El rýhanııatyndaǵy erekshe sátter

Jyl keıipkeri

Bıyl aqıyq aqynnyń 90 jyldyq mereıtoıy bolǵan soń Muqaǵalı esimi respýblıkanyń túkpir-túkpirinde jyldaǵydan jıi ataldy. Jyl boıy keń-baıtaq Qazaqstannyń ár óńirinde qanshama oqýshy aqyn óleńin mánerlep oqydy eken... Qanshama mektepte aqyn shyǵarmashylyǵynan ashyq sabaq ótti eken... Budan bólek on tórt oblystyń ár núktesinde túrli ǵylymı-tanymdyq konferensııa uıymdastyryldy. Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen Mu­­qa­ǵa­lı Maqataev atyndaǵy Májilis zaly ashyldy. Bas qa­ladaǵy bul oryn talaı aqynnyń shyǵarmashylyq keshi ótetin hám jańa kitaptary tanystyrylatyn mádenı-rýhanı oshaqqa aınalyp keledi.

Jeke tulǵanyń sózdik kitabyn shyǵarý dástúri oqyrmanǵa jaqsy tanys. Máselen, «Shekspır sóz­digi», «Pýshkın tili sózdigi», qazaq ádebıetindegi «Abaı tili sózdigi». Endi bul qatarǵa «Muqaǵalı tili sózdigi» atty kólemdi ǵylymı-tanymdyq eńbegin qosa alamyz. Mereıtoı qarsańynda shyǵarylǵan sırek janrdaǵy bul kitapta aqynnyń 5 tomdyq tolyq shyǵarmalar jınaǵyndaǵy sózder tegis qamtylyp, maǵynasy ashyp túsindirilgen. 13 myńnan asa sózge, sonyń ishinde 5035 turaqty tirkeske túsinik berilgen. Sondaı-aq Muqaǵalıdyń jyrlarynda jıi jáne óte sırek, tipti bir-aq ret qol­danylǵan sózderge taldama jasalǵan.

Bıyl Muqaǵalı obrazyn sýrettegen birneshe kórkem hám derekti fılm túsirildi. Rejısser Bolat Qalymbetovtiń «Muqaǵalı» kınokartınasy aqyn ómiriniń sońǵy jyldaryn baıandaıdy. Fılmdi Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıyn­­sha Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasy túsirgen. Sondaı-aq «Qazaqstan» teleradıokorporasııasy túsirgen «Muqaǵalı. Bul ǵasyrdan emes­pin» telehıkaıasy da aqıyq aqyn­nyń 90 jyldyǵyna arnaldy. Azamat Satybaldy men Darhan Sarkenovtiń rejısserligimen taspalanǵan fılm aqynnyń 1973 jyldan 1976 jylǵa deıingi ómir kezeńine arnalǵan. Budan bólek «Qońyr» prodıýserlik ortalyǵy túsirgen «Qarasaz kósheleri» derekti fılmi de kórermenge usynyldy.

Osylaısha, jyl boıyna jal­ǵasqan aqynnyń mereıtoıy týǵan jerinde túıindeldi. Mem­lekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaev Hantáńiri muzbalaǵynyń tý­ǵan jeri Qarasazda bolyp, kon­ferensııaǵa qatysty. Al orta­lyq alańda alyp tulǵanyń eńseli eskertkishi ashyldy. Sonda zııaly qaýym: «Osy aýyldan otyz jasynda ketip, alpys jyldan keıin eskertkish bolyp oraldy», desti.

Iá, ýaqyt zyrǵyp óte berer... Muqaǵalı júzge keler, júz onǵa keler. Onyń jyrlary áli talaı oqylar, kitaptary áli talaı ret basylyp shyǵar, eskertkishi de áli talaı qoıylar. Munyń bári aqynǵa degen qurmet, aqynǵa degen saǵynysh...

 Jyl qýanyshy

«Bermeseń bermeı-aq qoı baspanańdy, Sonda da tastamaımyn astanamdy», dep jyrlaǵan aqyn Qasymnyń endi «óz úıi» bar. Olaı deıtinimiz, az ǵana ǵumyrynda baspanadan taryqqan aqynnyń shyǵarmashylyǵynda bul másele taqyrypqa aınalǵan edi. Qasymnyń bıylǵy 110 jyldyq mereıtoıy aıasynda Qaraǵandy qalasynda «Qasym úıi» ashyldy.

Osydan bir jyl buryn oblys ákimi Jeńis Qasymbek jergilikti zııaly qaýym ókilderimen kezdeskende aqyn, Abaı atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń laýreaty Serik Aqsuńqaruly Qaraǵandyda «Qasym úıin» ashý jónindegi ıdeıasyn aıtqan bolatyn. Sonda óńir basshysy bul bastamany qyzý qoldap, ony iske asyrýǵa ýáde bergen edi. Endi, mine, kenshiler astanasynyń tórinde «Qasym úıi» esigin ashty.

Qasym úıinde aqynnyń murajaıy bar. Onda Qasym Amanjolovtyń sırek kezdesetin qoljazbalary, kitaptary men jeke zattary jáne fotosýretteri qoıylǵan. Sonymen qatar ǵımarat ishinde Qazaqstan Jazýshylar odaǵy men Jýrnalıster odaǵynyń oblystyq fılıaldary, Serik Aqsuńqaruly atyndaǵy bólme, «Qasym» jýrnalynyń redaksııasy, sondaı-aq óńirlik kommýnıkasııalar qyzmeti de ornalasqan.

Qaraǵandyda Qasym úıiniń ashylýy ulttyq rýhty, sanany jańǵyrtýdy aıǵaq­taıtyn tarıhı oqıǵa ispettes. Bul úı Qasym Amanjolovtyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn zerttep, ony jańa qyrynan tanıtyn naǵyz zertteý ortalyǵy bolyp, óńirdegi mádenı-rýhanı oshaqtyń birine aınalmaq.

Ádebıet mártebesin arttyrǵan jyl

El Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy qarsańynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵy jazýshy Ákim Tarazıge buıyrdy. Aıta keteıik, bul marapat táýelsizdik jyldarynan beri Ábish Kekilbaıuly (2009) men Oljas Súleımenovke (2016) tabystalǵan edi. Eń alǵash ádebıette «Quıryqty juldyz» povesimen jarqyraı kóringen Ákim Tarazıdiń kóptegen kitaby jaryq kórip, birneshe tilge aýdaryldy. Búginde jazýshy shyǵarmalary qazaq ádebıetiniń bir tolqyny týdyrǵan muraǵa aınaldy. Ádebı ómirdiń bıylǵy aǵysynda bul jańalyq qazaq ádebıetin taǵy bir bıikke kóterip, aıdynyn asyra tústi.  

Jyl kitaby

El rýhanııatyndaǵy bıylǵy ataýly merekeniń biri dala dúldúli Jambyl Jabaevtyń 175 jyldyq mereıtoıy boldy. Osy oraıda aqyn murasyn jınaqtaý hám nasıhattaý maqsatynda birneshe kólemdi jınaq jaryq kórdi. 

Eń aldymen elordada jyr alyby Jambyldyń 10 tom­dyq jınaǵy tanystyrylyp, oqyr­manǵa usy­nyldy. Irgeli eńbekte aqynnyń óleńderi men aıtystary, jyrlary túgel toptastyrylǵan. Sondaı-aq ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly kórnekti aqyn-jazýshylardyń estelikteri men ǵalymdardyń ǵylymı zertteýleri de engen. Jam­byldyń alǵashqy hatqa tús­­ken shyǵarmalarynan bas­tap búginge deıingi úsh tilde 4 tom­dyq bıblıografııalyq kórset­kishi daıyndalǵan. On tomdyq­qa qazaqshasy berilip otyr. Mem­lekettik tapsyryspen ja­­ryq kórgen jınaq 30 myń da­na­men basy­lyp shyqty. 10 tomdyq kitap respýblıkanyń barlyq aı­maǵyndaǵy memlekettik ki­tap­­hanalarǵa taratyldy. Aı­ta keteıik, on tomdyqty qurastyrǵan – jambyltanýshy Naǵashybek Qapalbekuly.

Budan keıingi kólemdi eńbek – «Jambyl álemi» atty 30 tom­dyq jınaq Memlekettik hat­shy arnaıy qatysqan aqyn mereı­toıynyń qorytyndy jıynynda tanystyryldy. 30 tomdyqty Almaty oblysynyń ákimdigi men Jazýshylar odaǵy birlesip shyǵardy. Jınaqqa ómir tarıhy, shet tilden aýdarylǵan shyǵar­malary, mýzykalyq murasy, Jambyl Jabaev týraly zertteýler, estelikter, aqynnyń ustazdary Súıinbaı, Qaban jyraý, Maılyqoja, zamandastary, shákirtteri týraly derekter men olardyń shyǵarmalary, aqyn týraly kórkem shyǵarmalary, Jambyldyń talantty urpaqtary jaıly jáne basqa da derekter engizilgen.

Aqyn mereıi

Bıyl aqyn Svetqalı Nurjan úshin jemisti jyl boldy. Osy jyly onyń «Saraıshyqtyń kózesi», «Juldyzdardyń jupary» sııaqty eki poezııalyq kitaby jaryq kórdi. Ol kitaptarǵa TMD elderiniń «Iskýsstvo knıgı» atty XVIII Halyqaralyq konkýrsynda I dárejeli marapat berildi.

S.Nurjan – sonaý seksenin­shi jyldarda qazaq poezııasyna ózindik lep, asqaq rýh ala kelgen aqyn. Alǵashqy «Arýana» jınaǵynan bastap «Tań qaýyzyn jarǵanda», «Aı taranǵan túnge» deıingi aralyqta onyń jyrlary ultymyzdyń ulttyq poezııa­syna qan júgirtip, da­mýyna úles qosty. Ol poe­zııamen qatar kórkem aýdarmamen de aınalysyp, oqyrmanǵa kerekti rýhanı qundylyqtardy usynyp otyrdy. Aıtalyq, «Áýlıe­ler áýezi», «Eýropa poe­zııasy», «Qyryq hıkmet», «Dár­mensizder dáleli», «Genrıh Geıne» sııaqty poezııalyq jı­naq­tar men jyr-dastandardy aýdaryp, oqyrmanǵa jetkizdi.

Onyń dara talanty men shy­ǵarmashylyǵy týraly abyz jazýshy Ábish Kekilbaev: «Meniń Svetqalı inim, Aıt-Manym. Onyń da Qudaı taý-taǵyn han kúıik qyp qurǵan, jórgegi maı­sa bolǵan. Jas ta bolsa aqyl­dy, shejireni kóp biledi. Ata­syn kórgen, ákesin kórgen, at jalynda ósken, jylqydan úırengen, qashyp bara jatqan qulannan, kıikten úırengen. Kóp kisiniń aýzy túgil kóńiline, sezimine, qııalyna oralmaıtyn qııampurys óleńderdi de jaza aldy»,  dep baǵa bergen bolatyn.

Aqyn Svetqalı Nurjan bıyl Halyq­aralyq «Alash» áde­bı syılyǵyn aldy. Ádebı aına­lymdaǵy dástúrli sózben aıtsaq, ony, árıne, buryn-aq alýy tıis edi. Sonymen qatar aqyn osy jyly Halyqaralyq Túrki aka­demııasynyń qoldaýymen oıshyl aqyn Iýnýs Ámire jyr­laryna ádebı-kórkem aýdarma jasap, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń «Naýaı» atyndaǵy altyn medalimen marapattaldy. Ult poe­zııasynda alar orny erekshe, talanty men izdenisi bir tóbe aqyndy «Jyl aqyny» dep tanydyq.

Jyl sheshimi

Elordanyń tórine Táshenov jaıǵassa, irgesine Álıhan Bókeıhan keldi bıyl. Olaı deıtinimiz, Nur-Sultannyń irge­sindegi Qaraǵandynyń burynǵy Oktıabr aýdanyna Álıhan Bókeıhan esimi berildi. Jeltoqsannyń 13-i kúni, Táýelsizdik toıynyń aldynda, Qaraǵandyda Álıhan Bókeıhan aýdany resmı ashyldy. 13 jeltoqsanǵa nege toqtalyp otyrmyz?

Dál osy kúni 1917 jyly ekin­shi jalpyqazaq sezinde Oryn­borda Alash­orda úkimeti qu­rylyp, tóraǵasy bo­lyp Álı­han baba­myz biraýyzdan saı­lanǵan-dy tarıhta. Qazaqtyń óz aldyna derbes el bolam degen kúni bul – 13 jeltoqsan. Bıyl tarıh osylaı qaıtalandy. Alash dalasynda Álıhan atyna alǵash aýdan berilip, qazaq balasynyń aı­darynan jel esti dese bol­­ǵandaı.

Álıhan Bó­­keıhan esi­mi Ok­tıabr aýda­nyn «tyrapaı asyr­ǵa­ny» jal­ǵyz qara­ǵan­dy­lyq­tar­dyń ǵana emes, oblys tur­ǵyn­darynyń, jalpy qazaq zııa­­lylarynyń eń­begi. Qazaq rýhy­nyń jeńisi. Qanshama qo­ǵam bel­sendileri at salysyp keldi bul iske. Azamattar kóter­gen bas­ta­many qoldap ala jó­nel­gen jer­gilikti bıliktiń qo­ǵam­dyq tyńdaýdy qa­laı utqyr uıym­dastyra alǵa­nyna kýá bol­ǵan­byz kezinde. Qara­ǵandylyqtar bul mereıdi 20 jyl kútken desedi. Kómirli qalada eki úlken aýdan bar desek, sonyń birin osydan 20 jyl buryn Qazybek bı atyna bergende, qazirgi Álıhan aýdany Oktıabrskıı bolyp qala bergen. Sodan beri kóterilip kelgen bas­tama bıyl, Táýelsizdiktiń otyz jyldyq toıynda júzege asqany tegin emes, endeshe. Onyń ústine 13 jeltoqsanda saltanatty túrde ashylyp, resmı bekise. Qazaq azattyǵynyń da buǵanasy bekip, qabyrǵasy qatty degen sóz. Eldiń mereıi asyp, dáýleti tasyǵannan artyq ne bar?

Alash mereıi asa bersin!

Tuǵyrǵa qonǵan tulǵalar

Tuǵyrly tulǵalar – tarıhtyń lep bel­gileri degen tamasha támsil bar. Sanaly ǵumyrlaryn san túrli salaǵa, ilim-bilimge, ádebıetke, má­denıetke, qalamgerlikterin qaırat­kerlikke ushtastyrǵan uly tulǵa­larymyz az emes. Keıbiri tipti Alash sheginen asyp, tutas adamzatqa ortaq tulǵa deńgeıine kóterilgen kemeńgerler. Bıyl Táýelsizdigimizdiń ordaly otyz jylynda sol alyptarymyzdyń birazyn eńseli eskertkishterge aınaldyryp úlgerdik.

Árıne, onyń barlyǵyn tiz­belep atap shyǵýǵa da bolady. Alaıda gazettiń óz dástúrine saı sol tuǵyry bıik tulǵalarymyz­ǵa qoıylǵan minsiz músinderdiń ishinen «Egemen» úzdik dep tany­ǵan eń ǵajap eskertkishti bólip aıtqymyz keledi.

Iá, jalpy alǵanda Nur-Sul­tan qalasynyń tórinde uly oıshyl, fılosof Ábý-nasyr ál-Fa­rabı babamyzǵa ornatylǵan bıyl­ǵy eskertkishtiń kórkemdigi esh músinnen kem deýge kelmeıdi. Qazaq ǵylymynyń qazyǵyndaı Qanysh Sátbaevqa ornatylǵan eskertkish te ǵajap talǵammen tur­ǵyzylǵan. Bylaısha aıtqanda Sátbaevqa qoıylǵan sátti eskert­kishtiń biri elorda tórinde tur. Odan buryn taǵy osy astanamyz­da Alash arystaryna kompozısııasy keremet eskertkishter eńselene boı kóterdi. Taǵy sondaı qurylymmen Shymkent qala­synda da Alash qaıratkerleri ara­myzǵa músin bolyp oralǵandaı el mereıin asyrdy.

Sondaı-aq erte kóktemde Shy­ǵys Qazaqstan oblysy, Jarma aýdany, Jańǵyztóbe aýylynyń azamattary qazaq­tyń sońǵy hany Kenesary hanǵa eskertkish qoıdy. El rýhynan nár alǵan eńseli tuǵyr qazaqtyń keń saharasynda sol qasıetti jer men eldiń azattyǵy jolynda mert bolǵan dańqty han, uly bahadúrge qoıylǵan taǵy bir tamasha eskertkish retinde talaıdyń talǵamynan shyqty. Susty, bas­tysy rýh bar.

Biraq biz osy ǵajaıyp ta ǵa­lamat týyndylardyń ishinen ult batyry, jer úshin jan pıda dep alyp ımperııaǵa qarsy sóz aıta alǵan Jumabek Táshenovtiń elorda tórinde boı kótergen rýhty músinin de erekshe ataǵymyz keledi. Sebebi aldynda atap ketken tulǵalarymyzǵa ár jyl­dary elimizdiń túrli qala­larynda eskertkishter ornaty­lyp kelgen bolatyn. Al Táýel­sizdiktiń tańymen birge kelgen egemendigimiz Táshenovteı tulǵa­larymyzdy erkin nasıhat­tatýǵa joldy endi ashty.

Jyl jańalyǵy

Keıde óz elinde beıtanys jannyń talanty álemdi tańǵal­dyryp, juldyzy bir-aq sátte jarqyraı túsedi. Bıyl Qazaqstandy dúr silkindirgen sondaı ónerpaz – Imanbek Zeıkenov boldy. 

Eń basty sebep, árıne, ol Saint JHN oryndaıtyn Roses ánine jasaǵan remıksi amerı­ka­lyq dybys jazý óneri jáne ǵylym akademııasy uıym­dastyratyn «Grem­mı» syı­lyǵyn Best Remixed Recording nomınasııasy boıynsha jeńip aldy. Aıta keteıik, Imanbek – «Gremmı» alǵan al­ǵashqy otandasymyz.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Iman­­bekti ataý­­ly jeńisi­men quttyqtap, onyń shy­ǵar­mashylyǵy qazaq­­stan­dyq jastardyń da eń bıik shyń­dardy baǵyndyra alatynyn dálel­de­genin aıtty. Buǵan deıin Imanbek Rita Ora jáne David Guetta sııaqty álemge áıgili mýzykanttarmen birge án jazǵan. О́ziniń aıtýynsha, ol án árleýdi jergilikti dıdjeıler men prodıýserlerden jáne Youtube jelisindegi vıdeosabaqtardan úırengen.

2019 jyly Imanbek reper Saint Jhn-nyń Roses degen ánin baı­qap, ony bıleýge yqshamdap remıks jasaǵan. Remıks óte jyl­dam qarqynmen tanymal bola bastady. Dúnıe júzindegi bir­shama charttarda boldy. Remıks YouTube-te 145 mıl­lıon­nan asa qaralym jınaǵan.

21 jastaǵy talantty tanymal bul jeńisinen keıin shyǵar­ma­shylyǵynda ózgerister men jaqsy jańalyqtar oryn ala bas­tady. Máselen, Saint JHN-nyń Roses ánine jasaǵan remıksi úshin «Úz­dik elektron án» nomınasııasynda marapatqa ıe boldy. Aıta kete­ıik, Billboard Music Award – mýzy­kalyq chart­tardaǵy úzdik jetis­tikteri úshin amerıkalyq mýzy­kalyq baspa Billboard basylymy beretin mýzy­kalyq syılyq.

Keıingi jyldary án óneri men kıno salasyndaǵy el talanttary álemdik arenada jıi top jaryp júr. Sonyń biri hám biregeıi – jyl jańalyǵy bolǵan Imanbek Zeıkenovtiń shyǵarmashylyǵyna zor tabys tileımiz.

Jyldyń eń jas stıpendıaty

Eýropany moıyn­datqan otandas­tarymyz kóp qoı. Degenmen, kıik­tiń asy­ǵyndaı ǵana kish­kene qaradomalaq Erjan Mak­sımniń erligi, beınelep aıt­qan­da, Eýropany sol kezde esinen tandyrǵandaı edi. 

Osydan eki jyl bu­ryn, Pol­shada ótken Junior Eurovision – 2019 án baı­qaýyn­da baq syna­ǵan qa­zaq­standyq Erjan Mak­sım ekinshi oryn alǵany esi­mizde. Ekinshi oryn degendi bir jaǵynan shartty júlde deýimizge de bolady. Sebebi atalǵan baıqaýda qazylar­dyń bergen baǵasy boıyn­sha Erjan Maksım birinshi oryn aldy. Al onlaın daýys berý qorytyndysymen 79 upaı jınady. Osylaısha, qazaqstandyq ánshi jalpy 227 upaımen ekinshi orynǵa taban tiregen bolatyn. Týra sol jyly talantty ánshi, bola­sha­ǵynan kúter úmitimiz kóp jap-jas Erjan Reseıdegi ataq­ty shoýlardyń biri «Golos. Detı» baı­qaýynda da top jardy.

Eń qyzyǵy, bul baıqaýda da Erjan Maksımdi ádilqa­zylar qoldap, jeńiske jetýge laıyq dep tapqan bolatyn.

Qazaq «Bolar balanyń be­tin qaqpa, belin bý» demeı me? Bıyl sol kishkentaı Er­jan el abyzdarymen bir­ge eń úlken zııa­lylarymyz­dyń qa­tarynda Qazaqstan Res­pýb­­lıkasynyń Tuń­ǵysh Pre­zı­denti – Elbasynyń mádenıet salasyndaǵy memle­ket­tik stı­­pendııasynyń ıegeri atandy. Ne­bári 14 jastaǵy ulan­nyń bun­daı marapat alýy, birinshiden, óner adamyna degen úlken qol­daý bolsa, ekinshi jaǵynan Bıbigúl Tóle­genova, Asanáli Áshimov, Oljas Súleımenov syndy ańyz tulǵalarmen birge ma­rapattaý arqyly al­­dyń­ǵy býyn aǵa-apa­la­rynyń ónegeli jo­ly men as­qaq dańqyń bersin de­gen jaq­sy yrym deýimiz tıis.

 Jyl premerasy

Táýelsizdigimizdiń otyz jyldyq merekesine tamasha tartý retinde Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatry Almatyda «Jambyl jyraý» operalarynyń premerasyn qoıdy. Bul týyndyny sheteldik jáne otandyq teatr synshylary ǵana emes, jalpy jurtshylyq jyly qabyldady.

Bıyl ult­tyq ope­raǵa jańasha lep ákelgen týyn­dynyń biri – «Jambyl jyraý» operasy. Jyl basynda Nur-Sultan qalasynda bastaý alǵan Jambyl Jabaevtyń 175 jyldyq mereıtoıy jel­toqsan aıynda Al­ma­tydaǵy Abaı atyn­daǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatrynda Memlekettik hatshy Qy­rymbek Kósherbaevtyń qa­tysýymen qorytyn­dy­la­nyp, sonda jıylǵan qaýymǵa jańa operanyń premerasy usynyldy.

Erte dáýirden jal­ǵas­qan jyraýlyq dás­­túrdi jıyr­masyn­­­­shy ǵasyrǵa deıin ákep, jas urpaqtyń boıyna sińirgen Jambyl baba­myzdyń mazmundy ómiri men erlik pen órlikke toly jyrlaryn arqaý etken qoıy­lymnyń lıbrettosyn ózgeshe órnekpen aq paraqqa túsirgen belgili ádebıetshi, túr­kitanýshy ǵalymdar Darhan Qy­dyráli men Aqedil Toı­shan jáne mýzykasyn jazǵan tanymal kompozıtor Ál­qýat Qazaqbaevtyń eń­begin erekshe aıtýǵa bolady. Premeranyń qoıý­shy rejısseri – Dıana Akımbaeva.

Spektaklde Jambyl ómir súrgen dáýir­diń beınesi sol kezeńdegi aqyn­men jaqyn ara­lasqan tulǵalar − Súıinbaı, Toqta­ǵul, Tilmash, Burym sekildi negizgi keıip­kerler ar­qyly jan-jaqty ashylyp, olar­dyń obrazyn beınelegen ártisterdiń óneri kórermenderdi shy­naıylyǵymen tánti etti. Sonymen qatar teatr­dyń ár býyn­­daǵy óner­pazdaryn qam­tyǵan qo­ıylym folk­lorlyq dás­túr sahnalarymen tartymdy dekorasııa quryp, teatr tehno­logııasynyń múm­kindigimen ásem be­zen­dirilip, shyǵarmaǵa ádemi mazmun berdi.

Jyl kıno kartınalary

Bıyl qazaq kınosynyń qazynasy óz kórermenderin tánti etken jańa týyndylarmen tolyqty. Aqparat jáne qo­ǵam­dyq damý mınıstrliginiń qol­daýymen «Qazaqstan» teleradıo­korporasııasy túsirgen «Jáńgir han. Saraı syry», «Ahmet. Ult ustazy», «Domalaq ana», «Táshenov. Taıtalas», «Qanysh. Qazyna», «Muqaǵalı. Bul ǵa­syrdan emespin» atty tarıhı tele­hıkaıalardyń tanystyrylymy ótip, olar Ulttyq arnadan kórsetile bastady. 

Sonyń ishinde aldaǵy jyly 150 jyldyǵy keń kólemde atap ótiletin uly Ahańa arnalǵan «Ahmet. Ult ustazy» teleserıalyn kórermender Táýelsiz­dik kúni merekesinde eki kún qa­ta­rynan tamashalady. Jańa týyn­dynyń rejısseri – Murat Esjan. Ssenarııin rejıssermen birigip Ularbek Nurǵalym jazǵan. Tarıhı shyǵarmada ult usta­zynyń beınesin Baıǵalı Esen­álıev somdady. Onda HH ǵasyr basyndaǵy qazaq zııalylarynyń, onyń ishinde kórnekti tulǵanyń basynan keshken qıyn qystaý taǵdyry baıandala otyryp, ult muraty jolyndaǵy janqııar­lyq erlikteri men eńbekteri aıshyq­ty kórkemdelgen.

Sondaı-aq aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń 90 jyl­dyǵyna oraı bel­gili rejısser Bolat Qalymbetov túsir­gen «Muqa­ǵalı» fılmin osy qatarda aıtýǵa bolady.

Mádenıet jáne sport mınıs­trliginiń tapsyrysy boıynsha Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ jaryqqa shy­ǵarǵan kınotýyndy aqyn ómi­­riniń sońǵy jyldary týra­ly syr shertedi.Fılmniń sse­narııin belgili jazýshy Júsip­bek Qorǵasbek, rejısser Bolat Qalymbetov jáne Ǵazız Nasy­rovpen birlesip jazǵan.

Jaqynda atalǵan týyndy «Tem­nye nochı» atty 25-shi Ta­llın kınofestıvlinde (PÖFF) eký­menıkalyq qazylar alqa­sy­nyń arnaıy júldesine ıe boldy.

Jyl ánshisi

Án ónerinde ár jyl saıyn tabystalatyn dástúrli syılyqtyń biri – «Slavıan bazary» halyqaralyq óner festıvali. Buǵan deıin bul dodada qazaqstandyq ónerpazdar bir­neshe ret jeńis­ke jetti. Aıtalyq, «Slavıan bazary-2015» xalyq­­ara­lyq festıvalinde Dımash Qudaıbergen tuńǵysh ret Gran-Prıdi jeńip alǵan edi. Odan keıin bul bıikti 2019 jyly Ádilxan Makın baǵyndyrdy. Al bıyl atalǵan marapat Rýhııa Baıdú­kenovaǵa buıyrdy.

Ol konkýrstyń fınal­dyq kezeńinde amerıkalyq ataq­ty ánshi Meraııa Kerı­­diń oryn­daýyndaǵy Emo­tions ánin shyrqady. Rýhııanyń 5 oktava­ly daýsy men oryndaý sheberligi qazylar alqasyn beı-jaı qaldyrmady. Do­danyń al­ǵashqy kezeńinde-aq ánshi «Zozýlıa» kompozısııasymen eń kóp upaı jınaǵan edi.

Gran-prı ıegeri «Slavıan bazary» baı­qa­ýyna buǵan deıin eki ret qatysqan. De­gen­­men, alǵashqy eki múm­kindikte de jeńis tu­ǵy­ryna jete almady. Iаǵnı Rýhııa Baı­dúke­novanyń bıylǵy jeńisi kóp ýaqyttan bergi ishki daıyndyq pen sheberliktiń nátı­jesi bolǵandaı.

Ánshiniń jetistigin Pre­zı­­dent Qasym-Jomart Toqaev quttyqtap, izgi tile­gin jol­da­dy. «Álemniń kóptegen eliniń kil myq­ty talanttary qa­tys­qan osynaý aıtýly baı­qaý­da kórsetken óne­ri­ńiz – Sizdiń kásibı dara­lyǵyńyzdyń, tabıǵı darynyńyz ben ár­tistik she­­ber­­ligińizdiń aıqyn dá­leli», dedi Memleket basshysy. Ataýly jeńisinen soń «Qazaqkonsert» solısi atan­ǵan ánshi aldaǵy ýaqyt­ta da álemdik óner dodalarynda baq synamaq.

P.S.: Bıyl eldiń ádebı-mádenı ómirinde mereıtoılyq datalarǵa oraı kóptegen jıyn ótkizilip, jańa jınaqtar jaryq kórdi. Jyr dúldúli Jambyldyń, daýylpaz Qasymnyń, Muqaǵalı men Saıynnyń mereıtoıy qarsańynda, joǵaryda atap ótkenimizdeı, túrli ıgi bastama qolǵa alyndy. Mádenıet jáne sport mınıstrligi jarııalaǵan «Balalar ádebıeti jyly» aıasynda da jyl boıy túrli ádebı is-sharalar uıymdastyryldy. Bul osy jyly, salystyrmaly túrde aıtqanda, balalarǵa arnalǵan jańa shyǵarmalar kóptep jazylǵanyn kórsetedi. Jýyrda ǵana «Atamura» baspasynan «Balalar poezııasy antologııasy» basylyp shyqqanyn da aıta keteıik. Sondaı-aq memlekettik tapsyryspen de balalarǵa arnalǵan jınaqtar jaryq kórdi. Bul bastama balalarǵa arnalǵan qazaqtildi kitaptardyń kontentin qalyptastyrýǵa yqpal eteri anyq. Budan bólek bıyl el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy qarsańynda aqyn-jazýshylardyń jeke kitaptary jyldaǵydan kóp jarııalandy. Memlekettiń qoldaýymen iske asyrylǵan bul joba, eń aldymen, qazaq rýhanııatyna kórsetilgen qamqorlyq bolsa, odan keıin ádebıetti hám jas talanttardy qoldaý maqsatynda jasalyp otyr. El egemendiginiń ordaly otyz jyldyǵynan asqan kezeńde qazaq mádenıeti men ádebıeti memlekettiń rýhanı kúshi bola alady dep senemiz. Sondaı-aq elimizdiń shyǵarmashyl ókilderine zor tabys tileımiz.

Daıyndaǵandar: Mıras ASAN, Azamat ESENJOL, Marjan ÁBISh, Jánibek ÁLIMAN,
«Egemen Qazaqstan»