Turaqtylyq pen ornyqty damý – Táýelsizdik jemisi

Táýelsiz Qazaqstannyń 30 jyldyq joly – qarqyndy damyp kele jat­qan naryqtyq ekonomıkasy jáne kóp­vektorly syrtqy saıasaty bar jas mem­lekettiń qalyptasýynyń kúrdeli de dara joly.

Táýelsizdiktiń mereıtoılyq me­je­­lik kezeńinde júrip ótken joldy qory­tyn­dy­laı kele, elimiz osy jyldar ishinde barlyq salada – saıası-ekonomıkalyq, áleýmettik, ıdeologııa jáne ınvestısııa qyz­­­metinde joǵary damý qarqynynda bel­gili nátıjege jetti. Sondaı-aq ha­lyq­aralyq arenadaǵy óz ustanymyn ny­­ǵaıtyp, beıbit jáne ashyq memleket re­­tinde ornyqty dep senimmen aıtýǵa bolady.

2012 jyly Qazaqstan álemniń bá­se­ke­ge qabiletti 50 eliniń qataryna endi. 2015 jylǵy 30 qarashada Qazaqstan Dú­nıe­­júzilik saýda uıymynyń tolyq­qan­dy múshesi boldy.

Osy jolda Táýelsiz Qazaqstan tarı­hyndaǵy mańyzdy oqıǵalardyń biri – «EKSPO-2017» halyqaralyq ma­man­dan­dyrylǵan kórmesin ótkizýi. Oǵan 115 memleket pen 22 halyqaralyq uıym qatysty. Kórmege 4 mıllıonnan astam adam kelse, olardyń jarty mıllıonǵa jýyǵy basqa memleketterden. Qazaqstan postkeńestik keńistikte EKSPO kórmesin qabyldaǵan alǵashqy el boldy.

Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyly ishinde tikeleı sheteldik ınves­tı­sııa­lar­dyń 50%-ǵa jýyǵy Eýropalyq odaq elderinen tartyldy. Onyń ishinde Nıderlandtan – 69,6 mlrd dollar, Fran­sııa­dan – 16,7 mlrd dollar, Bel­gııa­dan – 8,7 mlrd dollar, Italııadan – 6,8 mlrd dollar jáne Germanııadan 5 mlrd dollar tar­tylsa, Reseı, Qytaı, AQSh, Túrkııa, Ja­ponııa, Ońtústik Koreıa syndy basqa da iri elder ınvestor boldy.

Elimizde 2018 jyly «Astana» ha­lyq­aralyq qarjy ortalyǵy quryldy. Bul ıdeıa elordamyzdy óńirdiń qarjy ha­byna aınaldyrýǵa baǵyttalǵan. Qar­jy ortalyǵy Qazaqstanǵa kóptegen ınves­tısııa tartady. О́ıtkeni ha­lyq­­aralyq qarjy ortalyǵy arqyly qarjylyq qyzmetter salasynda ınvestısııalaý úshin tartymdy jaǵdaılar jasalady. Ortalyq Azııa, Kúngeı Kav­kaz respýb­lı­kalary, EAEO, Taıaý Shyǵys, Batys Qytaı, Mońǵolııa jáne Eýropa kompanııa­lary men ınves­tor­lary úshin qarjylyq hab sanalady. Onyń qatysýshylaryna 50 jylǵa deıin salyq jeńildikteri, je­ńil­detilgen valıýtalyq, vızalyq jáne eń­bek rejimderi usynylǵan. Bul jumys aǵylshyn quqyǵyna negizdelgen óńirdegi jalǵyz ortalyq.

Nur Otan partııasynyń saılaýaldy tuǵyrnamasynda atap ótilgendeı, Qazaqstannyń negizgi jetistikteri: «О́z­ge­rister joly: árkimge laıyqty ómir!» bolyp sanalady: Qazaqstannyń aına­lasynda «tatý kórshilik beldeýi» salyndy, respýblıka aýmaǵyndaǵy eń iri ekologııalyq apat aımaqtaryn ońaltý – Aral teńizin qalpyna keltirý jáne Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý júrgizildi, respýblıkada birlik, beıbitshilik, ke­li­sim men turaqtylyq qamtamasyz etildi, naryqtyq ekonomıka nólden qu­ryldy, eldiń áleýeti edáýir artty, de­mografııalyq daǵdarys eńserildi, qazaqstandyqtardyń ómir sapasy aı­tar­lyqtaı jaqsardy, ekonomıkanyń jańa salalary qalyptasty, eldiń uzaq merzimdi ekonomıkalyq qaýipsizdigi úshin jaǵdaı jasaldy, kólik táýelsizdigi qamtamasyz etildi, jańa elorda salyndy jáne t.b.

Munyń bári ekonomıkalyq qýatty jáne básekege qabiletti memleket qurý úshin syrtqy qarjylyq qoldaý máse­le­le­rine mańyzdy ról beri­le­tin Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń kó­regen jáne sarabdal saıasatynyń nátı­jesi.

Qazaqstan egemendik alǵan sátten bastap aldyna Ulttyq ekonomıkaǵa she­teldik ınvestısııalardy tartýdy ózek­ti máselelerdiń biri etip qoıdy. Osy baǵytta qolaıly ınvestısııalyq ahýal jasaý jóninde úlken jumys atqaryldy. Sonyń nátıjesinde ınves­tısııalar tartý úshin qajetti ınstıtý­sıo­naldyq jáne quqyqtyq negizder jasaldy.

Qazirgi ýaqytta atqarýshy bılik qu­rylymynda ınvestısııalar tartý jónindegi fýnksııalarmen Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mı­nıs­tr­ligi, al osy saladaǵy jalpy saıa­satty aıqyndaýmen Qazaqstan Res­pýb­lı­ka­sy­nyń Ulttyq ekonomıka mınıs­tr­ligi aı­na­lysady.

Syrtqy ister mınıstrliginiń qury­ly­myndaǵy Investısııalar komı­te­ti men KAZAKH INVEST ult­tyq kompanııasy AQ tıisinshe ınvestısııalar tartý jónindegi memlekettik saıasatty iske asyrý salasyndaǵy strategııalyq fýnksııalardy jáne ınvestorlarmen kelissózder júrgizý jáne ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýyn baqylaý jónindegi ókilettikterdi iske asyrady.

Sonymen qatar búgingi tańda Pre­zıdent janyndaǵy Sheteldik ın­ves­­torlar keńesi, Premer-Mınıs­tr ja­nyn­daǵy ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jónindegi keńes, Úki­met janyndaǵy ınvestısııalardy tartý máseleleri jónindegi Úılestirý keńesi sııaqty konsýltatıvtik-keńesshi organdar jumys isteıdi.

Investısııa salasyndaǵy ynty­maq­­tastyqty quqyqtyq negizdi úki­met­aralyq kelisimder men sharttar qu­raıdy. Qazirgi ýaqytta respýblıka ın­vestısııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly 47 ekijaqty jáne 1 kópjaqty úkimetaralyq kelisimge qol qoıdy. Olar tıisti memleketterdiń aýma­ǵynda elder ınvestorlarynyń ın­ves­­tısııalyq qyzmetti júrgizýi úshin qo­laıly jaǵdaılar men quqyqtyq sheń­ber­ler jasaýǵa yqpal etedi.

Syrtqy ister mınıstrliginiń de­rek­teri boıynsha táýelsizdik jyldary respýblıkaǵa shamamen 370 mlrd dollar kóleminde ınvestısııa tartylǵan.

Quny joǵary ónimderdi, qyzmetterdi jáne jańa tehnologııalardy óndirýge ba­ǵyt­talǵan ınvestısııalyq usynys­tar­ǵa artyqshylyq beriletinin atap ótken jón. Respýblıkada iske asyrylyp jatqan ınvestısııalyq jobalar qorjynynda ekonomıkanyń mashına jasaý, taý-ken metallýrgııa kesheni jáne metallýrgııa, agroónerkásiptik keshen, jańartylatyn energetıka sektory, munaı-gaz hımııasy, hımııa ónerkásibi, kólik jáne logıstıka salalary kósh bastap tur.

Qolda bar derekter boıynsha, 1993-2020 jyldar kezeńinde respýblıkaǵa jyl saıyn tartylatyn ınvestısııalar kólemi 13 eseden astam ósken. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha ınvestısııalar kólemi 17 mlrd dollardan asty, al 1993 jyly bar bolǵany 1,3 mlrd-ny qurady.

Sheteldik ınvestısııalardy tartý­da­ǵy osyndaı eleýli serpilis qolaıly ın­ves­tısııalyq ahýalǵa dálel bola alady. Bul kapıtaldyń saqtalýyna, zańnyń ústemdigine, ashyq jáne jaıly bıznes-ortaǵa kepildik beredi.

Muny Qazaqstannyń túrli kór­set­kish­ter boıynsha reıtıngi dálel­deı­di. Mysaly, Dúnıejúzilik banktiń Doing Business 2020 reıtınginde Qazaq­stan 190 eldiń ishinde 25-orynǵa ıe boldy. Bizdiń elimiz mınorıtarlyq ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne kelisimsharttardy saqtaý sııaqty kórsetkishter boıynsha álemdik ondyqqa kiredi. Maqsatty jumystyń nátıjesinde jyl basynan beri sheteldik qatysýmen jalpy somasy 1,6 mlrd dollardy quraıtyn 41 ınvestısııalyq joba iske asyrylýda, bul 7 myńnan astam jumys ornyn qurýdy kózdeıdi.

Olardyń ishinde: Túrkistan oblysynda jańa áýejaı qurylysy – YDA Holding (Túrkııa, 206 mln dollar); Aqtaý qalasy aýmaǵynda týrıstik qonaqúı kesheniniń qurylysy – Sembol Construction and Engineering (Túrkııa 173 mln dollar); Jambyl oblysynda 100 MVt KES qurylysy – Total Eren (Fransııa, 130 mln dollar); Qaraǵandy oblysynda tehnıkalyq gaz óndirisi – Linde Group (Germanııa, 83 mln dollar); Hyundai – Hyundai Trans Kazakhstan markaly avtomobıl óndirisi – YDA Holding (Túrkııa), (Ońtústik Koreıa, 58,5 mln dollar); Aqtóbe oblysyndaǵy besinshi býyndy jylyjaı (2 kezeń) – Food Ventures (Nıderland, 22,3 mln dollar).

Úkimet eldiń ınvestısııalyq áleýe­­­tin arttyrý boıynsha keshendi sharalar qabyldaýda. Dúnıejúzilik bankpen yntymaqtastyqta ázirlengen, tike­leı sheteldik ınvestısııalar aǵy­nyn edáýir ulǵaıtýdy kózdeıtin 2018-2022 jyl­dar­ǵa arnalǵan Ulttyq ın­ves­tı­sııa­lyq strategııa qabyldandy.

KAZAKH INVEST UK AQ jáne «Halyqaralyq qarjy ortalyǵy» AQ bazasynda ınvestorlarmen ózara is-qımyldyń tıimdiligin arttyrý úshin arnaıy kelissózder komandasy – Task Force quryldy. Bul mańyzdy strategııalyq jobalardy pysyqtaý kezinde Úkimettiń atynan sheteldik kompanııalarmen bir­yń­ǵaı kelissóz júrgizýshi bolady.

Úkimet ınvestısııalyq salada qa­byl­danyp jatqan barlyq sharalar 2025 jylǵa deıingi ulttyq damý josparyna jáne Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasynyń sharalaryn iske asyrý jónindegi Jol kartasyna sáıkes 2025 jyly negizgi kapıtalǵa salynǵan ınves­tısııalar kólemin IJО́-niń 30%-yna deıin, al tikeleı sheteldik ınvestısııalar kólemin 30 mlrd dollarǵa deıin jetkizýge yqpal etetinin atap ótti.

Táýelsizdiktiń 30 jyly ishinde Qa­zaq­stan ulttyq ekonomıkaǵa sheteldik ın­vestısııalar aǵynynyń eleýli ulǵa­ıýy­na qol jetkizip qana qoımaı, eldiń ınvestısııalyq áleýetin arttyrý bo­ıynsha pármendi qadamdar jasaýda. Qazaqstan ekonomıkasyna sheteldik ka­pıtaldyń quıylýy Qazaqstan álem­niń eń damyǵan otyz eliniń qataryna kirý jónindegi joǵary maqsattaryn iske asyrýǵa jáne ekonomıkalyq ornyqty jáne áleýmettik baǵdarlanǵan, ashyq jáne esepti damý modelin qurýǵa múm­kin­dik beredi. Osynyń bári teń múm­kin­dikterdi qamtamasyz etý jáne árbir qa­zaqstandyq laıyqty ómir súrý úshin berik negiz bolýǵa tıis.

Ǵanı TAShQARAEV,

Májilis depýtaty,

Nur Otan fraksııasynyń múshesi