Kásipkerdiń quqyn qorǵaý arqyly bıznestiń baǵy ashylyp, ekonomıkanyń órisi keńeıe túsedi

Jeńildikter jasalatyn bolady

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde dástúrli brıfıng ótti. Basqosýdyń bul jolǵy qonaqtary О́ńirlik damý mınıstrligi Kásipkerlikti damytý komı­tetiniń tóraıymy Ǵalııa Joldybaeva men Kásipkerlikti damytý saıasaty departa­menti dırektory Baýyrjan Bekeshev boldy. Brıfıngte О́ńirlik damý mı­nıs­trligi Kásipkerlikti damytý komıtetiniń tóraıymy Ǵa­lııa Joldybaeva keıingi jyl­dar­­daǵy kásipkerlik sýbek­ti­le­rine júrgizilgen tekserý jumy­s­­­tarynyń qorytyndysy jaıynda áńgimeledi. Memlekettik organdar 2013 jyly 182 126 tekserý júrgizgen. Bul 2012 jylmen salystyrǵanda, 25 paıyzǵa az bolyp otyr. Tek­serýlerdiń negizgi bóligi shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbek­tilerinde oryn alǵan. Bul turǵyda jalpy tekserýlerdegi úles 92 paıyzdy quraıdy. Sondaı-aq memlekettik baqylaý baǵyty qaýip dárejesi ortasha jáne tómen tobyna jatqyzylǵan sýbektilerde bolǵany baıqalyp, olardyń úlesi 74 paıyzdy quraǵan. 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha ákimshilik jazalaýdyń jalpy sanyndaǵy aıyppul úlesi 98 paıyzdy qurasa, bul mem­lekettik organdardyń eskertýdi ákimshilik jazalaý sharalary retinde qoldanýdy qalamaıtynyn bildiredi. Aıyppuldyń somasy (ShOB-tyń úlesi 23 paıyz) 13,8 mlrd. teńgeni quraǵan. Aıyp­puldyń negizgi úlesi jospardan tys tekserýler barysynda salynǵan. Jalpy, tekserýler úle­sinde Tótenshe jaǵdaılar mınıs­tr­ligi men Sanıtarlyq-epıde­mıo­logııalyq stansa organdary alda tur. Olardyń úlesi – 65 paıyz. Bıznesti júrgizý sharalaryn jetildirýde qabyldanyp jatqan sharalar jaıyn О́ńirlik damý mınıstrligi Kásipkerlikti damytý saıasaty departamentiniń dırektory Baýyrjan Bekeshev aıtyp ótti. Mınıstrlik jaqyn arada Parlamentke «Ruqsattar jáne habarlamalar» týraly zań jobasyn engizbek. Atalǵan zań kásipkerlerge aýyrtpalyq túsi­retin negizsiz ruqsattarǵa tosqaýyl qoıatyn bolady. Ruq­sattar men habarlamalardyń synyptarǵa jáne qaýiptilik sanattaryna bólingen tolyq tizbesi zańnyń negizgi ereksheligi bolyp tabylady. Sonymen qatar, 2014 jyldyń 1 qyr­kúıegine deıin elimizde Kásip­kerlik qyz­met úshin jaǵdaıdy túbegeıli jaq­sartý máseleleri jóninde zań jobasy ázirlenetin bolady. Atalǵan zań jobasynyń aıasynda kásipkerlik sýbektilerin jos­parly tekserýdi alyp tastaýdy eskere otyryp, tekserýlerdi táýekelderdi baǵalaý negizinde uıymdastyrýǵa kóshý júzege asy­rylmaq. Bul qoldanystaǵy táýe­kelderdi baǵalaý júıesin joıýdy jáne múlde jańa tásil ázirleýdi bildiredi. Jańa tásilge sáıkes, memlekettik organ (ıns­pektor) buzýshylyqtardyń oryn alý múmkindigin baǵalaý úshin kásipker týraly qolyndaǵy barlyq aqparatty jan-jaqty taldaýǵa, odan keıin kásipkerdi tekserý túrindegi joǵary dárejeli baqylaýdy qajet etetin monıtorıng júrgizý nemese zańnamany saqtaý qajettiligi týraly habarlaý jetkilikti bolatynyn sanatqa jatqyzýǵa mindetti bolady. Ruqsat berýdi avtomat­tan­dyrýǵa qatysty 2012 jyly lı­senzııalardyń barlyq túrin berý elektrondy pishimge aýys­ty­ryl­ǵanyn jáne 80 ruqsat berý rá­siminiń (qujatynyń) avto­mat­tan­dyrylǵanyn atap ótken jón. 2013 jyly taǵy 214 ruqsat berý rásimi (qujaty) avto­mattan­dy­rylǵan. Jalpy, barlyq qujat­tardy elektrondy pishimge aýys­tyrý 2015 jyly aıaqtalmaq. Ábdirahman QYDYRBEK, «Egemen Qazaqstan».

 Tekserýdiń de tekserýi bar

Elbasy Nursultan Nazarbaev bıyl Qazaqstan halqyna joldaǵan «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda «shaǵyn jáne orta bıznesti damytý – HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandy ındýstrııalyq jáne áleýmettik jańǵyrtýdyń bas­ty quraly» dep atap kórsetken edi. Uqsatý kásiporyndarynsyz shıkizatpen alysqa barmaıtynymyz sonaý jyldary-aq belgili bolǵan. Shaǵyn jáne orta bıznes ekonomıkany damytýmen qatar, adamdarǵa jumys orny ekenin de bilemiz. Dúnıe júzindegi moıyny ozyq otyz eldiń qatarynan kóriný úshin ekonomıkanyń osy salasyn damytý kerektigi ýaqyt talabyna aınalyp otyr. Elbasynyń málimdegenindeı, ústimizdegi jyldyń 2 sáýirinen 2015 jyldyń 1 qańtaryna deıin moratorıı jarııalaýy da shaǵyn jáne orta bıznesti damytý maqsatynda qabyldanyp otyrǵan sharanyń biri ekenin túsinip otyrmyz. Sanıtarlyq-epıdemıolo­­gııa­lyq­­ tekserý jumystary Qazaq­stan Respýblıkasynyń 2011 jyl­dyń 6 qańtarynda jaryq kór­gen «Qazaqstan Respýb­­­lıka­syn­daǵy memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý týraly» zańynda aıtyl­ǵan talaptar boıynsha júr­gizilip keldi. Biz osy zań sheń­berinde jyldyq jospar jasap keldik. Sonda Qostanaı qalasyndaǵy kásiporyndar men mekemeler jylyna bir ret tekseriletin. Al jańadan jumysyn bastaǵan kásiporyndar úsh jylǵa deıin tekserilmeıdi. Bizdiń tarapymyz­dan kásiporyndarǵa, jalpy, sha­ǵyn jáne orta bıznestiń basqa da nysandaryna bir aı buryn sa­nı­tarlyq-epıdemıologııalyq tek­seris júrgiziletini jóninde ha­barlama jiberiledi. Sonan ke­ıin ǵana tekseremiz. Qostanaı qala­synyń ózinde ǵana osyndaı tek­seristen ótetin 2543 nysan bar. О́tken jyldan bastap jańa talap boıynsha jospardy ár jarty jyl­ǵa jasaımyz. Mysaly, 2014 jyl­dyń alǵashqy jartysynda 571 nysan tekserýden ótýi tıis bolatyn. Kásiporyndar men mekeme­ler­ jumysyna jospardan tys sa­­nı­­tarlyq-epıdemıologııalyq tek­­­serýler de júrgiziledi. Olar kásip­­kerlerdiń ótinishi jáne tur­ǵyn­­dardyń aryzy boıynsha tekse­riledi. Mysaly, ótken jyly 126 aryz túsken bolatyn. Onyń ishinde 80-nen asa tekserý taǵam, azyq-túlik túrlerin daıyndaı­tyn kásiporyndar jumysyna baıla­nysty boldy. Rasynda, jumysy ábden or­nyqqan, qalyptasqan kásip­oryn­darǵa jasalatyn josparly tekserýler eki jaqtyń da birdeı ýaqytyn alady. Tekseristiń de tekserisi bar. Moratorıı taǵam, azyq-túlik óndiretin kásip­oryn­darǵa sanıtarlyq-epıd­e­mıo­lo­gııa­lyq tekserý jumysyn alań­syz tyıyp tastaý degen túsinik qa­lyp­tastyrmasa kerek. Adamdar ómi­rine qaýip tóndiretin jaǵdaıda sa­nıtarlyq-epıdemıologııalyq jaǵdaıdy qadaǵalaý qajettigi belgili. Baqylaý jáne qadaǵalaý organ­darynyń teksere berýi kásipkerdi alańdatyp, kásiporyn jumysyn aqsatary sózsiz. Bul kásiporyndy teksere barǵan mamandar mádenıetine de baılanys­ty. Tekserýshi de, kásipker de kásiporyn jumysynyń júrýine múddeles bolǵany jón. Tekserýler jónindegi keıbir alyp-qashpa teris pikirler árkimniń óz jumysyna adaldyqpen qaramaýynan óris alǵan bolýy kerek. Moratorıı kúshine enetin jyl táýligine jýyq ýaqytta tekserýshi, baqylaýshy organdarmen qatar, kásipkerlerdiń óz jaýapkershiligi de joǵary bolýy tıis. Shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary men mekemeleri sanıtarlyq jaǵdaıyn barlyq talaptar boıynsha saqtap otyrsa, bul damý tetikteriniń birine aınalaryna esh kúmán joq. Aldaǵy ýaqytta biz Dúnıejúzilik saý­da uıymyna, taǵy da basqa halyqaralyq ekonomıkalyq uıymdarǵa múshe bolǵaly otyrmyz. Sonda osynyń barlyǵy da eskeriledi. Onyń syrtynda ishki-syrtqy naryqtaǵy básekede asyǵymyz alshysynan turý úshin Elbasy jarııalap otyrǵan moratorııge tek qana jaýapkershilikpen jaýap berýimiz qajet. Bul – ári qoldaý, ári synaq. Rýslan ÁBDIHALYQOV, qalalyq tutynýshylar quqyn qorǵaý jónindegi basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy. QOSTANAI.

Salyq salǵyrttyqty qalamaıdy

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi kezekti brıfıngke Salyq komıtetiniń tóraǵasy Ánýar Jumadildaev qatysyp, elimizde memlekettik salyq júıesin jaqsartý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystyń jaıyn baıandap berdi. «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasy salyq­tyq ákimshilendirýdi yryqtandyrý boıynsha birqatar min­detter júktegeni belgili. Osyǵan oraı Salyq komıteti búginde birqatar mańyzdy baǵyttardy belgilep, qarqyndy jumysty qolǵa alypty. Komıtet tóraǵasynyń aıtýynsha, memleket halyqpen jáne bıznes­pen ózara is-qımyl jasaıtyn neǵur­lym áleýmettik sıpattaǵy sala bolǵandyq­tan, salyqtyq ákimshilendirýdegi kemshilik­ter salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder túsimderiniń tómendeýine ákep soqtyrady. Al bul óz kezeginde yqtımal salyqtyq quqyq buzýshylyqtarmen birge elimizdiń ekonomıkasyna teris áser etýi múmkin. Osyǵan baılanysty Salyq komıtetiniń tóraǵasy Á.Jumadildaev salyqtyq ákimshilendirýdiń qazirgi tehnologııasynda salyq tóleýshiniń salyq bazasy men eseptelgen salyq somasyn ózi derbes deklarasııalaýy, salyq organdarynyń salyq tóleýshilermen ıgilikti ózara is-qımyl ortasyn qalyptastyrý, salyq tóleýshilerdiń salyq jáne basqa da mindetti tólemderdi durys esepteýin jáne ýaqtyly tóleýin úzdiksiz, senimdi jáne tıimdi baqylaý qaǵıdattary erek­shelenetinin atap ótti. 2013 jyldyń qorytyndylarynda Salyq komıtetiniń quzyretindegi kirister boıynsha jospar memlekettik bıýdjetke jalpy 102,3 paıyzǵa nemese jospardan tys 76,9 mlrd. teńge túsýi qamtamasyz etildi. Shıkizattyq emes sektor kásiporyndarynan respýblıkalyq bıýdjetke túsetin túsimderdiń úlesi ulǵaıǵan. Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder boıynsha bereshekter 2014 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 64,0 mlrd. teńgeni quraǵan. 2013 jylǵy 1 qańtarmen salystyrǵanda, bereshekterdi 17,2 mlrd. teńgege nemese 21,2 paıyzǵa tómendetýge qol jetkizilgen. Á.Jumadildaev ózi basqaryp otyrǵan salada elektrondy qyzmet sapasynyń da artyp kele jatqanyn tilge tıek etti. О́tken jyly Salyq komıteti qyzmet kórsetýler boıynsha reglamentter 32 qyzmetten 23 qyzmet avtomattandyrylǵan, al 16 qyzmet «Elektrondy úkimet» portaly arqyly qoljetimdi bolypty. «2013 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap jańa norma engizildi, onda birinshi ret quqyqbuzýshylyq jasaǵan adamdar aıyppul ornyna «eskertý» alady. 2013 jyldyń qorytyndylary boıynsha barlyq ákimshilik isterdiń 95 paıyzynda eskertý jasaldy. Bul quqyq buzýshylyqpen kúresý emes, is júzinde onyń aldyn alýdyń pármendi tetigi bolyp tabylady», degen komıtet basshysy salyq salasynda zań buzýshylyqtardyń da azaıyp kele jatqanyn alǵa tartty. Salyq komıteti tóraǵasynyń qaty­sýymen ótken atalmysh brıfıng aptanyń alǵashqy kúninde ótip otyrǵandyqtan, ádettegideı brıfıng barysynda Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń resmı óki­li Altaı Ábıbýllaev osy aptaǵa jos­­­­par­lanǵan mańyzdy sharalardy da habar­lap ótti. Máselen, búgin Premer-Mınıstrdiń tór­aǵalyǵymen ótetin Úkimet otyrysynda «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý barysy talqylanady. Sondaı-aq, bul aptada elimizge Fınlıandııa Parlamenti tóraǵasy resmı saparmen keldi. Osy sapary barysynda Fınlıandııa Parlamenti tór­aǵasy Memleket basshysy Nursultan Nazar­baevpen jáne Senat pen Májilis tóraǵa­larymen, Úkimettiń keıbir mú­she­lerimen kezdesýler ótkizedi dep jos­parlanǵan. Al keshe Astanada Premer-Mı­nıs­trdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaevtyń qatysýymen Eýrazııa ekonomıkalyq komıssııa keńesi bastaldy. Bul 5 naýryzǵa deıin jalǵasady. Onda Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵy týraly shart jobasy qarastyrylady. Aqordadaǵy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy el ekonomıkasyna salynatyn shetel ınvestısııasynyń kólemin barynsha arttyrý jóninde naqty mindet júktegen bolatyn dep eske alǵan A.Ábıbýllaev osyǵan baılanysty naýryzdyń 5-6 aralyǵynda Berlınde bizdiń Úkimet Qazaq-Germanııa ekonomıkalyq forýmyn jáne Germanııa Úkimeti músheleri men Qazaqstanda jumys istep jatqan jáne qazaqstandyq naryqqa qyzyǵýshylyq tanytqan áleýetti iri kompanııalarynyń basshylarymen, nemis ınvestorlarymen kezdesý ótkizetinin habarlady. Bul aptada sondaı-aq, Áıelder merekesi kele jatqany belgili. Osyǵan oraı Nazarbaev Ortalyǵynda elordalyq daryndy sýretshi qyz-kelinshekterdiń týyndylarynyń kórmesi ótpek jáne birqatar qyzyqty ári mańyzdy is-sharalar uıymdastyrylady dep josparlanýda. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».

Isti alǵa bastyratyn qadam

Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat,bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda jańarǵan qoǵamymyzdyń aldyna kúrdeli ári abyroıly mindetter qoıdy. Prezıdentimiz usynǵan «Máńgilik El» jobasy qaryshty dáýirdiń kemel kelbeti retinde qoldaý tapty. Strategııa syndarynan múdirmeı ótip, ondaǵy talaptardy múltiksiz oryndaý barshamyzdyń ortaq paryzymyz. Munda táýelsizdik jyldary boı kóterip, qulashyn jaıyp, qarymyn tanyta bastaǵan kásipkerlik qurylymdaryna da úlken jaýapkershilik júktelýde. Qazaqstannyń álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna kirý tujyrymdamasynda aldaǵy jumystyń uzaq merzimdi basym­dyqtary belgilendi. Elbasy osyndaǵy bas­ty baǵyttardyń biri retinde shaǵyn jáne orta bıznesti damytý – HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandy ındýstrııalyq jáne áleý­mettik jańǵyrtýdyń basty quraly dep atap kórsetti. Ony mynadaı sózderimen tujyrymdady: «Ekonomıkamyzda shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi artqan saıyn Qazaqstannyń damýy da ornyqty bola túsedi. Bizde shaǵyn jáne orta bıznestiń 800 myńnan astam sýbektisi bar, onda 2,4 mıllıonnan astam qazaqstandyq eńbek etedi. Bul sektordaǵy ónim kólemi tórt jylda 1,6 ese ósti jáne 8,3 mlrd. teńgeni qurap otyr». Men mundaı baǵany, 800 myńnyń ústindegi áriptesterimniń biri retinde, Elbasy Nursultan Ábishulynyń tikeleı qoldaýy jáne bul turǵydaǵy memlekettik saıasattyń tuǵyrlylyǵynyń nátıjesi dep bilemin. Bıznes jahan jurtshylyǵy arasynda erteden qalyptasqanymen, TMD elderi bul qozǵalysty óz táýelsizdigimen baılanystyrady. Bizde de osyndaı úrdis oryn alǵany ras. Ba­lalarymyzdyń óskende bız­nesmen bolamyn deıtini keshe ǵana emes pe edi? Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti N.Á.Nazarbaevtyń kásipkerlikti qoldaý týraly Málimdemesi men arnaıy Jarlyǵyn «Egemen Qazaqstan» gazet tórinde qatar jarııalaýy biz úshin úlken qýanysh ári qyzmetti erkin damytýǵa jasalǵan qamqorlyq dep túsinemin. Bul, sóz joq, isti alǵa bastyratyn qadam. Osy jyldan bastap 2015 jyldyń 1 qańtaryna deıin shaǵyn jáne orta bıznes nysandaryna tekseris júrgizýge moratorıı jarııalandy. Tipti, josparly tekseris tájirıbesinen bas tartamyz dep túıindeldi. Men basshylyq jasaıtyn «Hlado­kombınat» JShS buryn talaı ıgi josparlardy jarty jolda qaldyrǵan sátteri boldy. О́ndiristi keńeıtý talaptarymyz ruqsatnama alý azabymen, bitpeıtin ári-beri shapqynmen tuıyqtaldy. Qaǵaz­bas­tylyq, aqparattyq esep berý, salyq sal­maǵy sııaqty qolbógesinder de qajytady. Endi tynysymyz keńeıdi dep sanaımyz. Budan bylaı tekseris júrgizý formaty kásipkerlerge qoıylatyn barlyq artyq talaptardy alyp tas­­­­taı­tyndaı etip, túbegeıli qaıta qury­lady. Iаǵnı, talaptardyń jalpy sany 30 paıyzdan artyq mólsherde azaıa­tyny kóńilden shyǵady. Memlekettik or­gandardyń tıimsiz, qolaısyz jáne ózektiligin joǵaltqan aktileriniń kúshin joıylatyndyǵy kópten aıtylyp júrgen jaǵdaı edi. Ruqsatnamalardy avtomatty, elektrondy júıede júrgizý de ýaqyt únemdeýge septigin tıgizedi. Sondaı-aq, kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý máselesi oryndy qozǵalyp otyr. Elbasynyń Strategııanyń basty mindetteriniń biri retinde kásipkerlikti damytýǵa qajetti jaǵdaılardy qamtamasyz etý jónindegi nusqaýy barshamyzdy qanaǵat sezimine bóleıdi. Atalǵan sharalar kesheni jáne salany damytýǵa memleketten qarjy bólý ekonomıkamyzdyń ósýine, jumys oryndarynyń kóbeıýine, otandastarymyzdyń ál-aýqatynyń artýyna septik jasaıtyny sózsiz. Keńesbek BEKTAS, kásipker, Kókshetaý qalasynyń qurmetti azamaty. Aqmola oblysy.

Qadamymyzǵa qarqyn qosady

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń kásipkerlerdi qoldaý týraly jasaǵan málimdemesi tek qana kásipkerlikti damytý nıetinde jasalǵan qadam emes, sonymen qatar Qazaqstandaǵy jumyssyzdyqty joıý jáne halyq­tyń kúnkóris áleýetin arttyrý baǵy­tynda jasalǵan ókim dep qabyldaý kerek. Úlken-kishi demeı, kásip ıesin kún aralatyp teksere berýge de bola­dy. Alaıda, odan ortaq qazynanyń bú­ıiri bultıyp ta jatqan joq. Sony­men qatar, jeke kásip ıelerine de orasan qıyndyq týǵyzady. Memleket basshysy osyndaı kóptegen túıtkil­di máselelerdi bilgendikten de el aldyn­da arnaıy málimdeme jasap otyr. Almaty qalasy kásipkerliktiń kózin ashatyn birden-bir ekono­mıkalyq alań desek, qatelespeımiz. Qalanyń ǵana emes, búkil respýb­­lıkanyń bıýdjetine úlken úles qosyp otyrǵan bir ǵana megapolıs­te qanshama kásip ıeleri myńdaǵan adamdardy jumyspen qamtamasyz etip otyr. Mine, qoǵamnyń alǵa basýyna yqpal etip otyrǵan shaǵyn kásip ıelerine Elbasy arnaıy kóńil bólip, barsha qazaqstandyqtardy eńbekke baýlýdyń bir tetigi retinde kásipkerlerimizge barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek degen jaqsy nıetin pash etti. Bul quptarlyq jáne júzege asyrýǵa kúlli qoǵam bolyp atsalysatyn másele. Memleket basshysy eldegi kásipkerlikti damytý úshin jáne kórinbeıtin kedergilerge jol bermes úshin burnaǵy kúni málimdemesinde kóptegen naqty tapsyrmalar berdi. Ishinde qadap turyp zań aıasynda qamtylýy mindetti sharalardy da naqty jetkizdi. О́te oryndy ári búgingi zaman talabyna saı tapsyrma der edim. Memleket shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa úlken jaǵdaı jasaǵanyna qaramastan, jergilikti jerlerde negizsiz tekserýler men qolbaılaý kedergiler áli de bolsa barshylyq. Árıne, árbir zańdy tulǵanyń negizgi qajettiligin óteý maqsatynda naqty isti alǵa bas­tyrý úshin qoǵamdyq keńester men kásip ıelerine zańdy kómek kórse­tý ortalyqtary jumys istep tur. Alaıda, basqarý ortalyǵynan jasal­ǵan mundaı zor múmkindiktersiz, kásipker qashanda dármensiz. Sol sebepti de, Elbasynyń arnaıy bergen tapsyrmasy otandyq jeke kásip ıeleriniń tynysyn ashyp, qadamyna qarqyn qosty deýge negiz jeterlik. Kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý búgingi zamannyń basty talaby dep túsinýimiz kerek. Bizde halyqqa qyzmet kórsetý túrleri jetkilikti. Halyqtyń qajettiligi úshin zamanaýı qyzmet túrlerin damytyp otyrǵan kásipkerlerdiń ózi keı rette óz quqyǵyn qorǵaı almaı jatady. Ol tek zańda kerekti normalardyń bolmaýynan emes, bizdegi keı organnyń zańdy belden basýynan týyndap jatady. Elbasy kásipkerlikti damytý isinde onyń zańmen tolyqtaı qorǵalýyn jáne kásipkerlerdiń zań aıasynda áreket etý jobasyn da qolmen qoıǵandaı etip túsindirdi. Keleshekte jasaqtalatyn zań jobasy otandyq kásipkerlerdiń múddesi men quqyǵyn keńinen qamtyp, mártebesin kóterý quraly retinde qundy bolady dep senemiz. Vıktor IаMBAEV, Almaty qalasy kásipkerler qaýymdastyǵynyń prezıdenti, qalalyq iskerlik keńes tóraǵasynyń orynbasary, Almaty qalasy boıynsha Tártiptik keńes múshesi. ALMATY.

Kedergiden basqa paıdasy joq

Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń shaǵyn jáne orta bız­nesti tekserýge jarııalaǵan moratorııine memleketimizdegi kásipkerlikpen aınalysatyn árbir qazaqstandyq úshin úlken kómek retinde qaraý kerek. «Elbasy qol qoıǵan moratorıı memleketimizdegi kásipkerlikke qatysty ákimshilik kedergilerdi azaıtady. Jylyna birneshe ret ártúrli sebeptermen ótkiziletin tekserister kásipkerlerdiń óz isin júrgizýge kedergi keltirip, nátıjesinde kóptegen shyǵyndarǵa da alyp keletini jasyryn emes. Al júrgizilgen tekserýler qory­tyndylary kóp jaǵdaıda zań buzýshylyqtar oryn almaıtynyn, eger buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda da tutynýshylarǵa tikeleı qaýip tóndirmeıtin teh­nıkalyq sıpattaǵy buzýshylyqtar ekendigin kórsetýde. Sonymen qatar, Prezıdent Ulttyq ká­sipkerler palatasyna memlekettik organdarmen bir­lesip kásipkerlik qyzmet salasyn baqylaý men qadaǵalaýǵa qatysty qoldanystaǵy zańnamaǵa qajetti tolyqtyrýlar men óz­gertýler jáne jańa zańdar men jańa tásildemelerdi daıyn­daý­dy tapsyrdy. Nursultan Nazarbaev: Jar­lyqqa sáıkes, men 2 sáýirden bas­tap, 2015 jyldyń 1 qańtaryna deıin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine tekserý júrgizýge moratorıı jarııalaımyn. Men qazaqstandyqtardyń bıznes júrgizýi úshin qajetti jaǵdaıdy odan ári jaqsarta túsý maqsatynda Úkimetke birqatar naqty sharalar qabyldaýdy tapsyrdym, dedi. Prezıdent josparly tekseris júrgizý tájirıbesi toqtatylatyny jaıly málimdedi. «Memlekettik organ­dar meniń Ákimshiligimmen kelise otyryp, tekseristerdi aıqyndaýdyń obektıvti, álemdik standarttarǵa saı júıesin ázir­leıdi. Osy júıe­ge sáıkes, 2015 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap shyn máninde tek zańnamany buzý yqtı­mal­dyǵy joǵary kásip­ker­lerge ǵana tekseris júrgiziledi. Eger kásip­ker zańnyń barlyq talabyn oryndaıtyn bolsa, tekserýshi organdar oǵan múlde barmaýǵa tıis», dedi Nursultan Nazarbaev. Tekseris júrgizý túrin túbe­geıli qaıta qarastyrý nátıjesinde kásipkerlerge qoıylatyn talap­tardyń jalpy sany 30 paıyzdan artyq mólsherge qysqarmaq. Ol úshin Úkimet tekseris júrgi­zý­diń barlyq reglamentin qaıta qaraýy qajet. Nursultan Na­zar­baev tekseristerge balama retinde úshinshi jaq aldynda erikti saqtandyrýdy zańnamalyq turǵydan bekitý qajettigine de toqtalatynyn jáne 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap eldegi barlyq tekseristerdiń shamamen úshten biri tıesili bolyp otyrǵan shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerin jabý rásimderi ońaılatylatynyn habarlady. «Men Úkimetke jer telimderin berý men paıdalaný maqsatyn ózgertý, sondaı-aq, qurylysqa jáne ınjenerlik toraptarǵa qosylýǵa ruqsat berý rásimderin 50 paıyzǵa azaıtýdy tapsyrdym. Jer telimin resimdeý merzimi 2015 jylǵy 1 qańtardan bastap 30 kúnnen aspaýǵa tıis», dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy bıznes­ke qatysty tekserister týraly aqparatty Bas prokýratýra Ulttyq kásipkerler palatasyna usynyp otyratyndyǵyn da atap ótti. Sondaı-aq, bul tekserýshi organdar jumysyn aıqyndaı túsip, qoǵamdyq monıtorıngti qamtamasyz etýge múmkindik beredi, ruqsat berýdi avtomattandyrý isi aıaqtalyp, onyń eń kemi 140 túri elektrondy nusqaǵa kóshirilip, buǵan qosa qurylys salasyndaǵy rásimder de jeńildetilýge tıis. Jalpy alǵanda shaǵyn kásipkerlikke jıi-jıi tekserýdiń kedergiden keltiretin basqa paıdasy joq. Qaıta shaǵyn kásipkerlik ıesi eshqandaı keder­­giden, tekserýden qoryqpaı, batyl qımyldaýy qajet. Sonda ǵana tabysqa keneledi. Bul Elbasy Nazarbaevtyń kásipkerlerge jasap otyrǵan taǵy bir jeńildigi. Shaǵyn kásipkerlik osylaı, Elbasynyń qamqorlyǵy arqasynda óristep jatyr. Nurjan ÁLTAEV, Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy kásipkerler palatasynyń tóraǵasy. Ońtústik Qazaqstan oblysy.

Jumys júrsin desek...

Bıznes degen ne, kásipkerlik degen ne? Múmkin bireýler osyny da suraq dep qoıyp otyrsyń ba der. Dese deı bersin. Men aıtar edim – bular halyqtyń ókilderi, ózderine de, qoǵamǵa da paıdaly ispen aına­lys­qysy keletin, aınalysyp ta júr­gen respýblıka azamattarynyń qol­dyń salasyndaı qalyń toby dep. Bular Úkimetten qarajat, bas­qa da materıaldyq kómekter sura­maıdy. Tek eńbek etkisi, jumys iste­gisi, óziniń shaǵyn óndirisi men bızne­sin alańsyz júrgizgisi keledi. Basty maqsattary tek osy ǵana. Solaı isteıin dese ártúrli ákimshilik keder­gilerge urynyp qala beredi. Sóıtip, kúnderdiń bir kúninde taýy shaǵylady. Bul jaıt otandyq kásipkerlerdiń qabyrǵasy men jambastaryna qara tastaı batyp kelgeni de anyq. Elbasynyń olardy qoldaý týraly málimdemesinen keıin osy qara tas alynyp qalǵandaı, túsip qalǵandaı jeńildep sala bergenimizdi qalaısha jasyrmaqpyn. Men ózim uzaq jyldardan beri qurylys bıznesi salasynda qyzmet istep kele jatqandyqtan osy oraıda oryn alyp júrgen keıbir kereǵarlyqtardy jaqsy túısine alamyn. Sonyń biri Elbasy atap kórsetkendeı, qurylys salasynda ashy ishekteı sozylǵan ushy-qıyry joq resimder. Munyń ishinde jer telimderine qol jetkizý úshin áriptesterimiz qanshama ýaqyttaryn tekke sarp etedi deseńizshi. Munyń ýaqyty tipti eki-úsh aıǵa deıin sozylyp ketetin kórinister jıi kezdesedi. Aldaǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap jer telimderin resimdeý merzimi otyz kúnnen aspaýy kerek dep málimdedi Memleket basshysy. Bul qadam elimizde qurylys alańdarynyń tez arada kóbeıýine, halyqqa qajetti qoljetimdi baspanalar men áleýmettik turmystyq nysandardyń tezirek boı kóterýine ájeptáýir kómegi men septigin tıgizetinine eshqandaı kúmán joq. Ashyǵyn aıtqanda, bizde osy kezge deıin kásipkerler quqyǵyn tabandy túrde qorǵaı alatyn tetikter men ıns­tıtýttar quryla qoıǵan joq. Otandyq kásipkerlerdi alańdatatyn basty máselelerdiń biri de osy deýge bolady. Bul jaıttyń da oń sheshimin tabatyn bolǵany janymyzǵa maıdaı jaqty. Iаǵnı Elbasy atap kórsetkendeı, endigi jerde Qazaqstanda kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaıtyn bıznes-ombýdsmen ınstıtýty qurylmaq. Mundaı dástúr joǵary damyǵan órkenıetti elderde burynnan bar. Mine, sondaı bıik óre men deńgeıge biz de kóterile alatynymyz aqıqat. Elimizde orta jáne shaǵyn bıznestiń tutastaı ishki jalpy ónim óndirýdegi úlesi aıtarlyqtaı joǵary emes ekeni de belgili. Al Elbasy málimdemesinen keıin bul meje ájeptáýir ósetinine, kásip­­­kerler eńsesiniń de ájeptáýir bıik­teıtinine senim mol. Is pen jumysty alań­syz da tıimdi júrgize bilýdiń joldary san alýan. Onyń eń basty ári ońtaıly jolyn Memleket basshysynyń ózi soqyrǵa taıaq ustatqandaı aıqyndap berip otyr. Jumysty alańsyz júrgizýge dańǵyl jol ashylyp tur. Endeshe urysta tu­rys joq degen. Tek iske sát deımiz de. Qaıdar QOShANOV, Oral qalasyndaǵy «Bolashaq» qurylys kompanııasynyń bas dırektory. ORAL.

Keregi de osy edi

Meniń kásipkerlikpen aınalysqanyma biraz ýaqyt boldy. Men sonaý qıynshylyǵy da, kedergileri de kóp kezeńderdi bastan ótkerdim desem artyq aıtqandyq bol­mas. Biz negizinen et-sút ónimderin qaıta óńdeýmen aına­lysamyz. Qazir seriktestikte otyz adam eńbek etedi. Son­dyq­tan kásipkerliktiń qyr-syryn bir adamdaı bile­min deýge bolady. Elbasy sońǵy jyldary kásip­ker­­likti tekserýge baılanysty birneshe moratorıı jarııa­laǵa­ny belgili. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Na­zar­baevtyń kásipkerlerdi qoldaý týraly osy jolǵy málimdemesin shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi ózderi­ne kórsetilgen aıryqsha senim retinde qabyldady. Sonyń biri – ózim. Muny biz Elbasynyń kásip­­­­kerlikti damytý­dy qoldaýǵa degen shynaıy kózqarasy ekenin túsine­miz. Sondaı-aq, óz isin júrgizip otyrǵan halyqqa degen úl­ken qoldaý. Damyǵan elderdiń ekonomıkasynda shaǵyn jáne orta bıznestiń úles salmaǵy basym. Álemdegi damyǵan úzdik eldiń qataryna enýdi mejelep otyrǵan bizdiń Qazaqstannyń da ustanymy osy meje. Alaı­da, kásipkerlikti damytýǵa baılanysty kedergiler biraz azaıǵa­nymen, áli de burynǵydaı bolmaǵanymen ara-tura kezde­sip qa­latyny shyndyq. Bul ásirese, óz isin endi ash­qan sha­ǵyn jáne orta bıznes ókilderine aıqyn seziledi. Olar­­dyń kó­biniń boı jaza almaı jabylyp qalatyny da sondyqtan. Bul moratorıı kásipkerliktiń tynysyn keńeıtetin naqty shara. Oblysta 32 myń shaǵyn jáne orta bıznes nysandary ǵana belsendi jumys isteıdi. Mundaı sharalar olardyń qatarynyń burynǵydan arta túsýine alǵyshart jasaıtyny sózsiz. Maǵan Elbasy málimdemesinde «Memlekettik organdar meniń Ákimshiligimmen kelise otyryp, obektıvti, álemdik talaptarǵa saı tekseristerdi anyqtaý júıesin ázirleıdi. Bul júıe boıynsha, 2015 jyldyń 1 sáýirinen bastap tek shynymen de zań buzý yqtımaldylyǵy joǵary kásipkerler tekseriletin bolady. Eger kásipker zańnyń barlyq talaptaryn oryndaıtyn bolsa, tekserýshi organdar oǵan múldem barmaýǵa tıis!», dep qadap aıtylýy unady. Shynynda, jyldar boıy zań talaptaryna saı jumys istep kele jatqan kásipkerlerdi tekserýdiń qandaı qajettigi bar. Bul tek kásipkerge qolbaılaý bolady, altyn ýaqytyn alady. Az ǵana ýaqyt bolsa da sál nárseden ilik izdeýdiń joly kesildi. Málimdemede kásipkerlikti damytýǵa baǵyttalǵan birqatar ıgi sharalar júzege asatyny qamtylǵan. Sonyń biri Qazaqstanda kásipkerlerdiń quqyn qorǵaıtyn bıznes ombýdsmen ınstıtýtynyń qurylatyny der edim. Osy sharalardy jáne kásipkerlikti damytýǵa Úkimetten qarjy bólinetini de aıtylǵan. Munyń bári saıyp kelgende shaǵyn jáne orta bıznesti damytady, ónim óndirýdi arttyrady dep kútiledi. Árıne, Elbasy atap kórsetken kásipkerlikti qoldaýǵa baǵyttalǵan qadamdardyń da qaıtarymy bolýy tıis. Ol kásipkerlik ortada adal básekelestikti qalyptastyra otyryp, sapaly ónim óndirý kókjıegin keńeıte túsý bolmaq. Mine, bul baǵytta moratorıı jarııalandy eken dep aýa jaıylýshylyqqa barmaý kerek. Tekseris joq dep etekti keńge salýǵa bolmaıdy. «Adal júrip, anyq bas, eńbegiń ketpes dalaǵa» degen uly Abaıdyń sózi kókiregimizde bek uıalaýy tıis. Samat SADÝANOV, «Alǵabas» JShS dırektory, oblystyq máslıhattyń depýtaty. Aqtóbe oblysy, Mártók aýdany.