О́ner • 23 Qarasha, 2021

Atamnan qalǵan as

1020 ret

kórsetildi

3 mın

oqý úshin

Syralǵy sýsyn jaıynda sóz ilikse aldymen ájelerimizdiń tobylǵymen torsyǵyn ystap, súr jaıanyń, qazynyń synyq súıegin salyp ashytqan sary qymyzy menmundalaıtyndaı. Saba toly qymyzdy sapyra shaıqap, sáske aýsa da soraptap otyratyn sát kóz aldyńa keledi. Ulysty ultymyzdyń osy bir qýatty dámge qumarlyǵy kópti súısintedi. Biraq deımiz-aý, ony ózge ult ókilderi de munsha áspettep, qadir tutatynyn endi ańdap otyrmyz.

Muhtar KÚMISBEK

Qymyz arqyly qazaqtyń kóne keıpin, bekzada bolmysyn kórsetkisi kelgen sýretshi Olga Kýjelenkonyń «Qymyz quıatyn tostaǵan» natıýrmorty ult tárbıesiniń ózegi ulttyq taǵamda ekenin aıtyp turǵandaı. Tarıh sóıledi, qylqalam qýattady.

Qazaqstannyń beıneleý óneriniń qalyptasý ýaqyty Olga Kýjelenko syndy sýretshilerdiń shyǵarmashylyǵymen baılanysty. Ol 1934 jyly kórkemsýret áleýetin toptastyrý úrdisi bastalǵan kezde Dnepropetrovskiden qazaq dalasyna qonys aýdardy. Almatyǵa kelgen soń qalalyq, respýblıkalyq jáne búkilodaqtyq deńgeıdegi barlyq kórmege qatysa otyryp, qala tirshiligine belsene aralasty.

Sýretshi beıneleý óneriniń barlyq janryn jazdy. 1930 jyldary – ındýstrııalyq kompozısııalar, 1950 jyldary – tyń ıgerý týraly jumystary, kolhoz ómirinen sıýjetteri, 1950 jyldyń sońynan bastap shyǵarmashylyǵynda portret pen natıýrmort oryn aldy. Sóıtip, Olga Kýjelenko Almaty almalary men keremet gúlderiniń dańqyn shyǵardy.

Onyń natıýrmorty birte-birte ulttyq sıpatqa ıe bola bastady. «Qymyz quıatyn tostaǵan» kartınasynda oıýly kilem fonyndaǵy kompozısııa ortasynan qazaqy dóńgelek ústeldi kóremiz. Oǵan aq dastarqan jaıylyp, ústine temir japsyrmalarmen bezendirilgen aǵash zeren, súıek sapty ojaý, torsyq, kese syndy qazaqtyń ulttyq as úı jabdyqtaryn qoıǵan jáne pisken ádemi almalardy shashyp tastaǵan. Ústeldiń janynda oıyp órnektelgen sandyq, al onyń ústinde áshekeıli japsyrmalary men jartylaı asyl tastar ornatylǵan tilimsheleri bar qaıys beldik jatyr.

Sýretshi nazaryn jaryqqa, kontrasqa jáne sándik detaldarǵa aýdaryp, osylardyń kómegimen natıýrmort zattaryn jabdyqtaıdy. Ekinshi plandaǵy kilemniń sándik fony tap-taza aq dastarqanǵa qarama-qarsy bolyp tur. Úlken zeren shashylyp jatqan almalarmen qatar ornalasqan. Jaryq túsip turǵan dastarqannyń kóleńke jaǵyna torsyqty jasyrǵan. Jıren, qyzyl tústerdiń basymdyǵy turmystyq zattardyń jylylyǵyn áspetteıdi.

Kartınadaǵy detaldardyń qanyq boıaýmen árlenýi áldebir tynyshtyqqa tartady. Buıymdardyń sándiligi, bezendirilýi jáne materıaly sýretshiniń asqan sheberligin kórsetip tur. Bul avtordyń qazaq turmysy men talaıǵy tarıhyna degen jeke kózqarasy.