Kınorejısser Marına QONAROVA: «Túsirý alańynda túsiniksiz mıstıkalyq oqıǵalar bola beredi»

Kınosúıer qaýymǵa «Qazaqfılm stýdııasy» bıylǵy prokattyq maýsymdy «Eles qýǵan saıypqyran» atty fantastıkalyq fılmmen ashqanyn biledi. Atalmysh kartınanyń ulttyq kınematografııa úshin jańalyqtary kóp. Qazir úlken ekranda júrgen kartına zamanaýı sheshimderimen, kaskaderlik sheberlikterimen kórermenderin taýyp otyr. Bul fılmge Krıstanna Loken («Termınator-3: Kólikter kóterilisi») jáne Armand Assante («Odısseıa», «Gangster») sııaqty gollıvýdtyq juldyzdardyń túsýge kelisim berýi kezdeısoqtyq emes. Eń bastysy, Santa Monıkada ótken kınorynokta osynaý ekshndy áıel adam túsirgenin bilgende kınoprokatshylar tańdanystaryn jasyrmaǵan. Al ssenarıı avtory ári fılm rejısseri – qazaq qyzy Marına QONAROVA bolatyn. Túsirý alańynda «Tıgr» degen laqap atqa ıe bolǵan rejıssermen tildesip kórgen edik. – Marına, jańylyspasaq, siz otandyq kınematografııada jap-jaqsy ssenarıst retinde tanyla bastaǵan edińiz. «999» dep atalatyn tyrnaqaldy rejıs­serlik jumysyńyzdan habar­dar­myz. Degenmen, kúrdeli de qıyn ekshn janryna barýǵa ne túrtki boldy? – Shyndap kelgende, qazaq­stan­dyq kınematografııada taptaýryn bolmaǵan jolǵa túsip kórý úshin osyndaı táýekelge bardyq. Erekshe bir týyndy jasaǵymyz keldi. Kórermenderimizdi tańǵaldyrý úshin jańa tehnologııalardy paıdalana otyryp, fantastıkalyq ekshn túsirýge bel baıladyq jáne osy arqyly álemdik standartqa azdap bolsa da jaqyndamaq edik. Másele mynada, endigi jerde bizdiń fılmderge gollıvýdtyq blokbasterlermen básekege túsýge týra keledi. Qansha degenmen, biz áli de keıbir kınojanrlardy úırenýge umtylyp, sony qadamdar jasaýǵa tyrysyp baǵýdamyz. Osy talpynystarda «Qazaqfılm» ulttyq kınostýdııasy rejısserlerge úlken múmkindikter týdy­ra bastaǵanyna qýanamyn. Munyń otandyq kınonyń damýynda mańyzy ólsheýsiz. Baıqap júrgen shyǵarsyz, soń­ǵy jyldary Qazaqstanda kıno shapshań damı bastady. Áne­bir jyldarǵa qaraǵanda úlken aıyrmashylyq bar – sapasyn bir-birimen salystyrýǵa bolatyn fılmder paıda bolýda. Eń bas­ty qasıetimiz, biz tez úırenetin halyqpyz. Kartınada qandaı da bir kemshilikter bolýy múmkin, biraq biz ony kórermenderimizge degen úlken qurmetpen túsirdik. – Aýqymdy kınojobany qolǵa alarda júreksingen joq­syz ba? О́ıtkeni, fılmde «trıýkter» óte kóp. Kartınada kez kelgen akterǵa baǵyna bermeıtin ssenalar jetip artylady. Kóp daıyndyq kerek bolǵan shyǵar? – Qazaqstanda kaskaderlik mektep óte jaqsy damyǵan. Jú­rek­jutqan jigitter bar. Meni marqaıtqan bir jaıtty aıtaıyn. Túsirý jumystaryn jalǵastyrý úshin Los-Andjeleske kelgen kezimizde amerıkalyq kas­kader­larmen jumys istedik. Salys­tyryp qarap bizdiń jigitter bu­lardan esh qalyspaıtynyna, tipti, keıbiri sheberlikteri jaǵynan asyp túsetinine kózim jetti. Bizdiń mamandar táýekelge barýdan qoryqpaıdy eken. Jigitterdiń jankeshtiligi men entýzıazmdaryna qarap, ishteı basymdy ıdim. Túsirý alańynda avto-moto­trıýkterge Aleksandr Terehovtyń, Igor Saıdyń «Kýn-do», Vladımır Bessonovtyń «kz3runners» men Sergeı Starsev pen Evgenıı Semenovtyń kaskaderlyq toptary kásipqoılyqtaryn kórsetti. Ekinshi top áskerı kadrlardy, úshinshi top parkýrlardy, ıaǵnı kedergilerdi eńserýdi oryndady. Oǵan qosa akterlar áskerı óner túrlerinen, parkýrdan sheberlik dáristerine qatysty. Mysaly, Sanjar Mádıev pen Kámıla Er­mekova sııaqty birqatar akterlar jarty jyl boıy jattyǵýlardan qalǵan joq. Alla Pýgachevanyń jıen nemeresi Nıkıta Presnıakov eki aı ǵana ózine tıesili trıýkterge daıyndaldy. О́ıtkeni, parkýrdan onyń jaqsy tájirıbesi bar eken. Sondyqtan da, kóptegen trıýk­terdi, onyń ishinde sý astyn­daǵy túsirilimderdi de ózi oryndady. – Qalaı degenmen de, bul buryn siz júrmegen soqpaq dese de bolady. Shaıqastarǵa toly ekshndy túsirýde qınalyp, tyǵyryqqa tirelgen sátterińiz boldy ma? – Qazaqstandaǵy túsirý ju­­mystary úsh aıǵa sozyl­dy. Oqı­ǵa­lardyń basym bóligi As­tana qalasynda ótetindikten, kar­tına­nyń biraz bóligin Astanamyzda tú­sirip aldyq, keıbir qosalqy kadr­lardy Almatyda jalǵastyrdyq. Jalpy, daıyndyqtar men túsirý jumystary úshin bir jarym aıdaı AQSh-ta júrdik. Bizde asa kúrdeli bir nysan boldy. Bul jolaıyryq pen temir­jol­ǵa qatysty ssenalar edi. Eń qıyny, kólik tynbaı qozǵa­lyp jatatyn jolaıyryqty bir kúnge jaba turýǵa ruqsat alý qıyn­nyń qıyny edi. Al temirjol boı­yn­daǵy kadrlardy túsirý úshin Qa­zaqstannyń barlyq tarabyna qaraı qozǵalatyn poıyzdardy irke turý qajet boldy. Sol sııaqty, qoıylym jos­pa­ryndaǵy basseın túbindegi ssenalar da ońaıǵa túspedi. О́ıtkeni, sý astynda fızıkanyń ózindik zańdylyqtary bar. Kez kelgen qate qımyl men soqqylardyń sońy qaıǵyly aıaqtalyp, orny tolmas ókinishke dýshar etýi ǵajap emes. Sondyqtan kópten beri sý asty júzýimen aınalysyp júrgen Nıkıta Presnıakovtyń bizge kómegi az tımedi. Sýǵa batyp bara jatqan adamdy oınaý úshin ol sup-sýyq, tereńdigi bes metrlik basseınge ózi súńgidi. Kelesi bir kadrlarda Ásel Saǵatovany sý túbine ózimen birge batyrý úshin kaskaderǵa baılap qoıdyq. Bul da óte qaýipti bolatyn. Krıstanna men Sanjarǵa da bir táýlik boıy salqyn sýdan shyqpaýǵa týra keldi. Áýede túsirilgen kartınalar da ekstremaldy oqıǵalarǵa toly. Keıbir kadrlar úshin saqtyq sharalaryn uıymdastyrý qıyn boldy. Parashıýtsiz, basqa da qaýipsizdik beldemshelerinsiz trıýkterdi oryndaǵan akterlardyń batyldyǵyna rıza bolmaý múmkin emes. Qudaı saqtady, túsirý toby men akterler de, kaskaderlar da kádimgideı erlik jasady dep aıtýǵa bolady. Osy arada fılm «RED Epic» kamerasyna túsirilgenin aıta ketkim kelip tur. О́te úlken shap­shań­dyqtaǵy kartınalardy túsi­rýde bul kameranyń múmkindigi óte joǵary. – Túsirý tobyna degen rıza­shy­lyǵyńyzdy qaıta-qaıta aýyz­ǵa alyp otyrsyz. Tanymal gol­­lıvýdtyq akterlerdiń tákap­parlyǵyna tap bolǵan joqsyz ba? – Akterler álemniń ár shalǵaıynan shaqyrylsa da, olardyń tarapynan aqylǵa syımaıtyn talaptardy kórgen joqpyz. Birden til tabysyp kettik. Jobaǵa jaqsy bir jandar tartylyp, tatý ujym qura bildik dep oılaımyn. Jalpy, mundaı ınternasıonaldyq toptardy tartýdyń bizdiń kınematografııaǵa bereri mol. Jastar aýqymdy jobalarǵa qatysýdy úırenedi. Bárimiz úshin de bul kartına ózara úılesimdilik alyp keldi. Biz shetelderden kelgen akterlerden, mamandardan birdeńe úırenip jatsaq, olar da bizden ózderine kerekti tájirıbe alǵandaryn aıtyp júrdi. Til máselesinde de aıtarlyqtaı kedergiler bolǵan joq. Jaqsy tár­jimashylar jumys istedi. Shyndap kelgende ortaq ispen aınalysatyn adamdarda kásibı termınder uqsas bolǵandyqtan tez túsinisedi. Sondyqtan da, qolaısyzdyq­tar­dy sezingen joqpyz. – Fılmge jazylǵan mýzyka týraly aıtyńyzshy. Kom­po­zıtorlarǵa qatysty bir ba­ǵyt­tar men talaptar boldy ma? – Bul máselede de jolymyz boldy dep oılaımyn. Talantty kompozıtor Arman Muqataımen jumys istedik. Ol mýzykanyń barlyq baǵytynda, barlyq stı­linde jazady. Etnıkalyq mýzyka, blokbaster men rok sazdaryn týdyra alatyn, erekshe túısikpen jumys isteıdi. Kadrlardy sezine biledi, eń bastysy, bizge kerekti sazdardy dál tapty. Bul kez kelgenge buıyrmaǵan ǵajaıyp daryn. Biz kınematografııada júrip kóptegen kompozıtorlarmen qoıan-qoltyq jumys istep kelemiz. Armandy tabý, úlken oljaǵa keziktirgendeı qýantty. Áriptestigimiz úshin oǵan alǵysymyz sheksiz. Bastapqyda men fılmde qazaq áýenderiniń bolǵanyn qala­ǵan edim, sebebi «Eles qýǵan saıyp­qyranda» dala da, ańshylyqta bar. Bul úshin kompozıtor ulttyq mýzyka aspaptarynyń únin tańdap aldy. Bul sheshim kartınaǵa et­nıkalyq reńk berdi. Al atys-shabys, ádildik úshin shaıqastar kezinde qan oınatqan «draıv» bolǵanyn qalap «Maǵan óte kúshti yrǵaqtar qajet» dep talap qoıdym. Kompozıtor bul ta­lap­tyń da údesinen shyqty, ol ásire­se, poıyz jyldamdyǵymen túsi­rilgen kadrlar barynsha shıyr­shyq atqan sátterdi bere bildi. – Qazirgi kınematografııa­da speseffektiler jıi qolda­ny­lady... – Fılmdi túsirý barysynda úsh myńnan astam kadr túsirgen bolsaq, onyń ishinde eki jarym myńy kompıýterlik grafıkaǵa, úshólshemdi grafıkaǵa, kompozıtıng, sondaı-aq, rotoskopıngqa qurylǵan, tehnıkalyq óńdeýler bar. Al grafıkalardy jasaýda qazaqstandyq, túrkııalyq, kanadalyq jáne ıtalııalyq mamandar qatystyrylǵan úlken halyqaralyq top jumys istedi. Buǵan qosa post-prodakshn kezinde amerıkalyq kolorıst (túster boıynsha sýretshi jáne tústerdi túzetý sheberi – A.E.) Djeff Olmmen áriptes bolý baǵy buıyrdy. Ol shyn máninde óte saýatty maman eken. «Favorıt», «Kýng-fý Panda 2», «Madagaskar 3», «Aıdahardy qalaı úıretýge bolady 2» sııaqty aýqymdy jobalarǵa qatysqan. Onyń Gollıvýdta bedeli joǵary. Kadrdy sezinedi, rejısserdiń aıtqysy kelgen tujyrymyn túsine alady. Fılmdegi tústerdiń boıaýy qaı jerde qoıý, qaı jerde jumsaq bolýǵa tıisti ekenin túısinetin qasıeti bar. Bizder Djeff Olm myrzamen fılm ssenalarynyń qaı jeri tabıǵı jumsaq, qaı jeri qatqyl bolýy kerektigi jaıly aldyn ala kelisip alǵanbyz. Máselen, romantıkalyq qoıylymdar ke­zinde súıispenshilikke toly sát­terdi berý úshin jyly reńk­terdi tańdadyq. О́ıtkeni, kó­rer­men jeńil de móldir kóńil kúıdi sezinýin qalaǵan edik. Tehno­logııalarǵa baılanysty ssenalarda tehnologııalandyrýdyń ózi tabıǵı jáne kádýilgi tústerge birden ulasyp ketse dep ótinish bildirgen edim. Menińshe, osy qalaýymdy ol jaqsy túsindi. Adam tehnologııalandyrylǵan álemge tereńdegende tabıǵatpen baılanysyn úzip alady. Biz tús­terdiń kómegimen osy sezimdi berýge tyrystyq. – Bul fılm sizge múlde bó­lek tájirıbe ákelgen bolar? – Árıne. Bárinen buryn osyn­daı kúrdeli janrdy maǵan senip tapsyrǵandary úshin rızamyn. Kompıýterlik gra­fı­ka­larǵa keletin bolsaq, ózim úshin múmkindikterdiń tereń qyr­tystaryn ashtym. – Sizben tildesýdiń sáti túsip turǵanda alǵashqy rejısserlik jumysyńyz jaıly, «999» atty tolyqmetrajdy kartınaǵa qatysty mıstıkalyq oqıǵalar jaı­ly da suraǵym kelip tur. Ja­ńy­­lyspasam, bul drama janr­­yn­da túsirilgen fılm ǵoı? – Iá, bul fılmdi bizdiń táýelsiz kınokompanııamyz «MG Production» túsirdi. Kartınanyń tóńkerilgen altylyqtar magııasymen tikeleı qatysy da bar shyǵar dep oılap qoıamyn. Mundaı táýelsiz stýdııalar túsi­re­tin fılmder barynsha az qara­jatqa túsiriledi. Jáne barlyq kó­rermender túsinetindeı etip qoǵamdy tolǵantatyn máseleni qozǵaý kerek. «999» kartınasy óner ále­min­degi jigittiń teperishti taǵdyry týraly. Shoý-bıznestiń de ózindik qyzyǵy men shyjyǵy, azaby men mazaǵy bar. Bul kartınany túsirý barysynda kóptegen kedergilerge ǵana emes, adam aqyly jetpeıtin túsiniksiz oqıǵalarǵa talaı ret tap keldik. Mysaly, basty keıipkerdi oınaıtyn Kámıla Ermekova Jańa jyl merekesi aldynda kóshede sadaqa surap otyrǵan kisige azdap aqsha beredi. Ol adam aktrısanyń qaıyrymdylyǵyna rıza bolyp, qaıtarymy retinde óte eski mýzykalyq oıynshyq syılapty. Kámıla keıin fılmge túsýge usynys kelip, ssenarııdi oqyp otyrǵanda jyl boıy shań qaýyp jatqan synyq oıynshyq ǵajaıyp bir mýzykany oınaı jóneledi. Ony aktrısa joǵarydan kelip turǵan belgi dep qabyldap, osy fılmde oınaýǵa birden kelisim berdi. Biz kınojobany talqylaǵan kezde kóbelekterge qatysty kóptegen nyshandar bolady dep josparlaǵanbyz. Aıtqandaı, japondar da osy bir názik ján­dikti geıshalardyń qupııa kásibi­men astastyrady. Biraq, fılm­de kóbelek-nyshandardyń aıtary basqa bolatyn. О́mirde ada­syp júrgender jaıly ǵoı. Máse­len, ejelgi grekter de Aıd qarańǵylyq patshalyǵyna attan­ǵan adamdardyń janyn kóbelek beınesinde beredi. Alaıda, túsirý jumystarynyń sońyna qaraı, qanatty sımvol­dardy qysqartýǵa sheshim qabyl­dadym. Fılm ataýyna qatysty tolyq sheshimge kele almaı, tóbege qarap oılanyp jatyr edim, qap-qara kóbelekterdiń ushyp júrgenin kórdim. Bir qııal-ǵajaıyp dersiz! Jalpy, bul kartınaǵa qatysty túsiniksiz oqıǵalar az bolǵan joq. О́ıtkeni, fılmde basqa da nyshandyq beıneler kóp bolatyn. Sonyń biri – keıipkerdiń túsinde keletin oǵash bir áıel. Shyn máninde repperdiń ersi elesi jan azabyna dýshar bolǵan adamdy beıneleıdi. Aıtpaqshy, kartınada bir kadr bar. Kámıla aına aldynda turǵan kezde ol kúl-talqan bolyp qırap túsedi. Bul jaǵdaı da túsirilim barysynda naqty ómirde qaıtalandy. Túsirý jumystary júrgizilgen sol bir «jaman páterde» aınalar shyn syna bastady. Mundaı da túsiniksiz oqıǵalar bola beredi eken... – Áńgimeńizge rahmet. Siz­ge shy­ǵar­mashylyq tabys tileı­miz! Áńgimelesken Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.