Imam əl-Buharı sahıh hadıster jınaǵynyń «Fıtna kitaby» atty taraýynda: Alla taǵalanyń «Senderden tek zalymdarǵa ǵana kesiri tıip qalmaıtyn berekesizdikten (fıtnadan) saqtanyńdar» («Ənfəl» súresi, aıat-25) degen aıatyn jəne Paıǵambarymyzdyń myna bir sahıh hadısin «Sender men kórip turǵandy kóre alasyńdar ma?! Men senderdiń úılerińniń arasynda jańbyr sııaqty fıtna júrgenin kórip turmyn» degenin keltiredi (Buharı, Múslım).
Imam Naýaýı bul hadısti təpsirlegende: búlikti jańbyrmen teńeý – onyń kópti qamtıtynyn bildiredi, ıaǵnı onyń kesiri adamdardyń barlyǵyna tıedi, eshbir qaýymdy bul kesel aınalyp ótpeıdi, dep túsindirgen. Sol sııaqty ımam Əbý Daýdtyń hadıster jınaǵynda Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s): «Eń baqytty adam – paıda bolǵan berekesizdikke qosylmaı aman qalǵan jəne Allanyń synaǵyna shydaǵan adam» degen sózin rıýaıat etipti. Kez kelgen aýrýdyń aldyn alyp emdelý jaqsy ekenin ərbir sanaly adam túsinedi. Sol sııaqty, kesel bastalǵan soń saqtanýdan onyń aldyn alǵan əldeqaıda artyq.
Osy oraıda, sahaba-halıf Omar ıbn əl-Hattab (r.a): «Nadandyqty kórip (búlikti) sodan sabaq almaǵan adamnyń ıslamy túıirshik-túıirshik bolyp joıylyp ketedi» dep aıtqan. Jalpy, musylman ǵalymdary berekesizdiktiń zııany jaıly bylaı deıdi:
- Adamdardy qyzyqtyrady. Imam Ibn Hazm: «Berekesizdiktiń gúli eshqashan jemis bermeıdi» degen. Iаǵnı ol bastalǵanda gúl sııaqty aldamshy keıipte adamdardy qyzyqtyryp ózine tartyp turady. Adamdar ony jaqsylyqtyń nyshany sııaqty kórip, bolashaqta kóp jemis beretindeı úmittenedi. Biraq buzylǵan bereke eshqashan jemis bermeıdi.
- Aqyl-esti ketiredi. Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s): «Aqyl-esti ketiretin berekesizdikter keledi. Ol kel gende birde-bir aqyl-esi durys adam taba almaı qalasyńdar» degen hadısi bar. Osy hadısti rıýaıat etken muhadıs oqymystylar «Araq-sharap búlik sııaqty mas qylmaıdy, búlikke mas bolý odan da qatty aqyl-esti ketiredi» dep təpsirlegen. Jəne kimde-kim haramdy halal dep, al halaldy haram deıtin bolsa, ol adamnyń berekesizdikke urynǵany, degen.
- Jappaı joıady. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s) aıtqan hadıs-qıssada: «Bir qaýym kemege minedi. Jartysy ústińgi qabatta qalady da, al ekinshi jartysy tómenge túsedi. Kemeniń túbindegiler shóldegen saıyn ústindegilerden baryp sý surap mazalaryn alady. Joǵarydaǵylar renjip sý bermeı qoıady. Kemeniń túbindegiler: «Kemeniń astynda sý bar emes pe, myna jerdi teseıik te, analardy mazalamaı, sýdy emin-erkin iship otyra bereıik» deıdi. Sóıtip, bireýi aıbaltamen kemeniń túp aǵashyn shaba bastaıdy. Eger de, bul aqymaqty erkine qaldyrsa, barlyǵy qurıdy, al toqtatsa, barlyǵy qutylady».(Buharı, Termezı, Ahmad). Osy hadısti təpsirlegen ıbn Bashır: «Búlikshiler kemeniń astyńǵy qabatyndaǵy adamdar sııaqty, olardyń qolyndaǵy baltany alyńdar» deıdi.
Al qazir adamdar tilimen, saıası taıazdyǵymen, nadandyǵymen, əsireultshyldyǵymen aıbaltadan da qatty zııan keltirip jatyr. Onyń sebebinen tatýlyq, bereke, yntymaq joıylýy múmkin. Sebebi jalǵan úreı adamdarǵa kúmən salady, jaqsy nıetterinen qaıtarady, dostardy arazdas tyrady jəne kúnəǵa ıtermeleıdi. Sóıte tura osyndaı búlikke urynǵan pendeler – nıetim jaqsy, ultymnyń qamy, qazaqtyń bolashaǵy dep aqtalady həm solaı oılaıdy. Biraq olar kemeniń tesilip qalǵanyn túsinbeıdi. Kez kelgen amaldy istemes buryn adam nıetin durystap, onyń ózine, qoǵamǵa paıdasy men zııanyn ólsheý kerek. Jalpy, demokratııa degenge elitip, kemeniń búlinýine erkindik berýge bolmaıdy.
Alda-jalda búlik bastalyp ketse, aqyly bar adamdardyń ózi aqymaqtardy toqtata almaıdy. Sondyqtan da Alla taǵala «Ənfəl» súresiniń, 25-aıatynda: «Senderden tek zalymdarǵa ǵana kesiri tıip qalmaıtyn búlikten saqtanyńdar» dep aqyly bar adam balasyna úkim etken. Jalpy, berekesizdik bolmaǵany durys. Otany men otba synyń tynyshtyǵyn oılaıtyn ərbir qazaq azamaty búlikke urynbasyn. Bizge turaqtylyq aýadaı qajet, aǵaıyn!
