Kollajdy jasaǵan Amangeldi QIIаS, «EQ»
Shaban «Tulpar» joldan qaldyrar
Shyny kerek, qazir qaı baǵyttaǵy poıyzǵa otyrmańyz, dittegen jerińizge joq degende jarty saǵat keshigip jetesiz. Sebebi bizde sońǵy ýaqytta keshikpeıtin poıyz qalmady. Keıde tipti eshqandaı sebepsiz, eshbir eskertýsiz kestede kórsetilgen ýaqyttan 2-3 saǵat keshigip keletinderi bar. Jaı poıyzdy bylaı qoıǵanda, júırik degen «Talgolardyń» ózi shaban bolyp qalǵan. Dál saǵat, mınýtynda jolǵa shyqqan kúnniń ózinde mejeli jerine ýaqytynda kele qoımaıdy.
Elimizde 2013 jyldan bastap «Tulpar-Talgo» jolaýshylar poıyzy júre bastaǵanda dúıim jurt jolǵa ketetin ýaqyt edáýir qysqardy, endi yńǵaıly ári barlyq jaǵdaı jasalǵan júırik poıyzben júıtkımiz dep qýanǵan edi. Biraq basynda bıletiniń baǵasy qymbat bolyp, keıinnen ishiniń tarlyǵymen talaı synǵa qalǵan «Tulpar-Talgonyń» búgingi basty máselesi saǵattap keshigýi bolyp tur. Alǵashynda TMD elderi boıynsha balamasy joq, sapasy halyqaralyq kórsetkishterge saı dep jer-kókke syıǵyzbaı maqtaǵan «Talgonyń» keshigýine búginde kóptiń eti de ólip ketken. Kerisinshe, dálme-dál ýaqytynda kelse, tań qalatyndaı jaǵdaıǵa jettik.
Al mundaıda QTJ ókiliniń jaýaby «Tehnıkalyq jumys josparlaryna baılanysty poıyz pálenshe mınýtqa keshigip keledi. Keltirilgen qolaısyzdyqtar úshin keshirim suraımyz» degennen ári aspaıdy.
Osyǵan oraı biz «QTJ» AQ-ǵa «Nelikten poıyzdardyń keshigetini jaıly aldyn ala habarlanbaıdy?» dep kóptiń kókeıinde júrgen suraqty joldaǵan edik. Bul saýalymyzǵa ulttyq kompanııa: «Jolaýshylar tasymaly» AQ kelesi jyldyń basynda «QTJ» UK» AQ saıtynda qandaı da bir poıyz qozǵalysy boıynsha derekter kórsetiletin aqparattyq taqta túrinde onlaın habarlaý júıesin iske qosýdy josparlap otyr. Jol júrý barysynda jolaýshy vagon jolseriginen poıyzdyń stansaǵa kelgeni týraly naqtylaı alady, sondaı-aq vokzaldarda poıyzdyń keshigýi jáne kelý ýaqyty týraly únemi habarlandyrý júrgiziledi», dep resmı jaýap bergen. Sonymen qatar jaýapta: «Poıyz úsh saǵattan artyq keshikken jaǵdaıda jolaýshylar SMS habarlama alatyn bolady. Bul habarlama Bilet.Railways.kz saıtyna tirkelgen jáne bılet satyp alý kezinde baılanys derekterin qaldyrǵan jolaýshylarǵa jiberiledi» delingen.
QTJ-nyń resmı saıtynda qyzmet kórsetý sapasyna qatysty saýaldama qorytyndysy da jarııalanǵan. «Qazaqstan temir joly» AQ poıyzdaryndaǵy servıstik qyzmet kórsetý sapasyna kóńilińiz tola ma?!» degen suraqqa 50 paıyzǵa jýyq jolaýshy «joq, kóńilim múlde tolmaıdy» dep jaýap berse, 30 paıyzǵa jýyǵy «Áli de bolsa jetildirýdi qajet etedi» degen nusqany tańdaǵan. QTJ-ǵa ókpesi qara qazandaı jolaýshylardyń deni renishteriniń basty sebebi retinde poıyzdyń keshigýi men ishki tazalyqty atap kórsetken. Mundaıda saǵatyna 200 shaqyrym jyldamdyqpen júıtkıdi degen «Talgonyń» jaǵdaıy osyndaı bolsa, júrýinen turýy kóp eski poıyzdar týraly jaq ashýdyń ózi qıyn.
Keshigý qanymyzǵa sińip ketken be?
Jaqynda áleýmettik jelide «Poıyzdardyń keshigýi qalypty jaǵdaıǵa aınalyp barady» degen maǵynada jazba jarııalanǵan bolatyn. Pikir bildirýshilerdiń biri «Nur-Sultan – Saryaǵash» poıyzynan tasbaqa tez keledi» dep mysqyldasa, endi biri tasymaldaýshylardyń «apat bolmaı-aq jaı kúnde de jaýapsyz» ekenin jazǵan. Taǵy biri «ýaqytynda kelgen poıyzdy áli kúnge deıin kórmeppin» dep aǵynan jarylǵan. Ras, jarty saǵattyq keshigýdiń ózi birtalaı qolaısyzdyq týǵyzary anyq. Ár mınýtyn josparlaǵan jolaýshylar úshin artyq shyǵyn ekeni de túsinikti.
Eń ókinishtisi – qarapaıym halyqtyń osyndaı keleńsizdik pen qolaısyzdyqqa kóndigip ketkendigi. Jolaýshylar óz quqyǵyn talap etpeıdi. Máselen, bizde «Temirjol kóligi týraly» zań negizinde bekitiligen «Jolaýshylardy, bagajdy jáne júkti temirjol kóligimen tasymaldaý qaǵıdasy» bar. Qujatta aýdanaralyq, qalaaralyq qatynastaǵy, sondaı-aq otyrýǵa arnalǵan oryndary bar vagondardan jasaqtalǵan poıyzdar keshikken jaǵdaıdaǵy jolaýshylardyń quqyǵy tolyq jazylǵan. Al «Temirjol kóligi týraly» zańnyń 80-baby 3-tarmaǵyna sáıkes poıyzdy keshiktirgen tasymaldaýshy jolaýshylarǵa aıyppul tóleýi qajet. Zańda «Jolaýshylar tasymaldaıtyn jolaýshy poıyzynyń jóneltilýin kidirtkeni, sondaı-aq baratyn temirjol stansasyna keshigip kelgeni úshin tasymaldaýshy jolaýshynyń shekken zalalyn óteı otyryp, oǵan keshikken ár saǵat úshin jol júrý bıleti qunynyń úsh paıyzy mólsherinde aıyppul tóleıdi», dep jazylǵan. Alaıda «óndirip alynǵan aıyppuldyń somasy bılettiń qunynan aspaýǵa tıis» jáne «aıyppul tóleý tasymaldaý erejelerine sáıkes jolaýshynyń ótinishi boıynsha júrgiziledi». Iаǵnı ótemaqy alý úshin jolaýshy sońǵy kelgen pýnktinde vokzal kezekshisinen jol júrý bıletine keshikken ýaqyt kórsetilgen arnaıy belgi qoıdyrtýy qajet. Budan keıin jolaýshy osy qujat jáne jeke kýáligimen QTJ-nyń kez kelgen kassasyna baryp, zań boıynsha ótemaqy talap ete alady. Dál osylaı jasaǵan kúnniń ózinde Nur-Sultanǵa 12 myń teńgege bılet alyp, eki jarym saǵatqa keshikken aǵaıynymyz bar-joǵy 700 teńge kóleminde aıyppul óndire alady eken. Al bul aqsha elordadaǵy bir baǵytqa júretin taksı qunyn da ótep bere almaıdy. Alaıda sol poıyzda kelgen 265 jolaýshynyń barlyǵy óz quqyqtaryn talap eter bolsa, «QTJ» AQ-nyń qaltasyna sál de bolsa salmaq túser edi. Onyń ústine keshiktirgen ár reıs úshin joq degende 200 myń aıyppul tóleý elimizdegi temirjol jelisiniń eń iri operatory úshin tıimsiz ekeni aıtpasa da túsinikti.
Atalǵan zańdy alǵa tartyp QTJ-dan «Osy bapta kórsetilgen sanksııa boıynsha aıyppul talap etken jolaýshylar bar ma? Bolsa, jyl basynan beri qansha jolaýshyǵa, qandaı mólsherde aıyppul tólendi?», dep suraǵan edik. Alaıda ulttyq kompanııa bul saýalymyzdy jaýapsyz qaldyrǵan. Demek birde-bir jolaýshyǵa aıyppul tólenbegen degen sóz. Túsingenimiz – búgingi kúnge deıin «QTJ» UK» AQ keltirilgen qolaısyzdyqtar úshin vokzaldarda habarlandyrýlar men nusqaýlardy aıtyp otyratyn qyz-kelinshekter arqyly keshirim suraýmen ǵana qutylyp keledi.
«QTJ» AQ bergen málimetterge súıensek, qazirgi tańda elimizde «Talgo» vagondarynan qurylǵan 15 poıyz, onyń ishinde bireýi halyqaralyq jáne 14-i memleketishilik baǵyt boıynsha júredi. Táýligine orta eseppen 7 500 jolaýshy osy poıyzben qatynaıdy. Alaıda halyqtyń basym bóligi zańda osyndaı bap bar ekenin bile bermeıdi. Bilgen kúnniń ózinde «tıyn-teben» úshin «bosqa júıkelerin juqartqysy» kelmeıdi. Keshigý qanymyzǵa sińip ketkeni sonshalyq, mundaı keleńsizdikterdi usaq-túıekke balap, kóńil aýdarmaı júre beremiz. Bir sózben aıtqanda, qarapaıym quqyqtaryn talap etýge halyqtyń ózi de qulyqsyz. Al «Talgodan» tııanaqtylyqty talap etý úshin jaýapkershilikti jeke bastan bastaǵan jón.
«Sınkansenniń» 30 sekýndy jáne QTJ-nyń qyryq syltaýy
Temirjol qatynasy boıynsha álemdegi eń dálme-dál, ýaqytynan jańyl-
maı qyzmet kórsetetin elderdiń biri – Japonııa. Máselen, Kúnshyǵys elindegi iri qalalar arasynda jolaýshylardy tasymaldaýǵa arnalǵan «Sınkansen» joǵary jyldamdyqty temirjol jelisiniń ótken jylǵy ortasha keshigý ýaqyty tek 30 sekýnd bolǵan. Bul elde poıyzdar 5 mınýttan artyq keshikse stansa boıynsha kezekshi keshirim suraıdy, al jolaýshy «keshigý týraly kýálik» ala alady. Bul qujatty ol keshigip qalýynyń sebebin rastaý úshin jumysta nemese mektepte kórsete alady. Eger poıyz bir saǵatqa nemese odan da kóp ýaqytqa keshikse, gazette bul týraly syn maqala jarııalanýy ábden múmkin. Al Germanııadaǵy temirjol kóligi jaılylyq deńgeıi boıynsha da, qatań keste boıynsha júrýi jaǵynan da álemdegi eń úzdikterdiń biri bolyp sanalady. «Nemis poıyzdarynyń qozǵalysymen saǵatty týralap alýǵa bolady» degen sóz osydan qalsa kerek. Sol sebepti de shet elderde poıyzdyń keshigýin fors-majorǵa jatqyzady.
Al bizdiń elimizdegi jaǵdaı múlde basqasha. Qazaqstanda poıyzdardyń keshigýi qalypty jaǵdaı. Osy ýaqytqa deıin birde-bir básekelesi bolmaı turǵan «Qazaqstan temirjoly» ulttyq kompanııasy poıyzdardyń 2-3 saǵattap keshikkenin «Temir joldarǵa kúrdeli jóndeý júrgizýge baılanysty jolaýshylar poıyzdarynyń qozǵalys kestesinde buzýshylyqtar boldy. Temir joldardy jańǵyrtý bıyl bastaldy. Bul jumystar qozǵalys qaýipsizdigin jáne jolaýshylar men júk poıyzdarynyń jyldamdyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Jumystar shtattyq rejimde, kidirissiz ótýde» dep túsindirýmen ǵana shekteledi.
Jolaýshylar poıyzdary kidirýiniń negizgi sebepteri retinde QTJ «jol jóndeý jumystaryn júrgizý jáne Qaraǵandy, Aqmola, Jambyl bólimsheleri magıstraldy jelilerindegi jyldamdyqty shekteý, eskertý» ekenin aıtady. «Joldar joǵarǵy qurylysynyń qazirgi jaı-kúıine qaraı poıyzdar qozǵalysynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin barlyq eskertýler belgilengen. Sonymen qatar aýa raıynyń kúrt nasharlaýyna baılanysty qozǵalys qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin poıyzdardyń qozǵalys jyldamdyǵyna shekteý qoıylýy múmkin. Mundaı kezderi jolaýshylar poıyzy 1-den 3 saǵatqa deıin keshigip keletindigin habarlaımyz», delingen hatta.
QTJ-nyń áli kúnge deıin keńestik kezeńnen qalǵan eski vagondardy «súırep» kele jatqany da belgili. Tozyǵy jetse de temirjoldardan túspegen mundaı vagondar jolaýshylar úshin qolaısyz ǵana emes, qaýipti de. Qazirgi tańda QTJ parkinde osydan 44 jyl buryn jasalǵan vagondar da bar. Resmı jaýaptaryna súıensek, ulttyq kompanııadaǵy 35 paıyz vagonnyń «jasy» 28 jyldan asyp ketken, 11 jylǵa deıingi vagondar – 48%, 11-20 jylǵy vagondar – 9%, al 21-27 «jastaǵy» vagondar 8 paıyzdy quraıdy. «Qazirgi tańda vagondar qansha paıyzǵa jańartyldy? Qansha ýaqytta tolyq jańartý josparlanyp otyr?» degen suraǵymyzǵa AQ «Sońǵy úsh jyl ishinde «Tulpar» vagon jasaý zaýyty» JShS jasaǵan 237 jolaýshylar vagony satyp alynyp, poıyzdar quramy jańartyldy. 2021 jyldyń sońyna deıin zaýyt taǵy 4 jańa jolaýshylar vagonyn, sondaı-aq 2022 jyldyń basynda 62 jańa «Talgo» jolaýshylar vagonyn satyp alýdy josparlap otyr. Búgingi tańda jolaýshylar vagondary parkin 2029 jylǵa deıin jańartý strategııasy ázirlendi. Qujatta aldyńǵy qatarly eýropalyq tájirıbelerge sáıkes jolaýshylar vagondaryna qoıylatyn jańa tehnıkalyq talaptar kórsetilgen. Strategııa sheńberinde 2029 jylǵa deıin 500-ge jýyq vagon satyp alyp, olarmen jolaýshylar poıyzdarynyń quramyn jańartý josparlanyp otyr. Qazir «Tulpar» vagon jasaý zaýyty» JShS bazasynda jolaýshylar vagondary óndirisin uıymdastyrý úshin strategııalyq seriktesti anyqtaý boıynsha jumystar júrgizilýde», dep jaýap bergen.
TÚIIN. Joǵaryda biz elimizdegi kólik-kommýnıkasııa júıesiniń bir jetistigi dep qabyldaǵan «Tulpar-Talgonyń» búgingi jaı-kúıin jetkizýge tyrystyq. Keshigý, keshikkende de «turaqty túrde kidirý» júrdek poıyzǵa jaqsy at ákelmesi anyq. Dál osyǵan uqsas másele áýe qatynasynda da jetip artylady. Aqysyn alsa da, mindetin durys oryndaı almaı otyrǵan áýe kompanııalarynyń jaýapsyzdyǵyna da, ókinishke qaraı, etimiz úırenip ketken. Uqyptylyqty ózimizden bastaý kerek-aý... Sol kezde ǵana túzý qoǵam qura alamyz.
