OTTY JYLDAR JYRLARY

Zulmat soǵys halqymyzdyń qanshama daryndy uldaryn degenine jetkizbeı, boılaryndaǵylaryn sarqyp ultyna bergizbeı, artyna urpaqtaryn da qaldyrmaı qyrshyndarynan qıyp, ózderimen birge asyl armandaryn arqalatyp alyp ketti. 1932-niń ashtyǵy, 1937-niń náýbetinen ultynyń nebir asyl ul-qyzdarynan aırylǵan halyq basqynshylarǵa qarsy soǵysqa taǵy da qımastaryn attandyrǵan. Soǵysqa ózi suranyp ketip, elge qaıtyp oralmaǵan sondaı bozdaqtardyń biri Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, aqyn Táshibaı Álmuhambetov bola­tyn. Esimi Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń ǵımaratyndaǵy mármár taqtaǵa oıyp jazylǵan, Torǵaıda kindik qany tamǵanymen, qasıetti Ulytaý óńirinde ustazdyqpen, shyǵarmashylyqpen aınalysqan aqyn Táshibaı Álmuhambetovtiń 100 jyldyǵyna oraı Jeńistiń 65 jyldyǵy qarsańynda Baıqońyrov atyndaǵy Jezqazǵan ýnıver­sı­tetinde “Uly Otan soǵysy jyl­daryndaǵy qazaq ádebıeti jáne jaýynger aqyn Táshibaı Álmuham­betov shyǵarmashylyǵy” atty respýblıkalyq ǵylymı-praktı­kalyq konferensııa ótkizildi. Konferensııany ashqan ıns­tıtýt prorektory Tynys Súleı­menov oqý ornynyń basshysy Ábdilmálik Tákishevke sóz berdi. Rektor barsha jınalǵandardy Uly Jeńistiń 65 jyldyǵymen qut­tyqtap, ustazdyǵy men shyǵarma­shy­lyq qarymyn Ulytaý aımaǵy­men máńgilikke baılanystyrǵan daryndy tulǵa – soǵystan oral­maǵan Táshibaı Álmuhambetovtiń 100 jyldyǵyna baılanysty Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń qoldaýymen ótkizilip otyrǵan konferensııa jumysyna sáttilik tiledi. Búgingi konferensııany bir jaǵynan elimizde atalyp ótip jatqan Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn laıyqty qarsy alýdaǵy keń kólemdegi isterdiń bir sharasy, ekinshi jaǵy­nan tarıhı jadymyzdyń jań­ǵyrýynyń taǵy bir kórinisi dep baǵalaǵan jón, dep sóz bas­taǵan Jezqazǵan qalasy ákimi­niń orynbasary Serikjan Ǵabdýlýa­hıtov ári qaraı bary­myzdy ta­nyp, baǵalymyzdy dáripteý arqyly ulttyq sana, ulttyq rýh qalyp­tasatynyn atap kórsetti. Osy turǵydan qarasaq, dep jalǵady sózin ol, buryn esimi jıi aıtyla bermeıtin tulǵalardy tanýdyń, nasıhattaýdyń mańyzdy ekendigine shúbá joq. Olardyń elge, halqyna qyzmet etý joldary óskeleń býyn aldynda úlken úlgi. Shyǵarma­shylyǵy bizge bir jaǵynan tanys, bir jaǵynan beıtanys, esimi kónekóz qarııalar men ólketanýda zerek jandardyń aýzynda ǵana aıtylatyn osy tulǵany tanýdyń jańa betteriniń jazylýyn basta­dyq degen oıdamyz. О́kinishi sol, qarııalar biletin Táshibaı Ál­muhambetovti ǵylymı orta naza­ryna laıyqty usyna almadyq, jastardyń ortasynda meılinshe tanyta almadyq, ony jasyrmaı­myz. Ol jaıyndaǵy qundy derek­ter muraǵat sórelerine ysyrylyp ketip jatty. Al búgingi shara – sol olqylyqtyń ornyn tol­tyrýǵa jasalǵan alǵashqy qadam. Bizdiń ǵalym zertteý­shilerimizdi, ólketaný­shylarymyzdy aqyn Táshibaıdyń, prozaık Táshibaı­dyń, Uly Otan soǵysynda kóz jumǵan jaýynger Táshibaıdyń taǵdyr joly qyzyq­tyrýy tıis. Torǵaıda týyp, Uly­taýda eńbek etken onyń taǵylymdy jolyn aldymen ulytaýlyqtar zerttegeni abzal is dep bilemiz. Táshi­baı Álmuhambetovtiń aıryqsha mán beretin bir qyzmeti bar. Ol – onyń folklor jınaýshy bolǵan­dyǵy. Aýdan boıynsha aýyz ádebıeti úlgilerin jınap, tarıhı eskertkishterdi tizimdeýmen aına­lysqan arnaıy ekspedısııaǵa jetekshilik etýi der edim. “Jaýynger-aqyn Táshibaı Álmuhambetov” taqyrybynda baıan­dama jasaǵan jazýshy, etnograf Seıit Kenjeahmetov jınalǵandar aldyna aqynnyń bar-joǵy 33 jyldyq ǵumyrynan nebir jáıt­terdi jaıyp saldy. Shyǵarmalary gazet-jýrnaldarda jıi jarııalanyp, qalamynan shyqqan dúnıeleri 1938-1940-jyldary baspa betin kórgen toptama jınaqtarǵa engendigin aıtty. 1938 jyly qazirgi Abaı atyndaǵy memlekettik ýnıversı­tetti támamdaǵannan keıin Tom memle­kettik pedagogıka ınstıtý­tynyń aspırantýrasyna túsip, ǵylymı izdenistermen endi aına­lysaıyn dep júrgende surapyl soǵys ol oı-armanyn júzege asyrmaǵan T. Álmuhambetovtiń shákirt tárbıe­leýdegi jumysyna toqtaldy. Onyń aldynan tálim alǵan Ázilhan Nur­shaıyqovtyń óz ustazy jaıyndaǵy esteligin de aıtyp ketti. Ázaǵa: “Táshibaı Ál­muham­betov – 30-shy jyldary ádebıet kókjıeginde kóringen talantty jazýshylardyń biri. Ol kisiniń shyǵarmalary salıqaly jınaqtarǵa basylyp, “Ádebıet maıdany”, “Qazaq áde­bıeti”, “Lenınshil jas” gazetterine shyǵyp júrdi. Onyń “Shlıapa” degen áńgimesi men “Doktordyń qyzy” atty kólemdi povesi kúni búginge deıin esimde. Táshibaı oqyrmanynyń osyndaı súıikti jazýshysy bolyp qalyptasyp ke­­le jatyr edi, biraq surapyl soǵys ony qyrshynynan qıyp ketti”, – dep ári qaraı ol kisiniń adamger­shiligi men shákirtterine degen meıi­rimdiligin sóz etip, onyń she­shen­digi men tereń bilimdiligine qyzyǵa­tynbyz degen esteligin mysalǵa keltirdi. Al onyń qam­qor­lyǵyn kórgen ekinshi bir shákir­ti fılo­logııa ǵylymdary­nyń kandıdaty, aqyn Ábýlaqap Raıymbekov ustazynyń týyndy­laryn túgendep, 1989 jyly “Men ǵashyqpyn ómirge” atty óleń-áńgimeler jına­ǵyn shyǵarǵan eken. Fılologııa ǵylymdarynyń doktory Sáýle Tapanova otty jyldarda shyǵarylǵan jyrlar, onyń ishinde Táshibaı aqynnyń óleńderi jaıynda baıandama jasasa, ǵylym kandıdaty Ǵazez Eshtanaev óz baıandamasynda oǵan naǵyz lırık aqyn dep baǵa berdi. Ǵalym Kámshat Omarova aqynnyń tildik erekshe­ligine toqtalyp, Táshibaı aqynnyń jyrlaryndaǵy sóz saptaýdyń ózgesheligine jurt­shylyq nazaryn aýdartty. Al aqynnyń týystary, ekonomıka ǵylym­darynyń kandı­daty Jet­pis­baı Bekbolatov pen Murat Ospanov onyń shyqqan tegi men ómir joly jaıynda aıtyp, konferensııany ótkizýshilerge rızashylyqtaryn jetkizdi. Anar TО́LEÝHANQYZY. Qaraǵandy oblysy.