Táýelsizdikke qorǵan bolǵan...

Terrorızmmen tegeýrindi kúres toqtamaıdy

Qazaq úshin árbir jannyń qazasy aýyr, úlken qasiret. Beıbit kúnde balamyz oqqa ushty. Eldik muratty tý etken arystaı azamattarymyzdan aıyryldyq. Endigi maqsat – egemen el bolyp qalýdyń qamyn oılaý.

Táýelsiz Qazaqstannyń ty­nysh­tyǵyn ketirýge tyrysqan terrorıstermen kúres sodyrlardyń kózi tolyq joıylǵansha toq­ta­maıdy. Bul jaıynda el Pre­zıdenti Qasym-Jomart Toqaev 7 qańtarda tańǵy saǵat 7:00-de Aqorda rezıdensııasynda ót­kiz­gen keńeste aıtty. Elimiz bo­ıynsha qazirgi tańda antıterror operasııasy júrip jatyr.

Qazaqstanǵa tóngen shynaıy qaýipti Prezıdenttiń 7 qańtar kúni tús aýa jasaǵan úndeýinen keıin bildik. Mem­leket basshysy tek Almatynyń ózine 20 myń sodyrdyń shabýyl jasaǵanyn aıtyp, quqyq qorǵaý organdary men armııanyń is-qımylynda, sondaı-aq olardyń vedomstvoaralyq úılesimine qarasty anyqtaıtyn máseleniń kóp ekenin málimdedi.

Soǵystan kóz ashpaǵan álem elderin tynyshtyq pen dos­tyq­qa shaqyratyn Qazaqstan osylaısha ishki tártipti retteý­ge atsalysý úshin UQShU-nyń birikken bitimgerlik áskerı kúshterin shaqyrtýǵa májbúr boldy. Al halyqaralyq sarapshylar elimizdegi jappaı tártipsizdiktiń aldyn ala jos­parlanǵanyn aıtty.

Qazaqstannyń BUU janyndaǵy tu­raqty ókildigi eldegi qaqtyǵysqa baıla­nysty osyndaı baǵa berdi. Bul bassyz­dyqtyń beıbit sherýge úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtynyn otandyq mamandar da aıtýda.

Prezıdenttiń tapsyrmalarynan keıin lańkestiktiń «qyzyl deńgeıine» jetken qalalardaǵy ahýal aıtarlyqtaı turaqtaldy. El kóleminde iske qosylǵan arnaıy operasııanyń nátıjesinde aımaq­tardaǵy ahýal turaqtalyp, óńirlerdegi tártip ornyna kele bastady. Buqaranyń arasyn ala taıdaı búldirmek bolǵandar shetinen ustalyp, qarsylasqandary quqyq qorǵaý organdarynyń qolynan qaza tabýda.

Quryqtalǵandardyń arasynda Qyl­­mystyq kodekstegi aýyr qylmys 175-baptyń 1-tarmaǵyna ilikkender de bar. Ol – memleketke satqyndyq. Otanǵa opasyzdyq jasaý baby. Ustalǵandardyń qatarynda Ulttyq qaýipsizdik komı­tetiniń burynǵy tóraǵasy Kárim Másimov bar. Komıtettiń resmı saıty­nyń málimetinshe, osy jyldyń altynshy qańtarynda UQK Qylmystyq kodekstiń 175-baby 1-tarmaǵymen, memleketke satqyndyq faktisi boıynsha sotqa deıingi tergeý bastalǵan. Osy kúni atalǵan qylmysty jasady degen kú­dikpen Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń burynǵy tóraǵasy K.Másimov jáne ózge de tulǵalar ustalyp, ýaqytsha oqshaýlaý ızolıatoryna qamalǵan. О́zge aqparattar tergeý múddesine oraı ázirge jarııa etilmeı otyr.

Almatyda júrgizilgen arnaıy operasııa kezinde «Dıkıı Arman» laqap atymen tanymal uıymdasqan qylmystyq toptyń basshysy Arman Jumageldıev te ustaldy. Onyń bes jaqtasy da Almaty qalasynda arnaıy jasaqtyń operasııasy kezinde qolǵa túsken. Qolǵa túsirý kezinde sondaı-aq qylmystyq top músheleri minip júrgen oq ótpeıtin kólikti tintý barysynda ártúrli mar­kadaǵy jáne kalıbrdegi tórt jartylaı avtomatty tapansha, sýyq qarýlar, gazdy granata, áskerı oq ótkizbeıtin keý­deshe tabylyp, tárkilengen. IIM-niń habarlaýynsha, «Dıkıı Arman» elge ótken jyly jeltoqsan aıynda kelip, 5-6 qańtar kúni bolǵan búlik kezinde Almaty qalasynda bolǵan. Qazirgi ýaqytta jedel tergeý toby bul qylmystyq toptyń Qazaqstanǵa qandaı maqsatpen kelgenin, ózderimen birge alyp júrgen qarý-jaraqty qaıdan alǵanyn jáne ne úshin ustap júrgenin anyqtaý ústinde. IIM ókilderi ustaý operasııasy kezinde qylmystyq top músheleriniń qarsylyq tanytqanyn da aıtyp otyr.

Bir aıta keterligi, arnaıy operasııa kezinde ustalyp jatqan terrorıster, olardan tárkilengen qarý-jaraqtar men aıǵaq zattar jaıyndaǵy aqparattar saǵat saıyn jańarýda. Jedel aqparatty Almaty qalasynda ornalasqan IIM-niń terrorızmge qarsy jedel shtab ortalyǵy taratyp otyr.

Ustalǵandar sany 6 myńǵa jýyqtady

Sońǵy málimetterge sáıkes elimiz­degi antıterrorıstik arnaıy operasııalar barysynda ustalǵandar sany 5800-ge jetti. Ishki ister mınıstrliginiń málimetinshe, qazirgi tańda kisi óltirý, bılik ókiline zorlyq-zombylyq jasaý, qarýly shabýyl, buzaqylyq jáne urlyq faktileri boıynsha sotqa deıingi 125 is tergelip jatyr. Lańkesterge qarsy operasııa kezinde ustalyp, polısııa organdaryna jetkizilgenderdiń arasynda shetel azamattarynyń da bar ekenin Ishki ister mınıstrliginiń jedel shtaby habarlaǵan bolatyn. Mınıstrliktiń 8 qańtarda taratqan resmı málimdemesinde: «Elimizdiń birqatar óńirinde quqyq qorǵaý organdary qylmyskerlerdi anyqtaý jáne ustaýǵa baǵyttalǵan jedel is-sharalardy jalǵastyryp jatyr. Osy saǵatta ustalǵandardyń sany 4404 adamǵa jetti. Buǵan deıin ustalǵan 4266 adamnyń arasynda shetel azamattary bar. Almaty oblysy aýyldarynyń birinde 100-den astam adam ustalǵan. Aldyn ala málimet boıynsha kórshiles memleketterdiń azamattary ustaldy», degen derekter aıtyldy.

О́kinishke qaraı, bir ǵana Almaty qalasynda bolǵan bassyzdyq kezinde polısııa men Ulttyq ulan, Qorǵanys mınıstrligi jáne de basqa da arnaý­­ly organdardyń 1300-den astam áskerı qyzmetkeri jaraqat alǵan. Elde oryn alǵan tártipsizdikter týraly pikir bil­dirgen Ishki ister mınıstriniń min­detin atqarýshy Erlan Turǵymbaev Almatydaǵy jaǵdaı týraly aıta kele, alańǵa jınalǵandardyń eshqandaı talap qoımaǵanyn jáne kelissózderge barmaǵanyn atap kórsetti. Al qaladaǵy halyqaralyq áýejaıdy basyp alýǵa 800 adam qatysqan. Sonyń saldarynan ushyp ketýge tıis 60 reıs pen ushyp kelýge tıis 56 reıs toqtatyldy. «Narazylyq bildirýshiler barlyq jerde kásibı daǵdylary bar ekenin kórsetti. Olardyń is-áreketterinde tártip pen uıymshyldyq baıqalady. Júrgen jerlerinde jáne shabýyl aldynda beınebaqylaý kameralaryn isten shyǵaryp otyrǵan. Joldarǵa tosqaýyl men baqylaýshylar qoıyldy. О́z áreketterin úılestirý úshin radıostansalardy qoldandy», dedi mınıstrdiń mindetin atqarýshy. Eń soraqysy – Almatydaǵy 100-den astam iri saýda ortalyǵy men bankti tonaý kezinde qaraqshylar ádeıi polısııa men áskerı qyzmetkerlerdiń kıimderin kıip alǵan. «Bul bılik organdarynyń bedeline nuqsan keltirý úshin ja­sal­ǵan qastandyq», deıdi E.Turǵym­baev. О́kinishke qaraı, bul kúnderi qoǵamdyq tártipti saqtaý jáne eldiń konstıtýsııalyq qurylysyn qorǵaý kezinde 16 polıseı qylmyskerlerdiń qolynan qaza tapqan.

Sondaı-aq lańkestik operasııa kezinde 10 órt sóndirýshi men qutqarýshy jaralanǵan bolsa, bireýine oq tıgen. Búlikshilerdiń shabýylynan 29 órt sóndirý jáne qutqarý tehnıkasy búlinip, onyń 5-eýi tolyǵymen janyp ketken. Jalpy, osy kúnderi TJM ókilderi 75 ret órt sóndirip, qaýipti aımaqtan 143 azamat qutqarylǵan.

IIM-niń málimdeýinshe, respýblıka boıynsha 70-ten astam blok-beket qoıylǵan. Mundaı beketterdiń sany óńir­lerde kún saıyn artyp keledi. Máselen, elordaǵa kirip-shyǵatyn kúre jol­darǵa 6 blok-beket qoıyldy. Bul beketter Qaraǵandy, Kókshetaý, Pavlodar, Qorǵaljyn jáne Astrahan baǵyt­tary boıynsha qalaǵa kireberisterde tur. Terrorlyq qaýiptilik deńgeıi «qyzylda» turǵan Almaty qalasynda blok-beketter megapolısti aınala qoıyl­ǵan. Al Almaty oblysynda orna­tylǵan áskerı blok-beketerden óńirge ki­rip-shyqqandar jiti tekserilip jatyr. Soltústik Qazaqstan oblysynda polısııa bekettiń sany 25-ke jetti. Ba­tys Qazaqstan oblysynyń komendan­ty M.Ablazımovtyń buıryǵymen aımaq­taǵy statıstıkalyq jaǵy­­nan mańyzdy bes baǵytta 5 blok-beket ornatylǵan. Aqtóbe, Qyzylorda, Qaraǵandy aýmaq­tar­ynda da qalaǵa kirip-shyǵý joldary tolyq baqylaýǵa alynyp, on shaqty blok-beket ornatyldy. Aımaqtardaǵy polı­sııa departamentteriniń habarlaýyn­sha, barlyq blok-bekette arnaıy jasaq pen polısııa qyzmetkerlerinen kúzet qoıylǵan. Olar qalalarǵa kirip-shyǵa­tyn kólikterdiń júk salǵyshyn, salo­nyn tekserip, júrgizýshiler men jolaý­shy­lardyń jeke kýáligine jiti mán berýde.

Taldyqorǵandaǵy qarýly qaqtyǵys

7 qańtar – antıterror operasııasy el kóleminde júrgizilip jatqanyna ekinshi kún. Qara bastyń qamynan, aǵaıynnyń amandyǵyn artyq qoıǵan áskerıler lańkesterdiń qarqyndy shabýylyn toıtaryp, artynsha ózderin tyqsyryp, tyǵyp, qamaýǵa ala bastady. Biraq 7 qańtarda Taldyqorǵanda taǵy bir qarýly qaqtyǵys boldy. Bul joly qarýly toptar is-áreketterin órshite túskeni sonsha áleýmettik, ákimshilik ǵımarattardy órtep, búldirgennen bólek, ýaqytsha ustaý ızolıatoryna da shabýyl jasaı bastady. Qarýly top mekeme aýmaǵynyń syrtyndaǵy qyzmetkerlerge oq jaýdyrǵan. Almaty oblysy boıynsha QAJD LA-155/16 mekemesine (tergeý ızolıatoryna) shabýyl jasaý kezinde QAJ qyzmetkeri qaza tapty. Qaqtyǵys kezinde opat bolǵan qyzmetker 46 jastaǵy ádilet praporshıgi Erbol Erjanov edi. Qazirgi ýaqytta mekeme aýmaǵy quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń baqylaýynda.

6 jáne 7 qańtar kúnderi Taraz jáne Taldyqorǵan qalalaryndaǵy tergeý ızolıatorlaryna birneshe márte qarýly shabýyl jasalǵanyn Ishki ister mınıstriniń mindetin atqarýshy E.Turǵymbaev BAQ-qa resmı málimdedi. Onyń aıtýynsha, lańkester asa qaýipti qylmyskerler ustalatyn ızolıatorlardy basyp almaq bolǵan. Alaıda qarýly qaqtyǵysqa polısııa qyzmetkerleri toıtarys jasap, aram pıǵyldylardyń mańyzdy obektige qaraı attap basýyna múmkindik bermegen. Dál osy sátte elimizdiń birqatar óńirinde – Almaty, Jambyl, Qyzylorda oblystary men Shymkent qalasyndaǵy jergilikti polısııa departamentterine birneshe ret shabýyl jasaldy. Muzdaı qarýlanyp, órt qoıatyn suıyqtyq quıylǵan bótel­kelerimen jan-jaǵyn otqa orap kele jatqan sodyrlar polısııa depar­ta­mentteriniń ǵımarattarynda saqta­la­tyn qarý-jaraqqa qol jetkizbek bol­ǵan. Al Almatyda terrorlyq top qala­lyq polısııa departamenti men úsh birdeı aýdandyq qurylymyn basyp almaq bolyp árekettengen.

Ishki ister mınıstriniń mindetin atqarýshy E.Turǵymbaevtyń málim­deýin­she, lańkester sondaı-aq Qorǵanys mınıstrliginiń áskerı bólimderi men blok-beketterine qarsy shabýyl jasamaq bolǵan. Basty kózdegenderi – áskerı nysandaǵy qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany ıemdený edi. IIM-niń málimdeýinshe, el kóleminde bolǵan jappaı tártipsizdik kezinde 400-den astam avtokólikke zaqym kelip, jaramsyz bolyp qalǵan.

Orny tolmas qaza

Qarýly qaqtyǵys pen opasyzdardyń oırany týraly aıtqanda saldaryn tilge tıek etý zańdylyq. Sol zańdylyqtyń bizge óte aýyr tıetin tusy bar. Ol – búlikshilerdiń qolynan qaza bolǵan otandastarymyz. Eń ókinishtisi – qaza bolǵandardyń ishinde áskerıler ǵana emes, qarapaıym halyq ókilderi de bar. Almatyda 5 qańtar kúni bolǵan atys kezinde nebári 4 jáne 11 jastaǵy bala oqqa ushty. 7 qańtarda 15 jastaǵy jetkin­shekke oq tıip, aýyr halde aýrý­hanaǵa jetkizildi. «Qazaqstan» respýblıkalyq teleradıokorporasııasy ornalasqan ǵımaratqa jasalǵan shabýyl kezinde bir jýrnalıst qaza bolyp, taǵy biri aýyr jaraqattandy.

Halyqtyń amandyǵy úshin qarýly topqa qarsy turǵan sarbazdar jan tapsyrdy. Olardyń eń jasy 19-da bolsa, úlkeni 46-da. Bul batyrlardyń esimi eldiń esinen eshqashan óshpeıdi. О́ıtkeni olar qara basynyń qamyn emes, Qazaqstannyń tutastyǵy úshin ózderin qurban etti.

Lańkestik kezinde Ulttyq ulannyń eki sarbazy qaza tapty. Qyzylorda qalasynda 5 qańtar kúni qaýipsizdik úshin kúreste Madııar Qaısarov aýyr jaraqat alyp, artynsha jantásilim etti. Qatardaǵy Aıbat Amanov Taldy­qor­ǵandaǵy quqyq buzýshylarmen betpe-bet kelip, janqııarlyq erlik kórsetken. Búlikshilermen kúreste bul sarbaz da mert boldy. Qazaqstandaǵy qyrǵyndy toqtatý kezinde qyrshynnan qıylǵan jaýyngerlerdiń jasy nebári 18-20-da ǵana edi. Qaraǵandylyq qos sarbazdyń áskerı boryshyn ótep júrgenderine bar-joǵy 6 aı ǵana bolǵan...

Birde-bir elge qarý kezenip kórmegen Qazaqstanǵa qarý ala júgirgenderdiń sazaıyn ádil sot bereri sózsiz. Alaıda beıbit kúnde bozdaqtarymyzdan aıy­rylyp qalǵanymyz qabyrǵamyzdy qaıystyrady. Qorǵanys mınıstrligi, IIM, Ulttyq qaýipsizdik komıteti qandy oqıǵalar saldarynan qyzmettik boryshyn atqarý kezinde qaza tapqan qyzmetkerleriniń otbasylaryna, týǵan-týysqandary men jaqyndaryna qaıǵyryp, kóńil aıtady.

Qaza bolǵan polısııa qyzmetkerleri men áskerılerdiń aty-jóni:
1. Qaısarov Madııar Orazalyuly, Qyzylorda qalasyndaǵy 5547 áskerı bóliminiń qatardaǵy sarbazy;
2. Amanov Aıbat Erboluly, Taldyqorǵan qalasyndaǵy 5514 áskerı bóliminiń qatardaǵy sarbazy;
3. Asylhanov Alen Muhıtuly, polısııa aǵa serjanty, 15.03.1993;
4. Erjanov Erbol Tileýbekuly, ádilet proporshıgi, 30.08.1976;
5. Slanbekov Rahat Nurbaıuly, polısııa kapıtany, 01.01.1988;
6. Qambetov Rınat Talǵatuly, polısııa starshınasy, 02.08.1988;
7. Almasov Nurbolsyn Ǵanıuly, polısııa kishi serjanty 31.05.1994;
8. Kabdınov Andreı Vıacheslavovıch, UQK Shekara akademııasynyń kafedra basshysy, polkovnık,14.08.1974;
9. Ádilbaı Dastan Ádilbaıuly, Jambyl oblysy boıynsha UQKD TQO bóliminiń basshysy, ulttyq qaýipsizdik podpolkovnıgi, 02.09.1982;
10. Jaǵalbaev Jandos Muhtaruly, UQK Shekara akademııasynyń aǵa ofıseri, kapıtan, 01.07.1994;
11. Núrkenov Ádil Dýlatuly, ÁQBB kishi jedel ýákili, kapıtan, 01.04.1993;
12. Ádilqan Jaıyq Uǵylqanuly, UQK Shekara akademııasynyń kýrsanty, qatardaǵy jaýynger, 22.11.1999;
13. Bitim Meıirhan Erjanuly, UQK Shekara akademııasynyń kýrsanty, qatardaǵy jaýynger 11.07.2002;
14. Juparbekov Dáýlet Baýyr­januly, UQK Shekara akademııasynyń kýr­santy, qatardaǵy jaýynger, 01.12.2002.

Birde-bir qylmys jazasyz qalmaıdy

Búliktiń túbi berekege aparmaıtyny belgili. Qolyna qarý alǵandardyń sherýi qashannan ekonomıkalyq qana emes, ómirdegi eń qundy – adam ómiriniń shyǵynymen aıaqtalatynyn tarıhtan da kórip-bilip júrmiz. Bassyzdyq, beıbereketsizdik arqyly eshqandaı másele sheshilmeıdi, kerisinshe qaıta shıelenistire túsedi. Muny da talaı eldiń «tájirıbesinen» túsindik. Qazir qarýly qaqtyǵys basylǵanymen, aqparattyq soǵys ýshyǵyp ketti. Sol sebepti de quzyrly organdar tek resmı aqparattarǵa ǵana sený kerektigin eskertip-aq keledi.

Máselen, Bas prokýratýra elimizdegi jappaı tártipsizdikke qatysýshylar ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin ekenin eskertti. Sondaı-aq búlik salǵandar azamattyǵynan aıyrylýy da ábden múmkin. Qazirgi tańda Qylmystyq kodekstiń eki baby boıynsha – elde jappaı tártipsizdik uıymdastyrý jáne oǵan qatysý faktileri boıynsha tekserý júrgizilip, qylmystyq isterdi jınaý jáne anyqtaý is-sharalary qolǵa alynǵan. Ol úshin Prezıdent tapsyrmasymen vedomstvoaralyq jedel tergeý toby qurylǵan. Onyń quramyna IIM, UQK jáne basqa da quqyq qorǵaý organdarynyń tájirıbeli qyzmetker­leri endi. Olar arnaıy prokýror­dyń jetekshiligimen tergeý júrgizedi. «Búgingi tańda qylmys aıǵaqtaryn jınaý jáne fıksasııalaý jumysy júrip jatyr. Osyǵan baılanysty azamattarǵa ótinish, uıaly telefonyńyzdyń kamerasyna túsirip alǵan quqyq buzý kóri­nis­terin óshirmeńizder. Qylmysty ashýǵa kómektesetin qandaı da bir málimet biletin bolsańyzdar, 115 nómirindegi koll-ortalyqqa habar­lasýlaryńyzdy suraımyz», dep málimdedi Bas prokýra­týranyń arnaıy prokýrorlar qyzmetiniń bastyǵy Rızabek Ojarov.

Qylmyskerlerdi izdestirip, ustaý úshin barlyq sharany qol­da­na­tyn­dyq­taryn Ishki ister mınıstriniń mindetin atqarýshy E.Turǵymbaev ta ashyq aıtty. «Qazaqstan halqyna qarsy qylmys jasa­ǵandar laıyqty jazaǵa tartylady», dedi ol. Sondaı-aq E.Turǵymbaev halyqtan májbúrli shek­teýlerge shydamdylyq tanytýdy surady. «Ásirese, terrorızmge qarsy operasııalar júrgiziletin jerlerde sabyrly bolyp, saqtyq sharalaryn saqtaýǵa shaqyramyn. Arandatýshylyqqa boı aldyrmaý jáne barlyq kúdikti fakti men adamdar týraly polısııaǵa habarlaý arqyly siz quqyq qorǵaý organdaryna elde tártip ornatýǵa úlken kómek kórsetesiz», degen mınıstrdiń mindetin atqarýshy kúrdeli kezeńde kórineý jalǵan aqparat taratýǵa jol berilmeıtinin eskertti. «Memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdarynyń resmı kózderine ǵana sený qajet. Tótenshe jaǵdaı kezinde osyndaı áreketter úshin Qylmystyq kodeksiniń 274-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes úsh jyldan jeti jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jaza kózdelgen. Polısııa árbir osyndaı faktige túbegeıli jaýap beredi», dedi ol.

Demek, áleýmettik jelide oıyna kelgendi jazyp, jalǵan aqparat taratyp, arandatýshylyqqa jol bergender de jaýapkershilikke tartylady degen sóz. Prezıdent te halyqqa jasaǵan Úndeýinde qylmyskerlerdiń bári qatań qylmystyq jaýapkershilikke tartylatynyna ýáde berdi. Qazirgi tańda elimizde qoǵamdyq tártipti qalpyna keltirý úshin qajetti barlyq shara qabyldanyp jatyr.