Ras, dara qubylys kúntizbedegi ǵumyr kerýenin shógerdi, biraq onyń kesek-kesek kartınalary óz ýaqytynda máńgilik qozǵalysta der edik. Dáýirlerden-dáýirlerge, túrli qoǵamdyq-saıası formasııalardyń kóńil kúılerin arqalaı kóshken sýretker ıdeıalary eshqashan ólmeıdi. Tarıh shyn máninde – qattalǵan ýaqyt. Ol óz oqyrmanyn, óz kórermenin kútýshi.
Satybaldy fenomeni ýaqytqa, adam janyna, ult tarıhyna osy turǵydan úńilgen bolatyn...
«Kózden júrek izdeımin, júrekten kóz izdeımin» depti nar Narymbetov! Ol shynymen de ómir boıy joq túgendeýmen jolda bolǵan jazýshy edi... «Assalaýmaǵaleıkým, Atlantıdasynan» bastalǵan uly izdeý onyń ómirlik mıssııasyna aınaldy. Shynynda da ár adam ómir boıy ózi áldeqashan alystap ketken, tipti eshqashan orala almaıtyn balalyq shaǵyna qaıtýmen bolady. Álbette, árqaısymyzdyń túpsanamyzda bir-bir Atlantıdanyń shógip jatqany shyndyq. Bar ekenin, bolǵanyn, sende sol uly mekende ómir súrgenińdi bilesiń, sezinesiń, biraq eshqashan qaıtyp bara almaısyń, eshqashan onyń bolǵanyn eshkimge týra óziń túısinip turǵandaı túsindirip, sendire almaısyń... Ol – sonysymen de Atlantıda... Satybaldy shyǵarmashylyǵyndaǵy osynaý túpsiz saǵynysh onyń keıingi kıno álemine tyńnan túren salǵan klassıkalyq kartınalarynan da kórinis taýyp jatty. «Sozaqtan shyqqan Gamlet», «Kózimniń qarasy» bári-bári sýretkerdiń óz balalyq shaǵyna uzaq sozylǵan qolymen jazylǵan, somdalǵan, taspalanǵan tarıhy bolatyn.
Atlantıda qubylysy – ár adamnyń ishki joǵalýy, soǵan máńgilik saparǵa shyǵýy ekeni ras. Tipti Atlantıda týraly qustardyń ózi ótirik aıta almaıtyny qyzyq. Áıtpese jaımashýaq jyly qurlyqtyń qustary azynaǵan Atlant muhıtyn toqtaýsyz kesip ótip, qanattarynyń asty judyryqtaı bolyp isken qalpymen Amerıkaǵa qaraı ushpas edi. Olardyń túp jady boıynsha sol Atlant muhıtynyń ortasynda qurlyq bolýy kerek edi, alaıda ol búginde joq, biraq arǵy ata-babalardan jetken gendik kod jańa urpaqtyń sanasynda áredik-áredik jańǵyryp otyrýyna baılanysty qustar dúrkin-dúrkin soltústikti betke alyp ketip otyrady. Atlantıdaǵa qonamyz degen atatek aqparat olardy sóıtip, uzaq saparǵa keı-keıde attandyrady.
Joǵalǵan Atlantıdasyna máńgilik ushyp bara jatqan jazýshy jankeshtiligi osy tylsym qubylysty esimizge túsirdi. Satybaldy Narymbetov te óziniń arǵy tarıhyna degen beısana boryshy arqyly únemi qarsylyq pen qarama-qaıshylyqqa toly ǵumyr keshti... О́ziniń ata-babalarynyń amanatyn arqalaı júrip ol qazaqtyń joǵyn túgendedi. Ol óziniń áldeqashan joǵalyp ketken «Atlandıdasyn» izdedi...
Bir qyzyǵy – onyń únemi sekseýil týraly aıtyp júretindigi. Biz ádette sekseýil týraly áńgimelegende M.M.Speranskııdiń: «Qazaqtar shóleıtte ósetin, baltamen uryp syndyra almaıtyn sekseýil aǵashy sııaqty. Sekseýildi tek bir-birine uryp syndyrýǵa bolady. Qazaqtardy da bir-birine aıdap salyp, álsiretip baryp bastaryna quldyqtyń qamytyn kıgize alamyz» degen sózin bilemiz. Rejısser Satybaldy ulttyń osy bir qateligi týraly kóp aıtqan adam bola tursa da sekseýildiń basqa qasıetin de umytpaı aıtatyn.
«Bir múshel jas saıyn adamnyń qany tazaryp turady deıdi ǵoı. О́zińdi-óziń jańartyp, tazartatyn bir sátter bolady. Sekseýildi jaqqan kezde mynadaı ádet-ǵuryp bar: sirińkeniń zárý kezinde, shoqty kúldiń astyna kómip qoıa salady. Tańerteń ashsań, sol kúıinde turady. Balalyq shaq ta sol sııaqty...» depti birde. Iá, balalyq shaǵynyń shoqtaı jaınaǵan ystyǵy, oǵan degen saǵynyshtyń eshqashan óshpeıtindigi týraly joǵaryda aıtyp kettik. Biz Satybaldy sekseýiliniń osy bir shoǵynan basqa tarıhqa kóz júgirtkimiz keldi.
Onyń keıingi túsirgen «Amanat» fılmi týra osy sózdiń astaryna aıryqsha úńilgen kartına deýge bolady. Bizdiń tarıh shynymen de kómýli jatqan sekseýildiń shoǵyndaı ystyq jalyn, kóseıin deseń dál qazir qolyńdy kúıdirip alýyń da múmkin, kósemeıin deseń syqyrlaǵan sary aıaz arqańdy qarıdy...
Iá, Kenesary han qozǵalysynyń tarıhy, onyń ókinishi ketpes jeńilisi bizdiń, ıaǵnı qarǵa tamyrly qazaq balasynyń uly tragedııasy ekeni ras. Alaıda Kenesary hannyń opat bolýy tek Alash urandy qazaq ulysynyń ǵana qasireti me edi? Han Keneniń qapylysta qaza tabýy – orys basqynshylyǵynyń túrki halyqtaryna túbegeıli tize batyrýyna tóteleı jol ashty... Arystannyń abaısyzda torǵa túsýinde álbette Sekseýil saıasaty sátti júzege asty... Dala halyqtaryn bir-birine aıdap salý arqyly aram pıǵyldy aq patsha keń saharany ıemdendi... Satybaldy «Amanaty» osy bir qanquıly tarıh betterin ekran arqyly jas urpaqpen birge ashqan kınoger boldy. Bir kartına arqyly úsh birdeı ýaqyt ólshemin toǵystyrǵan «Amanat» sonaý Kenesary han zamanynan bergi ozbyr otarshyldyqty áshkereledi. Qanmen qattalǵan tarıhty shań basqan arhıvterden kótergen Bekmahanovtyń aıanyshty taǵdyry, sol Bekmahanovty bertinde zerttegen búgingi býyn bar, tipti erteńgi keleshek urpaq bar, bárimiz Satybaldy kamerasynyń ishinde mıdaı aralasyp kettik. Bul – Narymbetovtiń shyn sheberligi der edik. Onyń áıgili Georgıı Danelııa dárisin tyńdaǵan sheber shákirt ekendigin, biz sondaı-aq onyń óz kınolarynda ózin eshqashan kórsetpeıtinin, esesine ult bolmysyn nasıhattap otyrýynan ańǵarýǵa bolady.
О́ziniń ómirge kelýi de qubylys eken-aý!.. Eger aldyndaǵy aǵalary men ápkeleri tiri bolǵanda Satybaldy Narymbetov moldanyń altynshy nemeresi bolady eken. Alaıda aldyndaǵy bes bala da eki jastan asar-aspas shetineı beripti. Sodan ata-anasy Satybaldyny kindik sheshesiniń qoıynyna 40 kún salyp, tarazyǵa sol kezdegi eń qat úndi shaıy, qant sııaqty qymbat zattarǵa teńgerip satyp alady. Satyp alynǵan Satybaldy keıin ózi de qazaqtyń daýyn, muńyn, kegin, esesin satyp alýmen boldy. Taǵy bir esteliginde aıtqandaı sóıte júrip ózine eshteńe satyp almaǵan adam. Sáıkesinshe keıbir jolshybaı jazarmandar qusap eshqandaı syılyqty satyp almaǵan, eshqandaı bılikke satylmaǵan saf...
Kınematografııa zańy ultqa qyzmet etýi kerek dep ótken Narymbetov tarıhqa ulttyq kózben qaraýdyń eren úlgisin kórsetti. «Basqa eldiń kókeleriniń kózimen emes, ózimizdiń, naǵyz qazaqtyń kózimen qaraýymyz kerek. Eldegi qundylyqtar baıaý qalyptasyp jatyr. Qoǵamnyń ishki ımmýnıteti keregin alyp, kerek emesin sıntezdep shyǵaryp tastaıtyn deńgeıge kelgen joq. Barlyq taqyrypta daý bar. Áli kúnge deıin kásipqoılardyń aýzymen aıtylǵan, qalamymen jazylǵan pikir-analızder joq dese de bolady. Pikir aıtýdan góri min izdeýge shebermiz» deıdi bir suhbatynda.
Narkesken Narymbetov desek te jarasady, eshqashan muqalmaǵan, qaımyqpaǵan kúıi aqıqatqa, shyndyqqa tik qarap ómirden ótken kesek kınoger. Onyń jyly jymıǵan júzinde myna álem ár kez tap-taza, pák, kirshiksiz kúıinde kóshken bolar.
