AZAMAT AJARY

Ánekeń eńbekke erte aralasty. Mekteptegi oqýaralyq demalys­tarda jáne mektep bitirgennen keıin eki jyldaı aýylda eńbek etti. Joǵary oqý ornyn bitirip, dıplom alǵannan soń 1968 jyly Otyrar aýdanynyń “Qojatoǵaı” keńsharynda bas býhgalterdiń or­ynbasary boldy. Jalpy, esepke degen tabıǵı talanty onyń ju­mysty tez arada meńgerip, joǵary sapa deńgeıinen kórinýine septigin tıgizdi. Sonymen qatar qoǵamdyq jumystarǵa da qyzý aralasyp, óziniń uıymdastyrýshylyq qabi­letiniń arqasynda, qolynan is ke­letin azamat ekendigin kórsete bil­di. Sóıtip, 1973 jyly “Ovsevod” keńsharynyń bas býhgalteri bolyp taǵaıyndaldy. Ánekeń bul keńsharda tórt jyldaı qyzmet atqarǵan soń, 1973 jyly týǵan aýyly – Sháýildir qarakól qoı zaýytyna bas býhgalterlik qyz­metke aýystyryldy. Bul qyzmet­te ol 1980 jyldyń ortasyna deıin bolyp, odan ári respýblıka Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń buıryǵymen “Shilik” keńsharyna dırektor bolyp bardy. Ánekeń “Shilik” keńsharyn­daǵy áýelgi 600 ga sýarmaly jer kólemin 2080 gektarǵa jetkizdi. Jańa jer ashý úshin Sháýildir tas jolyn qazdyryp kópir saldy­ra­dy, Shaıan ózenine eki jerden kó­pir saldyryp, jańa jerge jú­ge­ri daqylyn ekti. Kútimi jaqsy bol­ǵandyqtan júgerisi bitik ósti. 1982 jyly D.A.Qonaev oblys basshysy A.Asqarovpen birge ar­naıy kelip, júgeriliktegi alqapty kóredi. Son­da bir saǵattaı ýaqyt bol­ǵan mem­leket basshysy júge­ri­shilermen júzdesip suhbattas­qan­nan keıin, ózine arnaıy daıyn­dalǵan dastar­qan basynda shaı iship otyryp, eseli eńbek jemisine kóńili tolyp, sharýa­shylyq bas­shy­sy Á.Seıit­janovqa ózi­niń rızashy­lyq sezi­min bildiredi. Ánekeńniń sharýashylyqqa si­ńirgen eńbegi áli de el esinde. Sol kezde aýylda 25 oryndyq aý­rýhana salyndy. Ortalyqtan klýb boı kóterip, elge turmystyq qyz­met kórsetetin úı ashyldy. Uly Otan soǵysynyń 40 jyldyǵyna oraı úlken eskertkish ornatyldy. Eski Shilik eldi mekeninen 8 jyl­dyq mektep, ortalyǵynan ATS ashylyp, úılerge telefon baıla­nysy tartyldy. Toǵan salyp, aýyldy sý alý qaýpinen birjolata qutqardy. Mal sharýashylyǵy boıynsha “Shilik” keńshary bu­ryn iri qarany bordaqylap kelgen bolatyn, endi 25 myń qoı qabyldaıtyn jaıdy qosa sal­dyryp, qoıdy da bordaqylap semirtip memleketke ótkizip turýǵa qol jetkizildi. Osyndaı óreli ister atqarǵan dı­rektor Á. Seıitjanov 1986 jy­ly qyzmetinen bosap, “Sháýildir” keńsharyna býhgalterlik qyzmetke turdy. Bul kóp biletin, isker, arly, izdengish, “qup meılige” joq ór minez týrashyl azamattyń aýdan basshylyǵyna jaǵa qoımaǵandyǵy bolsa kerek. Bir jyldan soń bas býhgalterdiń orynbasarlyǵyna joǵarylatyldy. Odan bas býhgal­ter, al 1992 jyly “Kóksaraı” bankiniń basqarma tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldy. 1995 jyly “Kók­sa­raı” aksıonerlik qoǵamynyń pre­zıdenti qyzmetine jalpy jınalys­ta saılandy. Bul, burynǵy Keńes Odaǵy ydyrap, elimiz egemendik alǵan tusta Ánýar Seıitjanov myrzanyń ómir talabyna saı jańa is bastaǵandyǵynyń belgisi edi. El tarıhynda tuńǵysh ret aýyldyq jerden bank ashyp, ony basqarý degenińiz býhgalter úshin eren erlikpen teń is. Munda da Ánekeń ózin iskerlik qyrynan kórsete bildi. Alǵashqy kásipkerler men sharýashy­lyqtar­dy qarjydan taryqtyrmady. Sol kezde Otyrar astyq qabyldaý kásip­or­nyna 16 mln., “Kókmardan” qaýym­dastyǵyna 10 mln., “Ovse­vod”, “Qojatoǵaı”, “Aqtóbe” sha­rýa­shylyqtaryna 3 mılıonnan ne­sıe qarjy bólip, qaljyraǵan qan­sha­ma ujymdarǵa demeýshilik ja­sady. Qanshama fermerlerge nesıe qarjy berilip, tyńaıtqysh, tehnı­ka, aýyl sharýashylyǵy qu­ral-saı­mandaryn alýǵa múmkindik jasal­dy. Uzyndyǵy 36 shaqyrym bola­tyn eski kanal arnasy jań­ǵyr­ty­lyp, sonyń boıy­men halyq­qa sý jet­kizilip berildi. Bul jaq­sylyq­tar áli de talaı­lardyń esinde bolsa kerek. Kezinde Kóksaraı kanalynyń tartylýy jóninde Ánekeń: “Bu­rynǵydaı barlyǵy memleketten emes, ózimiz óndirip, ózimizdi, eldi ózimiz asyraýymyz kerek edi. Syrdarııaǵa nasos qoıyp, sý tartýǵa janarmaı joq, sondyqtan da sýdyń ózi aǵyp keletin kanal qazý kerek boldy. Aýyl qarııala­rymen aqyldasa kele, 1933 jyly halyq qazǵan kanaldy qaıta jań­ǵyrtýdy jón kórdik. Naýryzbaı men Ámıt qarııalar kanaldyń burynǵy jobasyn kórsetip berdi. Kómilip qalǵan kanal orny arshy­lyp, uzyndyǵy 36 km. bolatyn, kanal boıymen elge sý jetkizilip berildi” dep syr tıegin aǵytady. Zeınetkerlikke shyqqan soń úıde jatyp dem alsa da bolar edi, jumys dese 10 balanyń ákesine úıde de jumys aǵylyp-tógiler edi. Biraq Ánekeń ony qanaǵat tuta qoıa ma, 2004 jyly “Qarlyǵash” sharýa qojalyǵyn ashyp, sodan beri jeke kásipker retinde tasyn órge do­malatyp keledi. Sonymen qatar Ánekeń qoǵamdyq isterden eshbir qol úzip kórgen emes. Aýyldyń tóbe bıi retinde elde bolyp jatqan árbir keleńsiz jáıitterdi tezge salý oraıynda da, oryndy-orynsyz bas­qa tirlikterge de bı­lik aıtyp, qarııalyq jasap júr. Kóksaraı aýyl ákimshiliginde 10 aýyl bıi bar. Ánekeń solardyń basyn biriktirip otyrǵan tóbe bıi. Burynnan aýyl ómirimen tyǵyz baılanysta júretin Ánekeń sodan beri birshama ıgilikti ister at­qardy. Solardyń arasyndaǵy eń mańyzdysy – Kóksaraıda sońǵy ýaqytta jol apaty, kezdeısoq jaǵdaıdan, jastardyń orynsyz júris-turysynan qaıǵyly jaǵ­daı­dyń beleń alyp bara jat­qa­nyna toıtarys berýge búkil aý­yldyń nazaryn aýdarýy. Eldegi ıgi jaqsylardyń, ár býyn ókil­deriniń basyn qosyp, bul jaǵdaıdy tártipke keltirýge kóp bolyp jumylýdy usyndy. Ol kópshilikten qoldaý tapty. Tártip ár shańyraqtan bastalýy tıis edi. Osy jaǵdaı jete túsindirildi. Áleýmettik kómekke zárý ot­basylarynyń jaǵdaıyn zertteýdi de Ánekeń nazardan tys qal­dyryp júrgen joq. Solardyń arasynda keıbireýlerdiń ata-anasy baqýatty bola tura, áleý­met­tik kómek suraýy uıat-aq. Áne­keń osy jaǵdaıdy jas otbasynyń ata-anasymen áńgime ótkizý ar­qyly sheship júr. Perzentińdi bólek shyǵardyń eken, oǵan saýyp ishetin saýyn sıyr berýge qınal­ma. Sıyrdy qımaıdy ekensiń, laqty eshki ber. Onyń sútin ná­restesine beredi. Osylaı túsinik jumystaryn júrgizý arqyly talaılardyń bereke-birligi artyp, talaılar tirshiligin jalǵastyrýda. Iá, Ánekeń osyndaı tynym­syz jan. О́z úıiniń sharýasyn da tap-tuınaqtaı etip, urshyqtaı úıirgen. Balalardy da sharýaǵa beıim etip úıretken. 10 bala ósi­rip otyr. Sonyń bári búginde je­tilgen, ómirden óz ornyn tapqan atpal azamattar. Sheráli BILÁL, fılologııa ǵylymdarynyń doktory.