵan. Nátıjesinde, oblysta aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń alqaby 972 myń gektarǵa jetti. Onyń ishinde qant qyzylshasy 16 myń, júgeri 95 myń, kartop 40 myń gektardan asty.
– Aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyrý jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda agroónerkásiptik keshendi damytý sharalary qabyldanýda. Biz 2025 jylǵa deıin qant qyzylshasy alqabyn 53 myń gektarǵa deıin ulǵaıtý esebinen shıkizat óndirisi kólemin 2 mln tonnaǵa jetkizý jóninde aýqymdy mindet qoıyp otyrmyz, – dep atap ótti oblys ákimi. Bul úshin Kóksý jáne Aqsý qant zaýyttaryn jańǵyrtý arqyly olardyń jalpy bir jyldaǵy óńdeý qýatyn 1 mln 100 myń tonnalyq deńgeıge jetkizý josparlanǵan. Sońǵy úsh jylda aımaqta 39 myń gektar sýarmaly jer qaıta aınalymǵa qosylǵan. Al 2030 jylǵa qaraı sýarmaly jer kólemin 3 mln gektarǵa deıin ulǵaıtý mindeti tur. Onyń ishinde oblys boıynsha 138 myń gektardy qalpyna keltirý josparlanǵan.
– Bıyl 14 myń gektardy qalpyna keltirý úshin ırrıgasııalyq qurylystarǵa 6,3 mlrd teńgege kúrdeli jóndeý júrgizilýde. Islam damý bankiniń qarjysy esebinen Eskeldi jáne Aqsý aýdandarynda sýarý jelileri qaıta jańartylyp jatyr, – deıdi A.Batalov.
Jalpy, aýyl sharýashylyǵy týraly aıtqanda agroónerkásip kesheniniń damýy týraly únsiz qalýǵa bolmaıdy. Al oblysta bul sala boıynsha qaıta óńdelgen ónimniń eksporty 25 paıyzǵa ósip otyr. Iаǵnı taza tabys – 97 mln dollarǵa jetip, jalpy agroónerkásip kesheni eksportynyń 73 paıyzyn qurady. Munan bólek, Jetisý óńirinde ótken jylmen salystyrǵanda mal men qus sany orta eseppen 2 paıyzǵa ósken. Mal qystatý úshin oblys jemshóppen tolyq qamtamasyz etilip, 5,3 mln tonna azyq daıyndaldy. Jetisýlyqtar Mańǵystaý oblysynyń zardap shekken fermerlerine gýmanıtarlyq kómek retinde 54 vagon shóp jóneltken.
– Oblysta barlyǵy 74,1 myń basqa arnalǵan 117 mal bordaqylaý alańy jáne 26,1 myń basqa arnalǵan 84 taýarly sút fermasy jumys isteıdi, sonyń esebinen et óńdeý kásiporyndarynyń júktemesi 72 paıyzǵa, sút zaýyttarynyń júktemesi 85 paıyzǵa jetti, – dedi oblys ákimi.
Aımaqta áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý maqsatynda birqatar shara qolǵa alynǵan. Osy maqsatta turaqtandyrý qoryn quryp, jeńildikpen kredıt berý úshin jergilikti bıýdjetten qosymsha 1,7 mlrd teńge bólindi, onyń jalpy somasy 3,7 mlrd teńgeni quraıdy. Sonyń 3 mlrd teńgesi 0,01 paıyzben kásipkerlik sýbektilerin jeńildikpen nesıelendirýge jáne 700 mln teńgesi 8,7 myń tonna ónim satyp alýǵa baǵyttaldy.
О́ńirde óndiris qana órken jaıyp otyrǵan joq, shaǵyn jáne orta bıznes salasy da alǵa basyp keledi. Sonyń bir dálelin osy salada 270 myńdaı adamnyń eńbek etip otyrǵanynan kórýge bolady. Al jalpy oblysta 128 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi jumys isteıdi. Sonyń nátıjesinde ótken 9 aıda bıýdjetke 144 mlrd teńge tústi, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńinen 1,8 ese artyq. Qoldanystaǵy baǵdarlamalar aıasynda 3 myńnan astam kásipkerge 26 mlrd teńge somaǵa qoldaý kórsetildi.
– Jyl qorytyndysynda shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri shyǵarǵan ónim men kórsetken qyzmet kólemi 2 trln teńgege jetedi, al onyń jalpy óńirlik ónimdegi úlesi ótken jylǵy 32,4 paıyzdan 34,3 paıyzǵa ulǵaıady. Osylaısha, Memleket basshysynyń 2025 jylǵa qaraı shaǵyn jáne orta bıznestiń ónim óndirýdegi úlesin 35 paıyzǵa jetkizý týraly tapsyrmasyn biz kelesi jyly oryndaımyz, – dedi oblys ákimi.
Sondaı-aq bıyl Almaty oblysynda «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha belsendi jumyspen qamtý sharalaryna 60 myń jumyssyz jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵan azamattar tartyldy. Sondaı-aq, 251 myń adam jalpy somasy 10,3 mlrd teńge shamasynda áleýmettik kómek alǵan.
О́ńirdegi ótkir máseleniń biri turǵyndardyń tabıǵı gazǵa qol jetkizýi bolyp otyr. Qýanyshtysy, bul másele jyldan jylǵa óz sheshimin taýyp, aýyldy kógildir otynǵa qosý isi ilgerileýde. Bıyl taǵy 13 eldi meken gazǵa qosylyp, turǵyndardyń kógildir otynǵa qoljetimdiligi 61 paıyzǵa jetedi.
– Eldi mekenderdi gazdandyrý jáne jylý kózderin gazben jylytýǵa aýystyrý jumystary jalǵasyp jatyr. Byltyr biz oblys halqynyń 59 paıyzynyń, ıaǵnı 1,2 mln adamnyń gazǵa qol jetkizýin qamtamasyz ettik. Bıyl taǵy 13 eldi mekendi qosý arqyly bul kórsetkishti 61 paıyzǵa jetkizemiz, – deıdi óńir basshysy.
Byltyr Taldyqorǵan jáne Qapshaǵaı qalalarynda úsh qazandyq gazǵa aýystyrylǵan, bıyl Taldyqorǵan qalasy men Eskeldi aýdanynda taǵy úsheýi aýystyrylyp jatyr. Memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda 101 kóppáterli turǵyn úı úshin 31 blokty-modýldi qazandyq ornatylýda, bul jumys kelesi jyly tolyǵymen aıaqtalady. Jyl basynan beri oblysta 835,4 myń sharshy metr turǵyn úı berildi. Jalpy qurylys salasynda «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha bıyl 1 mln sharshy metr turǵyn úıdi salý josparlanǵan, sonyń 835,4 myń sharshy metri salyndy. Al qazir 1 824 páterli 271 turǵyn úı salynýda, sonyń ishinde 741 páterlik 121 turǵyn úıge turǵyndar qonystanyp úlgergen. Sonymen qatar jekemenshik qurylys uıymdary 952 páterlik 13 úıdi salyp, iske qosty. Oblys boıynsha 1 307 otbasy páter kiltin qolǵa alsa, onyń ishinde 327 kópbalaly jáne áleýmettik turǵyda az qamtamasyz etilgen otbasy bar.
