Qanatqaqty joba operatory – oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasy abattandyrylatyn eldi mekenderdiń tizimin anyqtaý maqsatynda Alǵa aýdanyndaǵy Úshqudyq eldi mekeninde aýyl ákimderiniń qatysýymen jıyn ótkizdi. Qanatqaqty jobadaǵy eń tańdaýly aýyl sanatyna kirý úshin qoıylatyn basty ólshemder – turǵyndar sanynyń turaqtylyǵy men bala týý kórsetkishiniń joǵary bolýy jáne respýblıkalyq ne oblystyq mańyzy bar tas joldarǵa jaqyn ornalasýy. Kópshilik daýyspen tańdalǵan segiz aýyldyń qataryn Alǵa aýdanynyń Úshqudyq jáne Muǵaljar aýdanynyń Jaǵabulaq eldi mekenderi bastap tur. Árıne, óńirdiń ozyq aýyly sanatyna laıyqty dep tabylǵan segiz eldi mekenniń árqaısysynyń damý bolashaǵy joǵary, qutty qonysqa aınalýy úshin birneshe jyl kerek. Bul jerde aýyl adamdarynyń belsendiligi de mańyzdy ról atqarady. Turǵyndary enjar, jalqaý, salaq, úı-jaıyn uqyptap ustamaıtyn bolsa, qansha jerden qarjy bólinse de, aýyldyń shyraıy kirmeıdi. Ázirge belgilisi, qanatqaqty jobaǵa ilikken árbir aýylǵa eki jylǵa josparlanǵan Jol kartasy ázirlenip, is-sharalar kezeń-kezeńimen júzege aspaqshy. Eń áýeli, «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasymen respýblıkalyq bıýdjetten bólinetin qarjyǵa jetispeıtin ınfraqurylymdar salynady. Nátıjesinde, eki jyldan keıin zamanaýı mektebi men balabaqshasy, deneshynyqtyrý-sporttyq kesheni, ınternet baılanysy qosylǵan klýby men kitaphanasy, medısınalyq ambýlatorııasy bar, jasyl jelekpen kómkerilgen, turǵyndary jumyspen qamtamasyz etilgen, kásipkerlik jaqsy jolǵa qoıylǵan jarqyraǵan segiz aýyl boı túzeıdi degen úmit bar. Aıta ketý kerek, «Abattandyrylǵan aýyl» jobasyna endi ǵana engen aýyldardyń kósheleri aldyńǵy jyldan bastap oblystyq bıýdjet qarjysyna jóndele bastady.
Eldi mekenderdi kórkeıtý maqsatynda Úkimet bastamasymen qolǵa alynǵan «Aýyl – el besigi» jobasynyń múmkindikterin osy kezge deıin tıimdi paıdalanyp kele jatqan eldi mekenderdiń biri – Úshqudyq turǵyndary. О́miri jóndeý kórmegen, 1980 jyly salynǵan eki qabatty orta mektep ǵımaratyna ótken jyly kúrdeli jóndeý júrgizildi. Jylý júıesi aýystyrylyp, sport zaly jańalandy, pándik kabınetteri tolyq jabdyqtalyp, kitaphana qory jańa kitaptarmen tolyqty. Kireberis tasjoldyń boıynda ornalasqan ishi-syrty jańalanǵan bilim ordasy búginde aýyldyń sánin ashyp tur.
Úshqudyq aýylynyń turǵyndary memlekettik baǵdarlamalardyń ıgilikterin úsh jyldan beri kórip keledi. Jumyssyzdarǵa arnalǵan eń utymdy joba – «Bastaý-Bıznes» baǵdarlamasymen kásipkerlik negizderine oqyǵan aýyldyń birneshe turǵyny qaıtarymsyz grant utyp alyp, óz kásipterin ashqan. Úshqudyq aýyldyq okrýginiń ákimi Berik Aqdáýletovtiń aıtýynsha, jappaı kásipkerlikke oqytý baǵdarlamasy arqyly aýylda shashtaraz, sán salony, qurylys dúkeni ashylyp, kókónis, qus ósiretin, sútti eshki tuqymdaryn kóbeıtýmen aınalysatyn sharýashylyqtar qurylǵan. Máselen, byltyr 200-ge jýyq qazaqtyń aqbas sıyryn satyp alǵan «Petrovka» sharýa qojalyǵynyń ıesi Úshqudyqtyń 5 adamyna jumys taýyp berip otyr.
Úshqudyq aýylynyń qyz-kelinshekteri kásipkerlikpen aınalysýǵa óte yqylasty desek, solardyń aldyńǵy qatarynda Elena Kýrtabaeva tur. Ol 2018 jyldyń sońynda naýbaıhana ashyp, qazir túrli nan ónimderin pisirip satady. Endi Elena naýbaıhanasynyń janynan kondıterlik taǵamdar pisiretin qosymsha seh ashyp, aýyldyń eki adamyna jumys taýyp bermek. Kásipker kelinshek elimizde aýyl áıelderiniń kásipkerlikpen aınalysýyna memlekettik baǵdarlamalardyń kómegi kóp boldy degen pikirde.
Jıynda aýyl kásipkerliginiń damý perspektıvalary jóninde baıandama jasaǵan oblystyq kásipkerlik basqarmasynyń basshysy Nurhan Tileýmuratov osy jyly Aqtóbe óńirinde 2 300 joba iske asyrylǵanyn baıandady. Onyń 1 myńy aýdan ortalyqtarynda, al 400 joba shaǵyn eldi mekenderde júzege asty. «Kásipkerlik basqarmasy óńirdegi «Atameken» palatasynyń mamandarymen birlese otyryp, eldi mekenderdegi shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandarynyń damý qarqynyna turaqty taldaý jasaıdy. Toqsan saıyn monıtorıng júrgizýdiń nátıjesinde jeke kásipkerler sany óte az, jumyssyz turǵyndary kóp eldi mekender anyqtalyp, 12 aýdannyń kásipkerlik bólimderi mamandarymen birlese otyryp, kásipkerliktiń damýyn tejeıtin sebepter saralanady. Bir qýantarlyǵy, Aqtóbe oblysynda «Bıznestiń jol kartasy – 2025» memlekettik baǵdarlamasyna qatysýǵa nıetti azamattar qatary jyl saıyn kóbeıip keledi. Máselen, bıyl óńirde bıznes jobalaryn sátti qorǵaǵan 55 kásipker 3 mlrd teńgege nesıe alsa, osy somanyń 11 mlrd teńgesin memleket sýbsıdııalady. Qarjy resýrsyna qol jetkizýde memlekettiń kepil bolýy is bastaǵan turǵyndar úshin óte mańyzdy qoldaý. Sýbsıdııalaý kóleminiń artýyna baılanysty nesıe resýrstaryna qol jetkizýge yqylasty kásipkerler sany artqanyn myna mysaldan kórýge bolady. Máselen, «BJK-2025» aıasynda óńir kásipkerleri 2020 jyly 3 mlrd teńge somasynda jeńildetilgen nesıe alsa, 2021 jyly onyń kólemi 9 mlrd teńgege ulǵaıdy», dedi N.Tileýmuratov.
Qysqa merzim ishinde abattandyrylatyn aýyldar qataryna Alǵa aýdanynyń Úshqudyq aýylynan ózge Muǵaljar aýdanynyń Jaǵabulaq jáne Jarly, Yrǵyz aýdanynan Qurylys eldi mekenderi de kirdi. Batpaqkól aýyldyq okrýginiń ortalyǵy Jaǵabulaqta bıyl bes kóshege asfalt jamylǵysy tóseldi. Oblystyq bıýdjetten bólingen qarjynyń tıimdi jumsalyp, aýyl kósheleriniń sapaly túrde jóndelýine Jaǵabulaq aýyldyq okrýginiń ákimi Meırambek Boqashevtyń tynymsyz júgirisi de sebep boldy. Shynynda da aýyldy abattandyrý jumystarynyń tezirek iske asýyna ákimniń belsendiligi óte qajet. Ákimi qandaı bolsa, aýyly da sondaı bolady demekshi, bir jylda bes kóshesi birdeı jóndelgen Jaǵabulaq aýylynyń ortalyǵyndaǵy orta mektep ǵımaratyna qarama-qarsy angar úlgisindegi sport kesheni salynyp jatyr. Qurylys aldaǵy jyldyń sáýirinde aıaqtalmaq.
Úshqudyqtaǵy aýyl ákimderiniń jıynyn qorytyndylaǵan oblys ákiminiń orynbasary Jaqsyǵalı Imanqulov eldi mekenderdi damytý mal jaıylymy máselesin sheshýden bastalýy kerektigine nazar aýdardy. Jasyratyny joq, búginde elimizdiń qaı aýylynda bolsyn jaıylym máselesi kúıip tur. Zań boıynsha kez kelgen aýyldyń aınalasynda radıýsy 13 shaqyrymǵa deıin birde bir sharýa qojalyǵynyń maly jaıylmaýy tıis. Biraq osy talap kóptegen aýylda saqtala bermeıdi. Sol sebepti de mal jaıylymy daýyn tıimdi sheshý aýyl ákimderiniń tikeleı quzyretindegi sharýaǵa aınaldy.
«Qazirgi kezde Aqtóbe oblysyndaǵy tórt túliktiń 60 paıyzyn aýyl adamdarynyń qorasyndaǵy jeke maly quraıdy. Kelesi jyly aýyldyń mal jaıylymyn keńeıtý men sýarmaly sharýashylyqtar sanyn kóbeıtýdi qolǵa alamyz. О́ıtkeni bıylǵy qýańshylyq qysy qatty, jazy aptap ystyq bolatyn bizdiń óńirde mal azyǵyn ósirýdiń tıimdi tásilderin engizý men tezirek ylǵal saqtaý tehnologııasyna kóshýdiń qajettiligin kórsetti. Kelesi kóktemnen bastap mal azyǵy úshin kópjyldyq, shólge tózimdi ósimdikterdi ósirýdi qolǵa alyp, onyń ishinde jońyshqaǵa basymdyq bermekpiz. Osy jaǵynan alǵanda bir maýsymda birneshe ret ónim alýǵa bolatyn jońyshqa ósirýden elimizdiń ońtústik óńirleriniń tájirıbesi mol.
«Abattandyrylǵan aýyl» jobasynda tek áleýmettik nysandar qurylysyn salyp qana qoımaı, mal basyn kóbeıtýdiń júıelengen tásilderin qolǵa alyp, mal azyǵy úshin qunarly kópjyldyq jáne birjyldyq ósimdikter egip, sharýa qojalyqtaryn tuqymmen qamtamasyz etýdi jolǵa qoıamyz», dep qorytyndylady Jaqsyǵalı Imanqulov.
Aqtóbe oblysy,
Alǵa aýdany,
Úshqudyq aýyly
