Keńes Odaǵy qular qarsańdaǵy shaqta soǵys órti tutanǵan ázerbaıjan-armıan arasyndaǵy qarýly qaqtyǵysty toqtatyp, beıbit kelisimge shaqyrǵan Elbasynyń erligi tarıhı baǵasyn tolyq alǵan joq. Otyz jyl burynǵy oqıǵa – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Reseı Prezıdenti Borıs Elsınniń oq pen ottyń ortasyna barýy shyn máninde erlikke para-par is edi. Tek qarýmen «sóılesken» kórshiles eki el basshysyn mámile ústeline otyrǵyzyp, qansha adamnyń ómirin saqtap qalǵan 1991 jyldyń 21-23 qyrkúıeginiń mańyzyn osy soǵysta qan tókken sarbaz Baýyrjan Dosqalıevten artyq sezetin jan az sııaqty.
...Sol kúnderdiń tarıhı sátterin taspalaǵan beınejazba saqtalyp qalypty. Jýrnalıst Nurtileý Imanǵalıuly men Meıram Bazaruly 1991 jylǵy 20 qyrkúıek kúni, dál sapar aldynda Nursultan Ábishulyna mıkrofon usynypty. Sonda Elbasy: «Qarabaqta birneshe jyldan beri eki ulttyń arasynda shıelenis toqtamaı tur. Mundaı jaǵdaıda biz qalaı tynysh otyra alamyz? Ortalyq úkimettiń atynan, Gorbachevtiń atynan eshqandaı shara qoldanbady. Kerisinshe, jaǵdaıdy shıelenistirip ketti. Sondyqtan biz eki eldi tatýlastyrý úshin, egemendi eki respýblıka basshylaryn tyńdap, mámilege shaqyryp, jaǵdaıdy barynsha beıbit sheshýge tyrysamyz. Árıne, aqyl beretindeı jaǵdaı joq, eki respýblıka da teń, egemendi el. Bul máseleni osy eki el tek ózderi sheshedi. Tek bizge senim bildirip, ózderi shaqyrǵan soń ǵana bara jatyrmyz. Qolymyzdan kelgenshe eki jaqtyń arasyndaǵy shıelenisti toqtatyp, odan ári kelisimdi qalaı júrgizý qajettigin paıymdasaq, sonyń ózi úlken jetistik bolar edi. Biraq jaǵdaı óte qıyn», depti.
Sol kúnderi Qarabaq jerinde, Stepanakert qalasynda áskerı boryshyn ótep júrgen Baýyrjan Dosqalıev soǵys aımaǵyna Nursultan Nazarbaev pen Borıs Elsınniń kelýi qandaı úlken oqıǵa, zor táýekel bolǵanyn aýzynan tastamaıdy.
– Elsın men Nazarbaevtyń Stepanakertke kelýi – naǵyz erlik! Sebebi ol jerde qaýip-qater, atys-shabys seıilmegen. Men Qazaqstan delegasııasyn Stepanakert áýejaıynan qarsy alýdan bastap, jeke kúzet isine de atsalystym. Qos Prezıdentke qaqtyǵystan qajyǵan halyqtyń qoshemeti eren boldy. Elbasy jergilikti turǵyndardyń aryz-muńyn, usynys-pikirin muqııat tyńdady. Odan keıin Nursultan Ábishuly jaýyngerlermen kezdesti. «Oral oblysynan kelgen qazaq edim» dep arnaıy qol alysyp amandastym. Memleket basshysy jylyushyraı qarap, «Qazaqty uıatqa qaldyrma, Otan aldyndaǵy mindetińdi abyroımen atqar» dedi. Sol senim maǵan erekshe qanat berdi, – deıdi Baýyrjan Dosqalıev.
Keıinirek qazaq sarbazynyń basyna kún týyp, tutqynǵa túskende, aýyr jaraqatymen áskerı gospıtalda jatqan kezde de Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń jasaǵan sharapaty sheksiz.
– Men Stepanakert qalasynda emdelip jatqanda jýrnalıst Bolat Ońǵarbaev «Halyq keńesi» gazetine men týraly maqala jazdy. Ákem Muqamjar osy gazetti qolyna alyp, Elbasynyń qabyldaýyna barǵan. Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen general-maıor Orynáli Boranbaev meni Stepanakertten Baký qalasyna, Bakýden Almatyǵa aldyrtty. Jalpy, «ystyq núktede» júrgen árbir qazaq jaýyngeri óz eliniń ystyq qamqorlyǵyn, qoldaýyn sezindi, – deıdi B.Dosqalıev.
Shynynda da, Taýly Qarabaqtaǵy etnosaralyq qaqtyǵysty báseńdetýde, beıbitshilik pen tynyshtyqty qalpyna keltirýde Elbasynyń eńbegi zor boldy. Áskerde júrgen kezinde Baýyrjanǵa basqa ult ókilderi talaı márte: «Bizdiń elimizde sizdiń Memleket basshyńyz sııaqty kósem bolǵanda, mundaı soǵys bolmas edi» degendi talaı aıtypty. «Al endi janjal órship turǵan jerge Elbasynyń tikushaqpen kelýi – naǵyz erlik, batyrlyq» deıdi Baýyrjan. О́ıtkeni soǵys órti tutanǵan tórt jyldyń ishinde Taýly Qarabaqta 20 shaqty tikushaqty atyp qulatqan eken. Soǵan qaramastan basyn qaterge tigip, qos halyqtyń arasyna araaǵaıyndyq jasaǵan Nursultan Nazarbaevty Taýly Qarabaq ardagerleri ózderimen birdeı qarýlas, áriptes sanaıtyny sondyqtan.
– Árıne, Nurekeńniń ataq-abyroıy bir basyna jeterlik qoı. Sonyń báriniń ústine «Qarabaq soǵysynyń ardageri» ataǵy qosylyp, jaýyngerlik medalmen nagradtalyp jatsa, artyq bolmas edi. Biz tek osy usynysymyz arqyly sol bir tarıhı syn sátterde qazaq halqynyń abyroıyn halyqaralyq dárejege kótergen Nursultan Ábishulynyń eńbegin halyq jadynda jańǵyrtyp qoısaq deımiz, – deıdi «Qyzyl juldyz» ordendi Baýyrjan Dosqalıev.
Batys Qazaqstan oblysy
