Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
О́kinishke qaraı 2017 jylǵy kóp túsken ylǵaldyń saldary áli de tolastamaı, jerasty sýlarynyń kóterilýinen ylǵalda qalǵan oıdym-oıdym aq qaıyńdy ormandar qýrap jatyr. Bıyl osyndaı 1 779 gektar jerdiń qýraýǵa aınalǵan ormany shabylyp, 194,1 myń tekshe metr qaıyń halyqqa otynǵa satyldy. Appaq qaıyńdardyń otalyp jatqanyn kórip ishiń aýyrsa da qylar shara joq. «Ormandy otasań, jańqa shashylady» degendeı, qýraǵan qaıyńdardyń arasynda jaıqalǵan jas qaıyńdardyń da otalyp jatqany jasyryn emes. Otyn daıyndaýshylar aýqymdy gektardy paıdalanýǵa alady da, onyń ishindegi qýraǵanyn ǵana qyrqýdy qanaǵat tutpaı, paıdasyn oılap túgel otap jatady.
Qazir oblysta aǵash daıyndaýmen jáne óńdeýmen 20 orman paıdalanýshy aınalysady. Olarda turaqty negizde 300-den astam adam jumys isteıdi. 20 seh, aǵash kómirin shyǵaratyn 4 zaýyt salyndy, 29 aralaý dıirmeni, tehnologııalyq jońqa óndiretin 3 jeli ornatyldy, 100-den astam aǵash óńdeý bildekteri men 5 usaqtaý qondyrǵylary satyp alyndy. Jyl saıyn sehtarda shamamen 80-100 myń tekshe metr jergilikti aǵash óńdeledi jáne tereń óńdeý kólemi únemi artyp keledi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2 mlrd túp aǵash otyrǵyzý týraly bastamasy óte oryndy shara bolyp otyr. Sonyń nátıjesinde jasyl ormandar qalpyna keltiriler degen úmit zor. Qazir Prezıdenttiń bastamasyn oryndaý maqsatynda oblystyń keshendi jospary jasalyp, «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasyna engizildi. Oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Beıbit Ismanovtyń aıtýyna qaraǵanda, bıyl 868 gektar orman alqabyna 3,5 mln túp aǵash otyrǵyzylǵan. Keshendi jospar boıynsha bes jylda barlyǵy 20 myń gektar jerge 100 mln túp aǵash otyrǵyzý kózdelgen.
Ormandardyń taǵy bir jaýy – órt. Bıyl oblys ormandarynda 223 ret ot shyqty. Sonyń 30-y úlken órtke aınalyp, 68 gektar jerdiń ormany otqa kúıdi. О́rtke aıypty bolǵan jeti adam ustalyp, olarǵa 1,1 mln teńgeniń aıyppuly salyndy. Al órt qaýipsizdigin saqtamady degen 59 aıyptalýshy zańdy tulǵadan 1 mln teńgeniń aıyby óndirilip alyndy. Ormandy órtten qorǵaýdy qamtamasyz etý úshin sharýashylyqtardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn arttyrý jumystary júrgizilip keledi. Bul iske oblystyq bıýdjetten úsh jylda 207 mln teńge bólindi. Olarǵa 11 órt sóndirý mashınasy jáne basqa da tehnıkalar satyp alyndy. Qazir oblystyń orman ıelenýshileri 26 órt sóndirý avtokóligimen jabdyqtalǵan, olarda 80 traktor, 159 patrýldik avtomobıl, 30 órt sóndirý ydysy jáne basqa da jabdyqtar bar. Oblystyń orman sharýashylyqtaryn normalar men normatıvterge sáıkes jalpy materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý qazirgi ýaqytta 87%-dy quraıdy. Sonymen qatar órt qaýipsizdigin saqtaý maqsatymen Reseıdiń shekaralas Omby, Qorǵan jáne Túmen oblystarymen birlese is-qımyl jasaý jónindegi kelisimderge qol qoıylǵan.
Sý resýrstaryn qorǵaý da mamandardyń nazarynda. Bıyl bul jumysqa 4 mln teńge qarajat bólinip, Esil ózeniniń eki saǵasyn tazalaý jobasy ázirlendi. Jaz aılarynda tórt ret ekologııalyq aksııalar uıymdastyryldy. Oǵan memlekettik organdardyń qyzmetkerleri, stýdentter men volonterler qatysty. Qala irgesindegi Pestroe kóli men Esildiń jaǵasy osy aksııalar arqyly tazalanyp qaldy. Jalpy, Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda sý obektilerin sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne ekologııalyq talaptarǵa sáıkes jaǵdaıda ustaý, lastanýdy, qoqystanýdy jáne sarqylýdy boldyrmaý úshin oblys ákimdiginiń 2015 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy № 514 «Soltústik Qazaqstan oblysynyń sý qorǵaý aımaqtaryn, sý obektileri beldeýlerin jáne olardy sharýashylyqta paıdalaný rejimin belgileý týraly» qaýlysymen sý qorǵaý aımaqtary men beldeýleri, sondaı-aq 72 kólde, Sharyq sý qoımasynda, Esil ózeninde jáne onyń eki iri salasy – Aqan-Burlyq jáne Iman-Burlyq ózenderinde sharýashylyqqa paıdalaný rejimi belgilengen.
Oblys aýmaǵynda 2 328 sý qoımasy bar, onyń ishinde 501 sý qoımasy balyq sharýashylyǵyn júrgizý aıdyndarynyń tizbesine engizilgen. Qazir sonyń 302-si 144 balyq sharýashylyǵy sýbektilerine paıdalanýǵa berildi. 2021 jyldyń 11 aıynda 887 tonna balyq aýlanǵan. 186 sý qoımasynyń balyǵy tolyqtyryldy. Bul iske 128 mln teńge qarajat jumsalǵan. Tabıǵat baılyǵyn paıdalanǵan durys, biraq qalpyna keltirý jumystarynyń qatar júrgizilgeni jón.
