Álemdegi eń myqty degen bankterdi tonaǵan hakerler týraly ańyzǵa aınalǵan áńgime kóp. Bul taqyryp talaı kınorejısserdiń taqyrybyna arqaý boldy da. Shynynda da eń zamanaýı qaýipsizdik júıelerimen «qarýlanǵan» áıgili halyqaralyq qarjy ortalyqtarynyń ózi keıde karderler men hakerlerdiń shabýylyna tótep bere almaı jatady. Osydan on jyldaı ýaqyt buryn ataqty Shotlandııa Koroldigi bankiniń fılıaly – RBS WorldPay bankin úptep ketken urylar dúnıe júzin dúr silkindirgen edi. Keıin bul oqıǵa tólem kartalaryna jasalǵan alaıaqtyqtyń eń irisi bolyp tarıhta qaldy. Sol kezde urylar kartalardyń jeke derekteri arqyly bir mezgilde 9 mln dollardy jymqyryp úlgergen. Tólem kartalarynan buryn-sońdy mundaı iri kólemde aqsha urlaý eshqandaı memlekette bolmaǵan eken.
Jalpy, karderlerdiń bankomattarǵa jasaıtyn alaıaqtyǵynyń syzbasy bir-birine uqsas. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habarlaýynsha, karderler, ıaǵnı basqa bireýdiń tólem kartalaryna shabýyl jasaıtyn alaıaqtar bankomattarda ártúrli esepteý qurylǵylaryn nemese fıshıng, vıshıng jáne basqa da tásilderdi qoldana otyryp shabýyl jasaıdy.
«Birinshi jaǵdaıda skımmıng quraly qoldanylady. Bul – bankomatqa bekitilgen kishkentaı qurylǵy. Onyń kómegimen tólem kartasyndaǵy aqparatty oqýǵa bolady. Biraq bankter qaýipsizdik júıelerin únemi jetildirip otyratyny belgili. Qazir bankomattardy qorǵaý úshin skımmerlerge elektrondy quraldar qoıyldy. Sonyń nátıjesinde búginde skımmerlerdi paıdalanyp jasalatyn urlyq azaıyp keledi. Esesine alaıaqtar áleýmettik ınjenerııa arqyly ózderine qajetti konfıdensıaldy aqparatqa qol jetkizip júr. Keıde karderler adamnyń psıhologııasyn da sheberlikpen paıdalanady. Bul «qaqpanǵa» túsip qalatyndar az emes», dep jazady Fingramota.kz.
Alaıaqtardyń karta derekterine qol jetkizý úshin paıdalanatyn tásilderiniń taǵy bireýi – ınternet-dúkenniń, tólem jáne esep aıyrysý júıeleriniń serverlerin buzý. Qashyqtan qol jetkizý baǵdarlamalary men túrli zııandy júıelerdiń kómegimen hakerler karta ıesi týraly mańyzdy jeke derekterdi qolǵa túsiredi. Osydan keıin-aq op-ońaı kartany ashyp, ishindegi aqshany qoldy qylady.
Kardıngtiń qurbany bolmas úshin qalaı saqtanýǵa bolady? Agenttik mamandarynyń keńesine súıensek, telefonǵa, kompıýterge resmı kózderden alynǵan antıvırýstyq baǵdarlamalardy ǵana qoldaný kerek. Keıde alaıaqtar saıttarǵa, elektrondy poshtaǵa ártúrli fıshıngtik siltemeler, SMS-habarlamalar jiberedi. Mysaly, olardyń mátini «pálenbaı dúkende tegin syılyq úlestirip jatyr», «pálenbaı degen banktiń mereıtoıyna baılanysty aqsha úlestiriledi» degen maǵynada bolyp keledi. Mundaı «tegin dúnıege» aldanyp, arandap qalmaý kerek.
Sonymen qatar telefon nemese kompıýterlik qurylǵynyń baǵdarlamalyq qamtylymyn ýaqtyly jańartyp otyrǵan jón. Jańartýlar ony buzýdan qorǵaý deńgeıin arttyrady. «Qupııa sózderdi jıi ózgertip otyrý qajet. Ártúrli sımvoldar men sandary bar kúrdeli qupııa sózderdi qoldanǵan jón. Fıshıngti de ajyrata bilińiz. Kúdikti siltemelerge ótpeńiz jáne tirkelgen faıldardy belgisiz kózderden júktemeńiz, sebebi vırýs ZIP formatyndaǵy muraǵatta bolýy múmkin. Barlyq operasııany baqylaýda ustap, mobıldik banktik qosymshalar úshin SMS nemese PUSH habarlamalardy ornatyńyz», deıdi agenttik mamandary.
Qazir karta ustaıtyn jandardyń kóbi Kaspi.kz qosymshasyn jıi paıdalanady. Internet-dúkenderge de osy qosymsha arqyly tóleıtinimiz bar. Kóp jaǵdaıda hakerler ınternet-dúken serverleri arqyly kartanyń derekterin alady. Sondyqtan jelidegi saýdany jasap bolǵannan keıin mobıldik qosymsha arqyly kartadaǵy aqshaǵa qol jetkizý lımıtin jaýyp, ınternette saýda jasaý múmkindigin shektep tastaǵanyńyz abzal.
