Ideologııasy súıegimizge deıin ótip ketken Keńes Odaǵynyń qursaýy men tusaýy – odaqtas elderdiń qaı-qaısysyna bolsa da ońaı soqqan joq, al HH ǵasyrdyń azabyn eń kóp tartqan, arqasyn saıası úskirikter men aıaz qaryǵan bodan Qazaqstanǵa tipti aýyr bolǵanyna tarıh kýá.
«Jylandy úsh kesseń de kesirtkelik hali bar» deıdi, al san jyldar boıy basyna as quıyp, sabyna qaraýyl qoıǵan, «odaqtas» dep aıdar taǵyp, bir shynjyrǵa baılanǵan julyny berik jumyr júıeniń talshyqtary syr bergenmen, tamyry tym-tym tereńde edi. Saıasat sát saıyn synaptaı qubylyp, tańda qabyldanǵan sheshim keshte teriske shyǵyp jatqan 90-jyldary basynda buǵaý, aıaǵynda kózir turǵan bútin bir Respýblıka men Ult jaýapkershiligin óz moınyna alǵan Nursultan Ábishulynyń táýekelin sezine berińiz. Saıası ıntrıgalar men bıýrokratııalyq barer, kózge biri kórinse, biri kórinbeıtin irili-usaqty kedergiler, ult muraty jolynda topsasyn múk basyp ketken emen esikterdi ashýǵa erik-jigerdiń jetýi, áriptestermen birge qabyldaıtyn ortaq sheshimderden óz eliniń esesin jibermeı, básin bıik ustaý, Kremldiń áıdik saǵatyna qurylǵan alyp tarazynyń basynda jatqan «májbúrli» saıası sheshimderden jol taýyp shyǵý úshin saıasatkerge qandaı amal men aıla, naızaǵaıdyń otyna nan pisiretindeı surapyl qadamdar kerek ekenin jan-dúnıeńmen sezinbeýge sharań joq... Taǵylymdy maqalada Táýelsiz urpaqtyń ashar esigi men jatar besigin qamdaý jolyndaǵy Elbasynyń saıası Tulǵasy men memleket qurý jolyndaǵy jankeshti eńbegi anyq kórinedi. Danalyq pen parasattylyqtyń, sheshim men kesimniń, kúreskerlik pen kemeńgerliktiń, «tar jol, taıǵaq keshýdiń» ótkeli men ótkeni kóz aldymyzǵa keldi.
Basynan baqaıshaǵyna deıin taldap-butarlap jatpaı, tálimi mol eki-aq mysaldy keltireıin.
Birinshi, Elbasy maqalasynda 1989 jyly Kremldiń Sezder saraıynyń minbesindegi sóılegen sózin qaz-qalpy keltiripti: «...Qyzmettik mindetim boıynsha praktıkalyq ekonomıka máselelerimen aınalysyp júrgen meniń aıtarym: biz búginde el ekonomıkasyndaǵy shynaıy jaǵdaıdy naqty bilmeımiz. О́zderińiz oılap kórińizder: KSRO Memlekettik statıstıka komıteti derekteri boıynsha eldegi azyq-túlik óndirisi artqan, biraq sóreler bos. Josparlar oryndalýda, al ekonomıka ahýaly nasharlap barady. Nege? Mundaı «negeler» tym kóbeıip ketti. Túptiń-túbinde ekonomıkadaǵy daǵdarystyń qanshalyqty tereńdep ketkenin anyqtap, ony eńserýdiń aıqyn jolyn tabýymyz kerek.
On ekinshi besjyldyq jospary toqyraýdyń eń tozǵan dástúrleri negizinde jasaldy».
Jolyndaǵysyn solqyldatyp basyp-janshyp kele jatqan sostavtyń, qoıyn-qonyshy tájirıbeden ótken nebir ádis-aıla men qarý-jaraqqa toly saıası eshelonnyń esigin aıqara ashyp, «qaıta qura almaı jatqan» bas hatshynyń ózi senip otyrǵan «betburysyn» naqty derektermen joqqa shyǵarý úshin eń áýeli sońyna ergen el-halqynyń senimi men úmitine degen aq-adal tilek, sosyn attyń basyndaı júrek kerek.
Ekinshi mysal. «Jeltoqsannyń 12-13 juldyzynda Ashǵabadta Ortalyq Azııa respýblıkalarynyń basshylarymen bas qosyp, jaǵdaıdy saralaı kelip, biz Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna teń quqyly múshe bolýǵa ázir ekendigimiz jóninde ortaq málimdeme jasadyq. Erteńinde kópten kútken kún týyp, Joǵarǵy Keńestiń 1991 jylǵy 14 jeltoqsanynda ótken 12-shaqyrylǵan 7-sessııasynyń talqylaýyna «Qazaqstannyń memlekettik táýelsizdigi týraly» konstıtýsııalyq zań shyǵaryldy».
«Biz kimnen jáne neden táýelsizdik alǵaly otyrmyz?! О́zimiz 70 jyl boıy sógip kele jatqan Reseı ımperııasy úlgisimen endi qazaq ımperııasyn qurýǵa umtylyp jatqan joqpyz ba osy?», «Biz táýelsiz memleket jarııalaý máselesin talqylaýdamyz. Erteń tańerteń 17 mıllıon halyqtyń teń jarymy – orystildi qaýym bóten memlekettiń azamattary bolyp shyǵa kelmek. Joldastar, bulaı etýge bolmaıdy ǵoı» nemese «Tek qazaq qana Qazaq KSR-iniń nemese Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bola alatyny jónindegi usynysty maǵan qatysty alǵanda azamattyq teńquqylyqqa jasalǵan qııanat deýge bola ma, joq pa?», degen soqtasy qalyń, astaryna qan-jyn uıalaǵan saýaldardy peıili túzý, «osy elge bola qoısa eken» degen nıeti qalys jan aıtty deýge kele me? Áı, qaıdam...
Táýekel men senimniń, jaýapkershilik pen qaısarlyqtyń júgin arqalaǵan bul maqalany aǵa býynnyń útir, núktesine deıin muqııat oqıtynyna esh kúmán joq, biraq Elbasy maqalasyn jańa býyn, ásirese Táýelsizdik dáýirinde qalyptasyp, eldik isterge aralasa bastaǵan urpaq oqysa eken degen tilegim bar.
Janarbek ÁShIMJAN,
Parlament Májilisiniń
depýtaty
