MAIDANDA ShYRQALǴAN ÁN

Ákem Kenjebolat pen aǵasy Asan 1942 jylǵy 7 qańtarda Býra­baıdaǵy Aqshoqydan ásker qataryna shaqyrylyp, maıdanǵa attanǵan eken. Maıdanǵa barǵan­da 35 jasta bolǵan Asan Áb­­di­­halyq­uly bir shaıqasta tutqynǵa túsedi. Al ákem Kenjebolat 77-atqyshtar polky­nyń quramynda Stalıngrad qalasyn qorǵaýǵa qatysady. Sol jylǵy maýsymda aıaǵynan jarala­nyp, áskerı gospıtalda emdelip shyqqannan keıin, Lenıngrad maıdanyna jiberiledi. 250-atqysh­tar brıga­da­sy­nyń quramynda júrgen ákem 1943 jylǵy 15 naýryzdaǵy qatty urysta taǵy aýyr jaraqat alady. Qansyrap, essiz jatqan ol kisini urys dalasy­nan ózine de oq tıgen soldat arqa­lap alyp shyǵypty. Sanıtarlyq bólimge jetkizilgen ákemdi al­ǵashqy kómek kórset­kennen keıin gospıtalǵa jiberedi. Operasııadan keıin esin jınaǵan oǵan dárigerler temeki qorapsha­syna jazylǵan qolhatty tabys etedi. Onda: “Sen ómir súrýge mindettisiń, ýkraın azamaty Vasıa” dep jazylǵan eken. О́ziniń tiri qalýyna sebepshi bolǵan sol jigitti artynan kóp izdegenmen ákem ony taba almady. Ákeı operasııadan keıin jara­qaty jazylmaı, tósekte jatqanda ásem bir áýen estıdi. Ol soǵystyń ba­ry­sy jaıly barlyq aqparatty radıo arqyly habarlaıtyn kez bola­tyn. Alǵy shepte júrip shaı­qasqa kirgeli otyrǵanda talaı estip, daýy­syna tánti bolyp júr­gen súıikti ánshisi Roza Baǵlanova­nyń ánin estigen ákem medbıkege radıo­qabyl­daǵyshtyń daýsyn kóterseńiz dep ótinse, ol konsert radıodan emes, dala­da júrip jatyr depti. Álgi med­bıkege jalynyp, súrinip-qabynyp ákem konsert alańyna jetkende biriniń aıaǵy, biriniń basy, biriniń qoly baılanǵan, dákeden qan daǵy kóringen jaraly soldat­tar men gos­pıtal qyzmetkerleri­nen kóz súrin­gendeı eken. Alańda quıqyljyta án salyp turǵan kip-kishkentaı, úrip aýyzǵa salǵandaı sulý, janarynan jylylyq ushqyn­daǵan jap-jas názik qazaq qyzy oryssha-qazaqsha bulbul­daı saırap turypty. Roza Tájibaı­qyzynyń sol kúni salǵan “Step da step”, “Qaratorǵaı”, “Aınamkóz”, “I kto ego znaet”, “Na solnechnoı polıanochke”, “Syrymbet” ánderi jaýyngerler boıyna kúsh-jiger berip, kóńilge jaqsylyqtyń nuryn quıǵandaı áser beredi. – Sol konsertti shybynnyń dybysy estiletindeı tynyshtyqta turyp tyńdadyq. Bir jarym saǵat­tyq mádenı demalys kezinde týǵan eldiń samal jelin sezgendeı, ystyq topyraǵynan jylý alǵan­daı, ananyń aıaly qushaǵynda bolǵan­daı áser aldyq, – deıtin ákem. Operasııadan keıin gospıtalda jatqanda komandırler ákemniń keýdesine “Le­nın­gradty qorǵaǵany úshin” medalin taǵady. “Batyr bir oqtyq” bolǵanymen “qy­ryq jyl qyrǵyn bolsa da ajaldy ǵana óledi” demekshi, uzaq emdelýden keıin sapqa qaıta turǵan qatardaǵy jaýynger Ábdihalyquly Kenjebolat Jeńis habaryn 191-gvardııalyq at­qyshtar polkynyń quramynda Bal­tyq maıdanynda estıdi. Sol kezde “Erligi úshin” jáne “Germanııany jeńgeni úshin” medaldarymen marapattalady. Sodan keıin, 1945 jylǵy 20 qyr­kúıektegi KSRO Joǵarǵy Keńesi Pre­zıdıýmynyń Jarlyǵyna sáıkes tórt jáne odan da kóp jaraqat alǵan jaýyngerler qatarynda ákem sol jylǵy 21 qazanda elge qaıtarylady. Kúzdiń qara sýyǵynda Shýche stansasynan jaıaýlap 45 shaqyrym­daı jol júrip, tún ortasynda úıine kelgen ákem esik ashqan jeńgesine: “Aǵataıymnan habar bar ma?”, – degen eken. Jalǵyz inisimen soǵysqa bir kúni attanǵan atam, múlde habar­syz ketken. Jeńgesi sony aıta­dy. Ákem tań atqansha demalyp, erte turyp, aǵasynan bir habar bilý úshin qaıtadan 18 shaqyrym jol júrip, voenkomatqa barady. Kóp izdenis, suranystyń arqasynda ol kisiniń tiri ekenin bilip, kóńili tynyshtalǵan. Atam soǵystan 1947 jyly oraldy. Uly Otan soǵysynyń otty jyldary týǵan jeriniń azattyǵy, jas urpaqtyń bolashaǵy úshin kúresken aǵaıyndy azamattar Uly Jeńistiń 65 jyldyq toıyna jete almady. Kózderi tirisinde enshileri bólinbegen eki arys Qazaqstannyń injý-marja­ny atanǵan Býrabaı bókterindegi beıitte jatyr. Eliniń erkindigi men azattyǵy jolyn­da aıqasqan azamat­tardyń erligi urpaq­tarynyń esinen eshqashan shyq­paq emes. Sol eki aǵaıyn­dy azamattar salǵan dástúrdi jalǵastyrý nıetimen ákesi Asan men aǵasy Kenjebolatty soǵysqa shyǵa­ryp salǵanda anasy men apasynyń janynda qara shańyraqqa ıe bolyp qalǵan 7 jastaǵy, búgingi kúni 75 jas­qa tolǵan aǵamyz Estaı Asanuly uly Jeńistiń 65 jyldy­ǵynda aǵaıyndy eki jaýyngerden taraǵan 65 urpaqty Aqshoqy etegindegi beıitte jatqan atalarymyzǵa quran oqytýǵa Shýche aýdanynyń Mádenıet aýylyna shaqyryp otyr. Bul búgingi urpaqtyń otty soǵys jyldarynda qasyq qany qalǵansha elin qorǵaǵan jaýynger atalaryna degen qurmeti. Baqyt ÁBDIHALYQOVA, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory. ASTANA.