О́ńdeý ónerkásibinde qandaı ózgeris bar?

Salalarǵa serpilis ákeldi

2025 jylǵa qaraı eldegi óńdeý óner­ká­sibiniń ósimin 1,5 ese arttyrý min­deti qoıylǵany belgili. Oǵan qol jet­kizýdiń eki joly bar. Biri – Indýs­trııa­landyrý kartasy. Iаǵnı iri ınvestı­sııa­lyq joba­lardy iske qosý. Ekinshisi –  «О́ner­ká­sip­tik saıasat týraly» zań jobasynda kóz­delgen jańa sharalardy júzege asyrý.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulovtyń aıtýynsha, bıylǵy 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha elimizdiń óńdeý ónerkásibinde turaqty ósim saqtalyp otyr. Naqty kólem ındeksi 5,3%-ǵa artyp, 13,4 trln teńgeni quraǵan. Bul bir jyl burynǵy kórsetkishten joǵary. Salanyń barlyq sektorynda oń dınamıka baıqalady. О́ńirler bıyl Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda 1,3 trln teńgege 139 jobany iske qosyp, 12,7 myń jańa turaqty jumys ornyn ashýdy josparlaýda. Qarasha aıyndaǵy jaǵdaı boıynsha, 1 trln teńgege 83 joba paıdalanýǵa berilip, 9 myńnan asa turaqty jumys orny ashylǵan.

– Mınıstrlik 2025 jylǵa deıin 13,3 trln teńgeden astam somaǵa óńdeý ónerkásibine qatysty 490 jobany iske qosyp, 102,5 myń turaqty jumys ornyn ashýdy josparlap otyr. Jobalardyń eń kóbi qurylys ındýstrııasyna (198 joba), taý-ken metallýrgııa keshenine (119), mashına jasaý salasyna (72) tıesili, – dedi B.Atamqulov.

Mınıstrdiń málimetinshe, 2025 jylǵa qaraı shıkizattyq emes eksportty 1,5 ese arttyrý mindeti júktelgen. Ol úshin ónimderi álemniń 60-tan astam eline eksporttalatyn 180 jobany iske qosý josparlanǵan. Sondaı-aq 2025 jylǵa deıin joǵarǵy qaıta bólý ónimin óndirý kólemi 2,7 trln teńgege jetedi dep kútilýde. Bul qazirgi óndiristi 2 ese arttyrmaq. Eksport kólemi 65,3%-ǵa ulǵaıyp, 1,6 mlrd dollarǵa jetedi degen jospar bar. Orta tehnologııalyq ónim shyǵarý kólemi 2,1 trln teńgeni, eksport 2 mlrd dollardy qurady. Bul óndiristi 12,5%-ǵa jáne eksportty 14,3%-ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi.

– Básekege qabiletti ónim óndirisin ulǵaıtý jáne damýdyń shıkizattyq mo­delinen alystaý arqyly óńdeýshi óner­kásiptiń turaqty damýyn qamtamasyz etý úshin «О́nerkásiptik saıasat týraly» zań jobasy ázirlendi. Ony osy jyldyń sońyna deıin qabyldaý qajet. Zań jobasynda birqatar jańashyldyq bar. Máselen, daıyn ónimdi ótkizý jáne ishki naryqty jańa taýarlarmen tolyqtyrý úshin jer qoınaýyn paıdalanýshylar men ulttyq kompanııalar ofteık-kelisimsharttar men ofsettik sharttardy paıdalanady. Kásiporyndardyń suranysy boıynsha yntalandyrýdyń jańa quraly – ónerkásiptik grant ázirlendi. Ol qosa qarjylandyrý arqy­ly óndiristi jańǵyrtýǵa beriledi.  Jal­py, 2025 jyly ja­ńa jobalardy iske asyrý ári jańa shara­lardy qabyldaý arqyly óńdeý óner­ká­sibiniń jyldyq kólemi 19,7 trln teńge­ge, óńdeý ónerkásibinde ne­giz­gi kapı­tal­ǵa salynatyn ınvestısııa 3,5 trln teń­gege, shıkizattyq emes taýarlar eksporty 21,8 mlrd dollarǵa jetkiziledi, – dedi mınıstr.

Energetıka mınıstri Maǵzum Myrza­ǵa­lıevtiń baıandaýynsha, otyn-energetıka salasynda óńdeý ónerkásibin damytý jumystary qarqyndy júrip jatyr. Máselen, munaı óńdeý zaýyttaryn jań­ǵyrtý aıaqtalǵannan keıin óndirý kólemi ósken. Bıylǵy 10 aıda munaı ónimderin óndirý kólemi 11,3  mln tonnany quraǵan. Bul bir jyl burynǵy kórsetkishten joǵary.

– Qysqa jáne orta merzimdi perspektıvada óndiristi odan ári arttyrý úshin birqatar is-shara josparlanǵan. Bıyl Aqtaý bıtým zaýytynda bıtým óndirý blogyn jańǵyrtý aıaqtalady. Budan bólek, Túrkistan oblysynda jeke ınvestorlarmen munaı óńdeý zaýyttaryn salý boıynsha jobalar júzege asyrylýda. Olardy 2023 jyly aıaqtaý jos­parlanyp otyr. 2025 jyly Pavlodar munaı óńdeý zaýytynda deparafındeý blogymen biriktire otyryp, gıdrotazartý qondyrǵysyn rekonstrýksııa­laý jobasy iske asyrylady. Onyń nátıjesinde buryn zaýytta óndirilmegen 160 myń tonna qysqy dızel otyny shyǵarylady. Atalǵan is-sharalardy iske asyrý arqyly munaı ónimderin óndirý kólemi 2025 jylǵa qaraı 2,2 mln tonnaǵa deıin artyp, 15,3 mln tonnany quraıtyn bolady. Tartylatyn ınvestısııa kólemi 148,5 mlrd teńgege jetpek, – dedi M.Myr­zaǵalıev.

Mınıstrdiń málimetinshe, bıyl qańtar-qazan aılarynda 2,6 mln tonna suıytylǵan munaı gazy óndirilgen. Osy jyly 3,2 mln tonna óndirý jospar­lan­ǵan. Ishki naryqta suıytylǵan mu­naı gazynyń 60%-dan astamyn avto­kólikter tutynady. 2019 jyldan bas­tap gazǵa kóshken avtokó­lik sany 2,2 ese ósip, 310 myńǵa jet­ken. Bul rette suıytylǵan gaz óndi­risin arttyrý maqsatynda 3 jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Olar –  Aq­taý qalasyndaǵy tómen qýatty gaz óń­deý zaýyty, Jańaózen qalasyndaǵy jańa gaz óńdeý zaýyty jáne Qashaǵan ken ornyndaǵy qýaty 1 mlrd tekshe metrdi quraıtyn gaz óńdeý zaýyty. Atalǵan jobalardyń nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı suıytylǵan gaz óndirisiniń kólemi 300 myń tonnaǵa artyp, 3,5 mln tonnany quramaq. Al tartylatyn ınvestısııalardyń kólemi 530 mlrd teńge bolady dep josparlanýda. 

– Osy jyldyń 10 aıynda munaı-gaz-hımııa ónimderiniń óndiris kólemi 147 myń tonnaǵa teń boldy. 2021 jyly 190 myń tonna ónim óndirý josparlanǵan. 2021 jyly munaı-gaz-hımııa ónimderin óndirý boıynsha 2 joba paıdalanýǵa berildi. 2022 jyly qýaty jylyna 500 myń tonna polıpropılen óndiretin zaýyt ashylady. Budan bólek, 2025 jylǵa deıin eki zaýyttyń qurylysyn aıaqtaý josparlanýda. Tıisti jobalardy júzege asyrý 2025 jylǵa qaraı shyǵarylatyn munaı-gaz-hımııa óniminiń kólemin 2 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Al tartylǵan ınvestısııalar somasy 1,2 trln teńgeni quramaq, – dedi Energetıka mınıstri.

Mınıstrlik mashına jasaý salasyn damytý boıynsha birqatar sharalar men bastamalardy qolǵa alǵan. Bıyl munaı-gaz mashınasyn jasaýdy damytýdyń halyqaralyq ortalyǵy quryldy. Onyń negizgi maqsaty – Qazaqstannyń munaı-gaz salasy úshin taýarlar óndirisin jergiliktendirý. Atap aıtqanda, jańa óndirister ashý, sondaı-aq jumys istep turǵan otandyq taýar óndirýshilerdiń múmkindikterin keńeıtý.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev osy jyldyń 10 aıynda tamaq ónimderin óndirý kólemi 3,6%-ǵa ósip, 1,8 trln teńgeni quraǵanyn jetkizdi. Tamaq ónimderi óndirisiniń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestısııa­lar kólemi 5,9%-ǵa ulǵaıyp, 81,8 mlrd teńgeni quraǵan.

– Zattaı mánde sońǵy 10 aıda jarma óndirý kólemi 5,3%-ǵa, krahmal ónimderin óndirý 18,7%-ǵa, jemis jáne kókónis shyryndaryn óndirý 2,8%-ǵa, qant óndirý 2,6 ese, qyshqyl sút ónimderin óndirý 5%-ǵa, sary maı óndirý 9%-ǵa artty. Al un óndirý kólemi 4,5%-ǵa, ósimdik maıyn óndirý 3%-ǵa, shujyq ónimderin óndirý 0,4%-ǵa tómendedi. Osy jyly aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý salasynda 29 joba paıdalanýǵa berildi. Búginde ınvestısııalyq jobalar pýlynda shamamen 100 joba bar. Bular – óndiristiń qosymsha ósimin jáne tıisinshe eksporttyń qosymsha kólemin qamtamasyz etýge múmkindik beretin jańa jobalar. Saıyp kelgende óńdelgen ónimniń eksportyn ulǵaıtýǵa jol ashylýy múmkin, – dedi E.Qarashókeev.

Mınıstrdiń baıandaýynsha, bıylǵy jyldyń 9 aıynda eksport 950,5 mln dollardy quraǵan. Onyń ósimi 2,4%-ǵa teń. Sút ónimderi eksporty 2%-ǵa, makaron ónimderi 37,4%-ǵa, kúnbaǵys maıy 11,7%-ǵa ulǵaıǵan.

– Agroónerkásiptik keshen ónimderi eksportynyń jalpy kólemindegi óńdelgen ónim eksportynyń úlesi 37%-dy quraıdy. Bul deńgeıdi óndiris kólemin ulǵaıtý jáne eksporttyq kedergilerdi joıý esebinen 70%-ǵa deıin jetkizýimiz kerek. Eksporttyń negizgi baǵyttary – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter men Ortalyq Azııa elderiniń, Aýǵanstannyń, sondaı-aq Eýropa elderiniń dástúrli ótkizý naryqtary, – dedi E.Qarashókeev.

Taqyrypty túıindegen Premer-Mınıstr aldaǵy 10 jeltoqsanǵa deıin Úkimetke Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý tujyrymdamasynyń 2025 jylǵa de­ıingi ózektendirilgen jobasyn, 2022 jylǵy 1 naýryzǵa deıin óńirlerdiń erek­shelikterin eskere otyryp, monoqa­lalarda iske asyrý úshin «zákirlik» ındýs­trııalyq jobalar toptamasyn ázirleý­di tapsyrdy. Budan bólek Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstr­ligine 2022 jylǵy 1 naýryzǵa deıin ká­sip­oryndarda sıfrly sheshim­der­di engizýdi yntalandyrý boıynsha qa­jet­ti normatıvtik quqyqtyq bazany qa­byl­daýdy qamtamasyz etý tapsyryldy.

«Omıkron»: ol qandaı shtamm?

Úkimet otyrysynda eldegi sanı­tar­­lyq-epıdemııalyq jaǵdaı týraly baıan­daǵan Densaýlyq saqtaý birinshi vıse-mınıstri Marat Shoranovtyń aıtýyn­sha, Eýropada syrqattanýdyń ósý ten­densııasy áli de jalǵasýda. Bizdiń res­pýblıka boıynsha vırýstyń reprodýk­tıvtik sany 0,91-di quraıdy jáne ta­myz aıymen salystyrǵanda 1,2 ese tó­men. Búgingi tańda «qyzyl aımaqta» Sol­tús­tik Qazaqstan oblysy qalyp otyr. 5 óńir (Qaraǵandy, Qostanaı, Aqmo­la, Pavlodar oblystary jáne Nur-Sultan qala­sy) – «sary aımaqta». Qazaqstan Respýb­lı­kasy jáne qalǵan 11 óńir «jasyl aı­maq­ta» ornalasqan.

Birinshi vıse-mınıstrdiń aıtýyn­sha, koronavırýs ınfeksııasynyń «Omık­ron» shtamynyń jańa nusqasynyń paıda bolýyn eskere otyryp, ony res­pýblıka aýmaǵyna ákelýge jol bermeý maqsatynda vedomstvoaralyq komıssııada bıylǵy 3 jeltoqsannan bastap birqatar shekteý sharalaryn engizý týraly sheshim qabyldanǵan. Atap aıtqanda, Botsvana, Lesoto, Namıbııa, Zımbabve, Mozambık, Madagaskar, Esvatını, Malavı, Ontústik Afrıka, Tanzanııa jáne Gonkongtan shetel azamattarynyń Qazaqstanǵa kelýi shekteledi. «Omıkron» nusqasynan týyndaǵan KVI jaǵdaılary anyqtalǵan elderden (Izraıl, Chehııa, Nıderlandy, Belgııa, Ulybrıtanııa, Italııa, Germanııa, Aýstralııa, Kana­da jáne Egıpet) keletin adamdar vaksı­na­synyń bar-joǵyna qaramastan mindetti túrde PTR testileýden ótýi kerek. Son­daı-aq «Omıkron»-nan týyndaǵan KVI jaǵdaılary anyqtalǵan elderden kelgen adamdar PTR nátıjesine qaramastan 7 kúnge úı karantınine oqshaýlanýy tıis. 

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov koronavırýstyń jańa shtamynyń tabylýy álemniń kóptegen elinde alańdaýshylyq týdyryp otyrǵanyn atap ótti. Birqatar Eýropa elderi, Sıngapýr jáne Izraıl qatań shekteý sharalaryn qabyldady. Izraılde áýe qatynastary shektelýde, Eýropa elderi «Omıkron» anyqtalǵan elderden kelgen adamdardy 14-kúndik karantındik oqshaýlaý tártibin engizdi.

– Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń aldyn ala derekterine sáıkes, jańa shtamm «Delta» nusqasynan da qaýipti ári tez taralady. Sondyqtan jańa shtamnyń elimizdiń aýmaǵyna enýiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalardy qoldaýdy suraımyz. Usynylǵan shekteý sharalary vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda qaralyp, maquldandy. Sonymen qatar bıyl maýsymdyq tumaý men jedel respıratorlyq vırýstardyń taralý jıiligi 2019 jylmen salystyrǵanda 1,4 esege artyp otyr.  Osyny jáne álemdegi jaǵdaıdy eskere otyryp, barlyq ákimnen sanıtarlyq talaptardyń oryndalýyna baqylaýdy kúsheıtýdi suraımyz, – dedi E.Toǵjanov.

Shetelderde koronavırýstyń «Omıkron» jańa shtamynyń paıda bolýyn eskere otyryp, Úkimet basshysy Asqar Mamın memlekettik shekarada sanıtarlyq-epıdemııalyq baqylaýdy kúsheıtýdi, el ishindegi jaǵdaıdy únemi baqylaýda ustaýdy, ǵımarattar men kólikterde betperde taǵý, áleýmettik qashyqtyqty saqtaý tájirıbesin odan ári jalǵastyrýdy tapsyrdy. Densaýlyq saqtaý, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrlikterine, ákimdikterge halyqtyń ujymdyq ımmýnıtetin qalyptastyrý maqsatynda vaksınalaý qarqynyn arttyrý júkteldi.