Túrkııada úı satyp alýshy sheteldikter sany artty

Túrkııa statıstıka basqarmasy 2021 jylǵy alǵashqy 6 aıda sheteldikterdiń turǵyn úı satyp alý kórsetkishi byltyrǵy dál osy kezeńmen salystyrǵanda 44 paıyzǵa artqanyn habarlady. Birinshi jartyjyldyqta 20 488 úı sheteldiktiń múlkine aınalǵan. Al bıyl maýsymda rekord jańardy. Byltyrmen salystyrǵanda osy jyly turǵyn úı saýdasy tipti 185 paıyzǵa kóterilgen. Túrkııadan múlik satyp alýshylardyń kóbi – Irak, Iran, Reseı azamattary. Túrkııa Statıstıka basqarmasynyń málimetine súıensek, Qazaqstan bul tizimde jetinshi orynda. Sheteldikterdiń baspanaly bolýy artqanymen, 2021 jyly túrik azamattarynyń turǵyn úı satyp alýy 11,5 paıyzǵa tómendepti.

2021 jylǵy bir ǵana qyrkúıek aıynda qazaqstandyqtar 210 baspanaǵa ıe bolǵan. Bul kórsetkish aı saıyn ósip otyrady. 2021 jyly 9 aıda 1 339 kelisimshart jasalǵan. Al 2020 jylǵy sáıkes kezeńde 664 úı qa­zaq­­stan­dyqtarǵa satylypty. Iаǵnı bıyl­ǵy kórsetkish 2 ese kóp.

Sheteldikter úıdi kóbine Ystanbul, Antalıa men Ankaradan tańdaıdy eken. Bıylǵy alǵashqy 9 aıda Ystanbul qalasynda 83 815 úı satylyp, sheteldikterdiń tańdaýy kóp túsken qalaǵa aınaldy. Ystanbulda satylǵan úı memleket boıynsha satylǵan turǵyn úıdiń 38 paıyzyn qurap tur. Statıstıkalyq derekterge súıensek, she­tel­dikterdiń kóbiniń tańdaýy 2015 jylǵa deıin Antalıaǵa túsken. Zań qabyldanǵan 8 jylda Antalıada 51 845 úı satyp alynǵan. Bul jalpy satylǵan úıdiń 23,5 paıyzy. Odan basqa Býrsada 11 895, Iаlovada 9 354, Sakarıa qalasynda 6 352 úı sheteldikterge ótken.

Tranio halyqaralyq jyljymaıtyn múlik brokeri kópshiliktiń Túrkııada úıli bolýǵa qyzyǵýshylyq tanytýy azamattyq nemese ýaqytsha turýǵa ruqsat alýmen baılanysty ekenin aıtady. «Túrkııada qandaı somaǵa bolsyn jyljymaıtyn múlik satyp alsańyz, úkimet ýaqytsha turýǵa ruqsat beredi. Qazaqstandyqtardyń jappaı qyzyǵýshylyǵynyń taǵy bir sebebi – arzan baǵa. Munda shamamen 40-50 myń dollarǵa bir bólmeli páter satyp alýǵa bolady», deıdi mamandar. Eýropa elderinde mundaı úı eki ese qymbat. О́ıtkeni keıingi aılardaǵy túrik lırasynyń turaqsyzdyǵy baǵanyń tómendeýine alyp keldi. 2021 jyly Túrkııada satyp alynǵan nysandardyń ortasha baǵasy 155 myń eýro bolsa, byltyr 195 myń eýrony quraǵan.

Túrkııa statıstıka basqarmasy da bul sebepterdi rastap otyr. Qurylymnyń habarlaýynsha, sońǵy úsh jylda túrik lırasynyń quny aıtarlyqtaı tómendegen. 2019 jyly 1 AQSh dollary 8,5 túrik lırasyn qurasa, qazir 1 AQSh dollaryn 3,5 túrik lırasyna satyp alýǵa bolady. Eýro baǵamy da 10 lıradan 4 lıraǵa jetken. Osylaısha, qala ishindegi páterler de, demalys oryndaryndaǵy záýlim úıler de qoljetimdi boldy.

Túrkııa Parlamentiniń 2013 jyly qabyldaǵan múlikke qatysty zańynda elde 1 mıllıon AQSh dollaryna jyljymaıtyn múlik satyp alǵan sheteldikke Túrkııa azamattyǵy berilýi týraly jazylǵan. 2018 jyly satyp alynýy tıis múlik baǵasy 250 myń AQSh dollaryna deıin tómendetildi. Bul ózgeris elde sheteldik ınvestorlardyń artýyna alyp keldi. Zań qabyldanǵan 8 jyldyń ishinde 220 myńnan astam turǵyn úı sheteldikter menshigine aınalǵan. 2013 jyly 12 181 baspana, 2014 jyly 18 959 úı, 2015 jyly 22 830, 2016 jyly 18 189 úı sheteldikterge satylǵan. Al 2017 jyly 22 234, 2018 jyly 39 663, 2019 jyly 45 483 úı satylsa, pandemııa jylynda bul kórsetkish 40 myńǵa sál jetpegen. Satylǵan úıdiń jyl saıyn qaryshtap óskenin joǵary­daǵy statıs­tıkadan baıqaýǵa boldy. Sarap­shy­lar­dyń bıyl 50 myń turǵyn úı satylyp, rekord jańarady degen boljam aıtýyna da negiz osy.

Maqalamyzdyń basynan beri kóptańbaly sandar kórsetip jatqanymyzben, shetel­dik­ter­ge satylǵan úıler Túrkııadaǵy jalpy saýda aınalymynyń 3,7 paıyzyn ǵana qu­raıdy eken. Degenmen sarapshylar qar­jy jaǵynan qaraǵanda, sheteldikterdiń ınvestısııasy túrkııalyqtardyń turǵyn úıge jumsaǵan baǵasynan áldeqaıda kóp ekenin alǵa tartady.

Brokerler Túrkııadan úı satyp alamyn deýshiler sany keler jyly da kóp bolady degen oıda. Sheteldikterdiń kóbi Ortalyq Azııa men Taıaý Shyǵys elderiniń azamattary bolǵanymen, Túrkııa AQSh, Kanada, Eýropa men Shyǵys Azııa azamattarynyń nazaryn aýdarýǵa tyrysady eken.

Statıstıka qurylymy 2015 jyldan 2020 jylǵa deıin Túrkııada úıli bolǵan sheteldikterdiń reıtıngisin daıyndady. Alǵashqy orynda – Irak azamattary. 6 jylda 33 544 úı Irak azamatyna, 18 464 baspana ırandyqtarǵa, 13 540 úı Saýd Arabııasy azamattaryna satylǵan. Reseılikter bolsa Túrkııada 12 859 baspana satyp alǵan.

Sheteldikterdiń úı satyp alýy jyljymaıtyn múlikten basqa salalardyń da damýyna úles qosady. Rıeltorlar úıdi jıhazben satyp alǵan kúnniń ózinde de usaq-túıekke 200 myń lıra, shamamen 1 mln teńgege zat alyp, keregin toltyrady deıdi. Odan bólek úı satyp alǵan sheteldik Túrkııada joq degende 3 aı turýy kerek. 3 aıda sheteldik azyq-túlik satyp alyp, birqatar qoǵamdyq orynǵa barady. Úı satyp alǵannan keıin tóleıtin múlik salyǵy da az emes.

Búginde Túrkııada oqyp jatqan otandasymyz Sánııa Bolatova qazirgi kezde túrik lırasynyń turaqsyzdyǵy turmysqa da áser etetinin aıtady. «Áýelden saýda jasarda baǵany oıymyzda teńgege aınaldyryp otyramyz. Sol kezde lıranyń arzandap bara jatqanyn túsinesiń. О́ıtkeni erterekte Túrkııaǵa kelgenimde nan bizdiń elmen salystyrǵanda áldeqaıda qymbat kórinetin. Sol kezde elde nan 70-80 teńge bolǵanda, Túrkııada 120-150 teńge turatyn. Al qazir nan Qazaqstannan da arzan. Bul – qarapaıym mysal. Odan bólek kókónis pen jemistiń san alýan túri bar. Qarajaty bar adam sapaly qorektene alady, tańdaý kóp. Baǵasy da eldegiden arzan. Odan bólek Túrkııa klımaty jaıly. Qys kerek deseńiz, soltústik, shyǵystaǵy qalalarǵa kóshe alasyz. Jyly mekende turamyn de­se­ńiz, ońtústik qalalarynda jaz maýsymy uzaǵyraq. Sondyqtan qarajaty bar otandastarymyzdyń Túrkııaǵa kóshýin túsinemin. Eger turaqty tabys kózi bolyp jatsa, nege kelmeske?» deıdi otandasymyz.

Eldegi saıasatkerler bul tendensııany baqylaýǵa alý kerek degen oıda. Son­dyq­tan qoldanystaǵy zańǵa túzetýler engizý máselesin kóterip otyr. О́ıtkeni, olar­dyń aıtýynsha, úı baǵasyn qujattarda arty­ǵy­men jazyp, azamattyq alýǵa jaǵdaı ja­saıtyn kompanııalar da bar eken. 150 myń AQSh dollary turatyn úıdi 250 myń dollar dep kórsetip, artylǵan aqshany qaıtaryp berýge daıyndary da bar bolyp shyqty.