Tasqyn qaýpi. О́ńirler daıyndyǵy qalaı?

Qater qaıdan demeńiz

Burnaǵy kúni Jańaqorǵan aýdanynyń Birlik aýylyndaǵy shetki eki kóshege taýdan sý jetti. Osylaısha, 8 úıdiń aýlasyn qarǵyn sý shaıyp ketti. Bıyl ózi jerdiń tońy 50 santımetrden asa boldy. Onyń ústinde qalyńdyǵy 30-35 santımetr qar jatty. Oǵan kúnniń kúrt jylynǵanyn qossańyz, qaýiptiń qalaı bolǵanyn ańǵarý qıyn emes shyǵar. Osyndaı sebepterden soń aýyl shetindegi Balapansaıǵa sý syımaı, erneýinen asqan. Ol keshki saǵat 18:30 shamasynda aýylǵa jetken. Degenmen, jedel jumystyń arqasynda túngi saǵat 21:30-da qarǵyn sýdyń beti qaıtarylyp, qaýip seıildi. Aýdan basshylyǵy tótenshe jaǵdaı oryn alǵan jerde bolyp, jedel shtab otyrysyn ótkizip, jaýapty sala basshylarymen keńesip, kezekshilik kestesin túzdi. Kóktem saıyn Syrdyń syrbaz minezinen aıyrylatyny belgili ǵoı. Osy rette, yqtımal qaýiptiń aldyn alý, saqtyq jumystary da júıeli júrip jatyr. Oblys boıynsha Syr­darııa arnasy qaýipti 73 ýchas­kege bólinip, oǵan 133 jaýapty mekemeler bekitilgen. Atalǵan mekemelerde 199 arnaıy tehnıka jáne 383 júk tasymaldaýǵa arnalǵan kólik bar. Sý tasqyny bolǵan jaǵdaıda 1672 adam qaýiptiń betin qaıtarýǵa sa­qadaı-saı otyr. Sondaı-aq, qa­zirgi ýaqytta Qyzylorda qa­lasy men aýdandarda tasqyn sý kezeńinde halyqty kóshirýge arnalǵan 83 evakýasııalyq jınaqtaý jáne 100 qabyldaý pýnktteri daıyn tur. Olarda adam tasymalyna qajetti 1029 tehnıka jáne 602 júk kólikteri bar. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». Qyzylorda oblysy.

Ázirlik deńgeıi qalypty

Ár jyl bir-birine múldem uqsa­maıtynyn, óziniń kútpegen tosyn jaıttaryn ala keletinin eskersek, bıylǵy kóktemde sý tasqyny bolmaıtynyna eshkim kepildik bere almaıdy. О́ıtkeni, kúz aılary jańbyrly boldy. Sóıtip, jerge ylǵal mol tústi. Qys kezinde aımaqta aqyrǵan aıaz soqty. Bul jaǵdaı jerge mol yl­ǵal qoryn ustap tura alatyn tońnyń qatýyna áserin tı­gizdi. Taıaýda shalǵaıdaǵy Kaz­talov aýdanyna jolymyz tústi. Mundaǵy turǵyndar tońnyń qalyńdyǵy 60 santımetrge jetkenin aıtyp otyr. Onyń ústine bıylǵy qystaǵy qardyń túsý mólsheri de jyl saıynǵy qalypty deńgeıden kem emes. Batys Qazaqstan oblystyq ákim­diginen alynǵan derekterge súıensek, óńirde tasqyn sýǵa qarsy is-sharalar jóninde arnaıy jospar bekitilgen. Soǵan saı tehnıkalyq resýrstar men materıaldardyń qajetti qory jasalǵan. Muz jarǵysh arnaıy brıgadalar óz qyzmetterine kirisýge ázir. Olarmen tıisti kelisimsharttar jasalǵan. Kóp nárseniń túıini gıdrobeketterdegi sý deńgeıine kún saıyn baqylaý men monıtorıng júrgizýge baılanysty sheshimin taba alady. Máseleniń bul jaǵy da umyt qalmaǵan. Oral óńirinde tasqyn sý qaý­pi keıbir jaǵdaılarda joǵa­ryda otyrǵan Reseıdiń kór­shiles aýmaqtarynan, trans­she­karalyq ózenderdiń joǵa­ry aǵysynan keletin bolǵan­dyqtan Orynbor, Saratov ob­lystaryndaǵy Tótenshe jaǵ­daılar mınıstrligi ókil­dik­terimen aldyn ala kelisimder jasalýy da kútilgen qaýipti seıilte túsedi. Bir sózben aıtqanda, búgingi kúni Batys Qazaqstanda aldaǵy tasqyn sýdy zardapsyz ótkizý maqsatyn kózdeıtin tas-túıin ázirlik kórinisteri baıqalady. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy.

Bógender berik pe?

Búginde oblysta 117 sý qoımasy bar. Olardyń 5-ýi respýblıkalyq, 7-ýi jeke, al 105-i kommýnaldyq menshikte. О́tken 2011-2013 jyldary kommýnaldyq menshiktegi sý qoımalarynyń 53-i «Jambyl sý qoı­malary» kommýnaldyq memlekettik me­kemesiniń teńgerimine ótken. Bulardyń 61-i balyq sharýashylyǵyn damytý maqsatynda paıdalanylsa, 26-sy óńirdegi 6819 gektar sýarmaly egistik alqaptaryn nárlendirýde. Qalǵan 18 sý qoımasy ekologııalyq maqsatta, ıaǵnı jasyl óskinder men ań-qustardy ósirip-óndirýge paıdalanylady. Jınalǵan sýdyń kólemi atalǵan cý qoımalarynda 60-70 paıyzdy ǵana quraıdy. Oǵan aǵyp kelip jatqan sý men aǵyp ketip jatqan sý mólsheri jiti baqylaýǵa alynǵan. О́ıtkeni, oblystyń kommýnaldyq menshigindegi sý qoımalarynda jınaqtalǵan sý qorynyń esebin júrgizý, tehnıkalyq jaǵdaıyn qadaǵalaý basqarmanyń jáne aýdan ákimdikteriniń baqylaýynda. Sondyqtan sý qoımalary men bógenderdiń qazirgi ýaqyttaǵy jaǵdaılary qanaǵattanarlyq. Deı tursaq ta, Talas aýdanyndaǵy Qyzyláýit aýylynyń aýmaǵyna ornalasqan Aqtóbe jáne Shuqyráýit sý qoımalary aǵymdaǵy ishinara jóndeýdi qajet etedi. Jambyl aýdanyndaǵy Kólqaınar aýyldyq okrýginiń aýmaǵyna ornalasqan Qaıraqbaı sý qoımasynyń úlken sý ótkizgish qaqpasy jumys istemeı tur. Bógetti de sý shaıyp, juqaryp qalǵan. Sondyqtan, bógetti kóterip, qosalqy sý qashyrtqy jasaý qajet, deıdi mamandar. Sondaı-aq, sý aıdynyndaǵy qamystardy, qoqystardy tazartý qajettigi anyqtalyp otyr. Sol sııaqty, mamandar Shý aýdanyndaǵy Tasótkel aýyldyq okrýginiń aýmaǵyna ornalasqan Qaıyńdy sý qoımasynyń beton tireýishteri jáne dambasy mújilgen, gıdroqurylǵylary isten shyqqan, sý ólsheýish baǵany joq ekendigin anyqtaǵan. Atalǵan osy 7 sý qoımasynyń ıelerine tıisti eskertpe berilipti. Kósemáli SÁTTIBAIULY, «Egemen Qazaqstan». Jambyl oblysy.

Qıyndyq áli alda

Bıyl óńirde biraz jyldan beri bolmaǵan qys bolyp tur. «Kári qudań qys» erte tústi. Onyń ústine burynǵy jyldarǵa qaraǵanda qar da anaǵurlym mol. Qystyń qańtar-aqpan aılaryndaǵy aıazdar men qarly borandardyń saldarynan qaladan shyǵatyn tasjoldardyń jıi jabylýy da bıylǵy qystyń kádimgideı qaharly ekenin ańǵartsa kerek. Mine, kóktem esik qaqty. Tabıǵattyń ár mezgili óziniń degenin isteıtini belgili. Qysty yǵystyra keletin kóktemniń de ózindik ábigeri bolatyny sózsiz. Sondyqtan aldyn ala daıyndalmasań san soqtyryp ketýi múmkin. Oblys ákimi Arhımed Muhambetovtiń tóraǵalyq etýimen ótken tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne ony joıý jónindegi oblystyq komıssııanyń kezekti otyrysynda osy másele áńgime ózegine aınaldy. Sý tasqynyna qarsy sharalardy ótkizýge daıyndyq barysy týraly baıandaǵan oblys ákiminiń orynbasary Marat Taǵymovtyń aıtýynsha, naǵyz qarbalas shaq retinde naýryzdyń sońy, sáýirdiń basy boljanýda. Búgingi kúni oblys aýmaǵynda qardyń qalyńdyǵy 20-65 santımetr aralyǵyn quraıdy eken. Bul normadaǵydan biraz kóp. Ol oblystyń Áıteke bı, Qarǵaly, Temir, Muǵaljar aýdandarynda jáne Aqtóbe qalasynda qardyń normadaǵydan eki esedeı artyq túskenin atap ótti. Aýdandarda jáne Aqtóbe qalasynda 2322 tonna sý bógeý materıaldary ázirlengen, 74 tonna janar-jaǵarmaı qorda saqtaýly turǵan kórinedi, qajetti sharalardy atqarý úshin 82,7 mıllıon teńge qarastyrylǵan. «Qazsýsharýashylyǵy» mekemesiniń Aqtóbe fılıalynyń mamandary eldi mekenderge jaqyn ornalasqan Aqtóbe, Qarǵaly jáne Sazdy sý qoımalarynyń jumys isteý múmkindikterine tekserý júrgizgen. Olardyń tujyrymdaýynsha, atalǵan nysandarǵa qatysty qanaǵattanarlyq degen baǵa berildi. Kóktemde qar sýy molynan túsetin Qarǵaly, Jaman Qarǵaly jáne Elek ózenderiniń arnasy da baqylaýda. Sý tasqynyna ázirlik barysynda oblystyń tótenshe jaǵdaılar jáne azamattyq qorǵanys salasy boıynsha qurylymdar jasaqtaldy. Tótenshe jaǵdaılar jónindegi departamenttiń bólimshelerinde 1600 adam saqadaı-saı ázirlikte tur. Munyń syrtynda 622 tehnıka, onyń ishinde 117 júzý quraldary, 217 sý aıdaıtyn tehnıka da daıyndyq sapyna qoıylǵan. Oblys ákimi Arhımed Muhambetov bıyl­ǵy qystyń kúrdeliligin, joldardyń jıi jabylǵanyn, degenmen barlyǵy baqylaýda ustalyp otyrǵanyn aıta kelip,sý qoımalarynyń jumystaryn jiti qadaǵalap otyrýdy, aýdan, qala basshylaryna yqtımal degen qandaı da qaýiptiń aldyn alýdy qadap tapsyrdy. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan». Aqtóbe oblysy.

Bári de baqylaýǵa baılanysty

Shyǵys ózen-sý resýrstaryna baı bol­ǵandyqtan, jyl saıyn óńirde sý tasqynynyń qaýpi týyndaıdy. Bıyl qar túsimi jyldaǵydan az. Sol sebepti me, turǵyndar arasynda asa alańdaýshylyq baıqala qoıǵan joq. Dese de «saqtyqta qorlyq joq». Tasqyn qaterine ázirlik sharalaryn bilý maqsatynda oblystyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi departamenttiń tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý bóliminiń bastyǵy Serǵazy Sadyqovqa habarlasqan edik. – Oblysta qar kóleminiń joǵary deńgeıi birqatar jerlerde baıqalyp otyr. Máselen, Aıagóz aýdanynda qardaǵy sý kólemi normadan 83 paıyzǵa joǵary bolsa, Besqaraǵaı aýdanynda – 93, Jarma aýdanynyń Shalabaı aýylynda – 23, al Glýbokoeniń Sekısovka aýylynda 13 paıyz joǵary. Rıdder qalasy men Shemonaıha aýdandary normaǵa sáıkes keledi. Jerdiń tońazýy Besqaraǵaıda – 150 sm., Úlken Narynda – 139 sm. Bul mólsher ótken jyldyń kórsetkishterimen sáıkes keledi, kóp aıyrmashylyq joq. «Qazgıdromettiń» sońǵy málimetterine súıensek, naýryz aıynyń alǵashqy onkúndiginde túngi temperatýra 20 gradýsqa deıin, ekinshi onkúndiginde 25-30 gradýsqa deıin tómendeýi kútilýde. Kúndizgi aýa raıy keı aýdandarda -1 -5 gradýsqa sýyq bolsa, basqalarynda jylynýy múmkin. Kúnniń jylynýy 20 naýryzdan keıin de kúrt ózgere qoımaıdy dep boljanyp otyr. Túnde qar men sý muz bolyp qatqannyń ózinde, kúndiz erip otyrady. Eger aýa raıynyń jylynýynda osy úderis saqtalsa, óńirimizge kóktem birtindep keledi, – dedi Serǵazy Sadyqov. Bólim bastyǵynyń aıtýynsha, sý tasqyny bolýy yqtımal jerler sanatynda Kúrshim aýdanynyń Boranbaı, Aıagóz aýdanynyń Qopa aýyldary bar. Aýa raıy kúrt ózgerip ketken jaǵdaıda atalǵan aýyldarda sý tasqyny qateri bolýy múmkin. О́ńirde sý tasqynynyń aldyn alý is-sharalary júrgizilip jatyr. Oblys ákimi Berdibek Saparbaev osy máselege oraı eki dúrkin jıyn ótkizdi. Qańtar aıynyń sońynda oblystyq Tótenshe jaǵdaılar jónindegi departament qyzmetkerleriniń komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵý jıyny uıymdastyryldy. 19 aqpanda oblystyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıssııanyń otyrysy boldy. Oǵan selektorlyq rejimde barlyq aýdandar qatysty. Aldaǵy ýaqytta respýblıkalyq komandalyq-shtabtyq «Kóktem» oqý-jattyǵý jıyny ótedi. 11-16 naýryz aralyǵynda departament qyzmetkerlerinen quralǵan bes jumys toby qalalar men aýdandarǵa shyǵyp, jalpy jaǵdaıdy teksermek. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». О́SKEMEN.