Qozybaev kabıneti ashyldy

Ulttyq Ǵylym akademııasy jáne Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etno­lo­gııa ınstıtýtynyń uıymdas­ty­rýymen Manash Qozybaevtyń týǵanyna 90 jyl to­­lýyna oraı ótken «Akademık M.Qozy­baev jáne otandyq tarıh ǵyly­mynyń za­­ma­naýı tujyrymdalýy» at­ty halyq­ara­­lyq ǵylymı-teorııalyq kon­ferensııa­da ǵa­­lym eńbekteriniń mańyzy men otan ta­rı­­­hy­nyń ózekti máseleleri talqy­lan­dy.

Keńestik kezeńniń aýyrtpalyǵyn hal­qy­men birge kótergen akademık Manash Qozy­baev qoǵamdyq-saıası oqıǵalardy basy­nan ótkere otyryp, tulǵalyq turǵy­dan qalyptasty. Tarıhshy mamandar osy oqı­ǵalardyń barlyǵy ǵalymnyń eńbekterinde tereń zerttelgendigin aıta­dy. Ǵalymnyń jazbalarynda ákesi men anasyna, týystary jáne ustazdaryna degen zor iltıpat baıqalady. Qanshama da­ryn­dy joldastarynyń joqshylyq­tyń taýqymetine ushyrap, ómirden erte ótip ket­kendigine qatty kúızeledi. Manash Qo­­zy­baev tarıhshy ǵana emes, ardaqty adamdardyń jaqsylyǵyn eńbekterine arqaý ete otyryp, jalyndy pýblısıst, jankeshti qaıratker retinde tanyldy. Ult ulaǵatynyń jarshysy retinde, ta­rıh­­tyń aqıqatyn aq qaǵaz betine túsi­rip, uǵy­nyqty tilmen jetkize bilgen ǵy­lymı stıli arqyly oqyrmanyn jaqyn tarta bildi.

Alqaly jıyn barysynda Tarıhnama, derektaný jáne zamanaýı metodologııa kabınetine akademık M.Qozybaevtyń esimi berildi. Kabınettiń ashylýyna eli­mizdiń belgili tarıhshylary, sony­men birge akademık Dosmuhamed Kishi­bekov, tarıh ǵylymdarynyń dok­tory Saǵymbaı Qozybaev, UǴA korrespondent-múshesi Erden Qajybek, tarıh ǵylymdarynyń doktory Ilııas Qozybaev jáne ınstıtýt qyzmetkerleri qatysty.

Is-sharaǵa Izraılden tarıh ǵylym­­da­rynyń kandıdaty I.Malıar, О́zbek­stannan tarıh ǵylymdarynyń doktory D.Alımova, Germanııanyń Shtýtgart qalasyndaǵy Steinbeis ýnıversıtetinde dýaldy bilim berý jobasynyń jetekshisi Á.Balapanova, akademık B.Kómekov, Mem­leket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory E.Ábil, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri Q.Aldajumanov, akademık H.Ábjanov, UǴA korrespondent-múshesi M.Ábýseıitova, taǵy basqa ǵalym­dar qatysyp, ǵalymnyń ómir joly, zertteýleri haqynda oı qozǵady.

Eńbek jolyn Qostanaı pedagogıkalyq ınstıtýtynan bastaǵan ǵalym Sh.Ýálı­hanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ıns­tıtýtynda dırektorlyq qyzmette bol­­­dy. Sanaly ǵumyryn ǵylymǵa arnaǵan aka­­demık keńestik kezeńde II Dúnıejúzilik so­ǵys jyldaryndaǵy Qazaqstan tarıhyn zert­tedi. Osy oraıda ǵalym­nyń «Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy Qa­zaq­­stan Kompartııasy», «Qazaqstan – maı­­dan arsenaly» eńbekterin ǵylymı qa­ýymdastyq joǵary baǵalaǵany belgili.

Sosıalıstik júıeniń joıylýyna baı­lanysty qazaqstandyq tarıh ǵyly­mynyń teorııalyq-metodologııalyq másel­elerin qaıta qarap, jańa tarıhı ta­nym qalyptastyrý qajettiligi týyn­daǵan kezeńde tarıhty jazýda, zert­teýde ózekti máselelerge jańa kóz­qarastar turǵysynan qarap, derbes, tyń oı-pikirler men tujyrymdar túıin­deý mindeti turdy. Alaıda táýelsiz, sony tujyrymdar jasaý kóptegen qıyn­dyqqa soqtyrdy. Jańa baǵytta tól tarıhymyzdy jazý, táýelsiz ádistemeni qalyptastyrý uzaq ýaqytqa sozyldy. Osy tusta tarıhshylarǵa oı salyp, ǵy­lymı arnanyń aǵysyn obektıvti jolǵa bu­rýǵa umtylǵan birli-jarym ǵa­lym­dardyń qatarynda tyńnan jol salǵan­dardyń biri akademık Manash Qozybaev bolatyn.

Qazaqstan óziniń táýelsizdigine qol jetkizgennen keıin buryn ǵylymda bir­shama kúdik týdyryp kelgen máseleler qaı­ta zerttelip, zerdelene bastady. Máse­leni tarıhnamalyq turǵyda taldaǵan zertteýler dúnıege keldi. Qazaqstannyń Re­seı ımperııasy quramyna enýi negizi­nen tarıhı oqıǵalar men úrdister aýqy­mynda zertteý qubylysy ǵylymnan kórinis tapty. Qazaqstannyń Reseı bodan­dyǵyn qabyldaýy shynaıy túrde, ta­rıhı oqıǵalardyń sabaqtastyǵy tur­ǵysynda taldandy. Sonymen qatar jańa ta­rıhı tanym men shyndyq negizinde qaı­ta qarap, jarııalanǵan zertteýlerde kósh­peli jáne jartylaı kóshpeli qazaq sha­rýalaryn otyryqshylyqqa kóshirý kúsh­pen is-jú­zine asyrylǵandyǵy, onyń barysynda kóp­tegen qatelik pen burmalaýshylyqqa, asyra sil­teý­ge jol berilgendigi, saldary ashar­shylyq pen jat ólkege qonys aýda­rýǵa ákelip tiregendigi ashyq aıtyl­dy. Keńes dáýirinde bandıttik, qaraq­shylyq dep aıdar taǵylyp, tańba basy­lyp kelgen halyqtyq bas kóterýler men «búlik­terdiń» shynaıy sıpaty anyqtaldy.

Ǵalymnyń tabandy eńbeginiń nátı­jesinde tarıh ǵylymynda tyń taqyryp­tar ashylyp, zertteýler jasaldy. Bul eńbekter búginde el táýelsizdigine arnal­ǵan tarıhı hám rýhanı mura retinde qundy. Sanaly ǵumyryn ulttyń qamy men bolashaǵyna arnaǵan akademıktiń artynda 800-den astam súbeli eńbek qaldy. Búginde jeke ǵylymı mektebi qa­lyptasqan ǵalymnyń elimizben qatar Qytaı, Mońǵolııa, О́zbekstan, Reseıde júzge jýyq shákirti jemisti eńbek etip júr.

ALMATY