600-den astam sheteldik jáne otandyq sarapshy, saıası partııalardyń, halyqaralyq uıymdardyń jáne 15 eldiń, onyń ishinde Reseı, Qytaı, AQSh, Eýropa, Túrkııa, Ázerbaıjan jáne Ortalyq Azııa dıplomatııalyq korpýsynyń ókilderi saılaý júıelerin damytýdyń ózekti máselelerin, zamanaýı elektoraldy trendterdi, dástúrli jáne balama ıdeologııalardyń keleshegin talqylaý úshin paneldik sessııalarǵa qatysady.
Forýmǵa qatysýshylardy quttyqtaı otyryp, Nur Otan partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbek bul kezdesý Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy qarsańynda ótip jatqanyn atap ótti. «Bizdiń elimiz osy ýaqyt aralyǵynda ǵasyrǵa tatıtyn úlken joldy júrip ótti. Aýyr synaqtardy eńsere otyryp, halqymyz memlekettiligin qaıta jańǵyrtyp, óziniń ǵasyrlar boıǵy táýelsizdik týraly armanyn aqıqatqa aınaldyrdy. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jete oılastyrylǵan batyl reformalary qysqa ýaqyt ishinde halyqty uıystyryp, bolashaqqa degen úmit pen senim uıalatty. Ornyqty ekonomıkasy bar tabysty, beıbitsúıgish memleket qurýǵa múmkindik berdi», dedi B.Baıbek.
Ol Qazaqstannyń 30 jyldyq damýynyń basty jetistikteri retinde beıbitshilik pen kelisimdi qamtamasyz etý, ıadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartyp, Semeı polıgonyn jabý, elimizdiń jańa astanasynyń salynýy men ejelgi Túrkistannyń qaıta túleýi, barlyq memleketpen tatý qarym-qatynas ornatyp, 15 myń km memlekettik shekarany bekitý, ekonomıkany naryqtyq transformasııalaý boıynsha júrgizilgen túbegeıli reformalar jáne Ulttyq qor qurý, áleýmettik jáne kólik ınfraqurylymyna bólingen aýqymdy ınvestısııalar, halyq sanyn ulǵaıtý sııaqty t.b. oń isterdi atady. B.Baıbektiń aıtýynsha, bul jetistikterdiń barlyǵy qaýqarly memlekettik qoǵamdyq-saıası ınstıtýttardyń, damyǵan adam kapıtalynyń, qazaqstandyqtardyń ómir súrý sapasynyń jaqsarýynyń, sondaı-aq táýelsizdik jyldarynda jolǵa qoıylǵan Nur Otan partııasy sekildi ústem saıası kúshi bar kóppartııaly júıeniń arqasynda múmkin bolyp otyr. Sonymen qatar, onyń pikirinshe, elimizdiń partııalyq-saıası júıesiniń táýelsizdik jyldarynda qalyptasýyn negizgi 3 kezeńge bólýge bolady. Birinshi onjyldyq – kóppartııalyqty zańdy turǵyda bekitý, partııalardyń ınstıtýttaný kezeńi. Ekinshi onjyldyq – partııanyń sapaly nyǵaıýy, majorıtarlyqtan proporsıonaldy saılaý júıesine birtindep kóshý kezeńi. Úshinshi onjyldyq – ústem saıası kúshi bar kóppartııaly júıeniń qazaqstandyq modeliniń qalyptasýy. «Osydan 10 jyldaı buryn Elbasy kóppartııaly júıeniń ári qaraıǵy uzaqmerzimdi damýyna negiz qalaǵan «Qazaqstan-2050» strategııasyn, al 2015 jyly Bes ınstıtýsıonaldyq reformany usyndy. Konstıtýsııalyq reformanyń nátıjesinde Parlamenttiń róli kúsheıip, Úkimettiń jaýapkershiligi artty. Parlamenttik partııalar atqarýshy bılikke yqpal etýdiń qosymsha tetikterine ıe boldy. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna (EYDU) múshe elderdiń 60%-dan astamynyń tájirıbesi boıynsha proporsıonaldy saılaý júıesine kóshý tolyq júzege asyryldy», dedi ol.
B.Baıbek atap ótkendeı, 2019 jyldan bastap partııalyq-saıası júıeniń damýy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev júzege asyryp jatqan sabaqtastyq saıasaty aıasynda jalǵasýda. «Qasym-Jomart Toqaev alǵashqy Joldaýynda: «Biz saıası reformalardy «asyǵystyqqa salynbaı», kerisinshe, kezeń-kezeńimen, tabandy túrde jáne jan-jaqty oılastyryp júzege asyratyn bolamyz. Elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirin jańǵyrtpaı, tabysty ekonomıkalyq reformalardy iske asyrý múmkin emes. Bul – bizdiń ustanatyn basty qaǵıdatymyz» dedi. Sol sátten bastap elimizde saıası reformalardyń birneshe paketi júzege asyryldy. Partııalar úshin tirkeý kedergisi men Májiliske ótýge arnalǵan kedergi zańnamalyq turǵyda azaıtyldy, saılaýaldy tizimderde áıelder men jastar úshin kvota belgilendi, parlamenttik oppozısııa ınstıtýty bekitildi, mıtıngiler ótkizýdiń habardar etý qaǵıdaty, sondaı-aq aýyl ákimderin tikeleı saılaý ınstıtýty engizildi», dedi partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary. Onyń aıtýynsha, 2019 jyldyń tamyz aıynda N.Nazarbaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan partııany júıeli «qaıta jandandyrý» Nur Otan-ǵa jyl basynda Májilis pen máslıhat saılaýynda tıisinshe 72% jáne 82% jınap, aıqyn jeńiske jetýge múmkindik berdi. Saıası tájirıbede alǵash ret praımerız ótkizilip, halyqtyń suranysy negizinde ár oblys, qala jáne aýdan úshin 216 saılaýaldy baǵdarlama jasaldy. Tutastaı alǵanda, partııalyq tizimder boıynsha saılaýǵa júıeli túrde kóshý partııalardyń saılaýaldy ýádelerine jaýapkershilikterin arttyra otyryp, olardyń barlyq deńgeıde ınstıtýsıonaldy nyǵaıýyna jaǵdaı jasady. «Bıyl alǵash ret ótkizilgen aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýynda Nur Otan okrýgterdiń 80%-dan astamynda jeńiske jetti. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev tikeleı saılaýlar halyqtyń 40%-dan astamyn quraıtyn aýyl turǵyndarynyń múddesin qozǵaıtyn saıası reformalardyń dáıekti bóligi bolǵanyn atap ótti. Nátıjesinde, búginde Qazaqstannyń Májiliste – 3, jergilikti ókildi organdar – máslıhattarda – 5, aýyldyq ákimder deńgeıinde 6 saıası partııasy ókildik etýde. Osylaısha, atalǵan jyldar aralyǵynda qalyptasqan Nur Otan partııasy ústemdik etetin kóppartııaly júıe táýelsizdiktiń mańyzdy jetistigi dep nyq aıtýǵa bolady», dedi B.Baıbek.
Degenmen qazirgi problemalardyń jahandyq sıpaty búkil memleketterdiń ózara tyǵyz qarym-qatynas jasap, úılese áreket etýin talap etýde. Osy jaǵynan alǵanda, bıleýshi partııalar arasyndaǵy yntymaqtastyq erekshe mańyzǵa ıe. B.Baıbek forýmnyń partııalardyń ǵana emes, sonymen birge memleketter men halyqtar arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa da óz úlesin qosatynyna senim bildirdi.
Forým spıkerleriniń biri Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń birinshi orynbasary Dáýren Abaev boldy. Ol Nur Otan-nyń Lıderi Nursultan Nazarbaevtyń partııa Tóraǵasy ókilettigin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevqa berý týraly taıaýdaǵy sheshimi partııalyq júıe evolıýsııasynyń mańyzdy kezeńderiniń biri bolǵanyn atap ótti. «Osynaý parasatty sheshim Qazaqstan halqy tarapynan qoldaý tapty. Búginde biz Memleket basshysynyń jetekshiligimen onyń «Sabaqtastyq. Ádildik. О́rleý» atty saıası urany aıasynda alǵa qaraı qarqyndy qadam basýdamyz», dedi D.Abaev.
Azııalyq saıası partııalardyń halyqaralyq konferensııasynyń Bas hatshysy Cho Bıon Chje Qazaqstannyń syrtqy saıasat salasyndaǵy jetistikterine toqtaldy. «Qazaqstan kórshilerimen ǵana emes, sonymen birge Batys elderimen de jaqsy qarym-qatynasta. Qazaqstan halyqaralyq uıymdarmen, basqa da partııalarmen syndarly dıalog ornatty. Osylaısha, Nur Otan partııasy halyqaralyq qatynastar lokomotıvteriniń biri qyzmetin atqarýda», dedi Cho Bıon Chje.
«Edınaıa Rossııa» partııasy Bas keńesi hatshysynyń orynbasary Andreı Klımov Qazaqstan men Reseıdiń bıleýshi partııalary arasyndaǵy dostyq baılanystardy atap ótti. «Biz óz tarapymyzdan Nur Otan partııasynyń praımerız ótkizý tájirıbesin, jastar qanatyn damytýyn, azamattardyń ótinishterin qabyldaý úshin onlaın-resýrstardy paıdalanýyn jáne alańynda osy forým ótip jatqan Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń jumysyn muqııat qarap otyramyz», dedi A.Klımov.
Qytaı Kommýnıstik partııasy Ortalyq komıteti halyqaralyq bóliminiń meńgerýshisi Sıan Hýnshan eki eldiń bıleýshi partııalary arasyndaǵy yntymaqtastyqty ári qaraı nyǵaıtýǵa senim bildirdi. «Nur Otan partııasy qurylǵan sátinen bastap shyn máninde birqatar tarıhı reformany iske asyrdy. Bizdiń memleketterimiz ekijaqty qarym-qatynastardy, onyń ishinde partııalyq deńgeıde damytýdy jalǵastyra beretinine senimdimin», dedi QKP ókili.
Túrkııanyń Ádilet jáne damý partııasy tóraǵasynyń orynbasary Efkan Ala: «Qazaqstannyń aty turaqtylyqpen astasyp jatyr. Árıne, munda partııanyń róli zor. Bizdiń bárimiz eldiń ekonomıkalyq ıgilikterine Nursultan Nazarbaevtyń kóregen saıasatynyń arqasynda qol jetkizilgenin baıqap otyrmyz. Jańa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń basshylyǵymen jalǵastyrylyp jatqan reformalar budan da zor jetistikterge bastaıtynyna senimdimin», dedi E.Ala.
Eýropa Keńesiniń Parlamenttik Assambleıasyndaǵy (EKPA) Eýropalyq konservatorlar men demokratııalyq alıans toptarynyń Bas hatshysy Tom Van Daık Nur Otan partııasynyń eldiń partııalyq-saıası júıesin qalyptastyrýdaǵy róline óz baǵasyn berdi. «Partııa qurylǵannan bergi 20 jyldan astam ýaqyt ishinde Qazaqstannyń saıası landshaftynda nyq ornyqty. Saıası qyzmette áıelder men jastarǵa barynsha qoldaý kórsetilip, partııalyq tizimderde 30% kvota kózdelgen. Eýropa Keńesiniń 15 memleketiniń parlamentterinde genderlik teńdik deńgeıi Qazaqstandaǵydan tómen dep aıta alamyn», dedi Tom Van Daık.
AQSh О́kilder palatasynyń eks-múshesi, Respýblıkashylar partııasynyń ókili Kýrt Ýeldon saıası partııalardyń jáne basqa da qoǵamdyq-saıası uıymdardyń róli óte mańyzdy ekenin atap ótti. «Olardyń arasynda Qazaqstannyń eń iri partııasy – Nur Otan-ǵa jetekshi ról beriledi», dedi K.Ýeldon.
Ulybrıtanııanyń Konservatıvtik partııasynyń ókili, Lordtar palatasynyń múshesi Djeıms Ýorton Nur Otan partııasynyń demokratııa men ortaq qundylyqtardy damytýdaǵy jetistikteri boıynsha óz áserimen bólisti.
