AÝYLDAǴY AQYN TOIY

Jerlesteri Uly Otan soǵysynyń ardageri, halyq aqyny Ásimhan Qosbasarovty eske aldy Tirshilikte adamdar bir-birine jan jadyratar jaqsy sózder aıtatyny anyq. Degenmen, ómirden ótkennen keıingi halyq yqy­la­synyń orny ózgeshe ekendigine osy joly kóz jetkizdik. Úmbetáli aýy­ly­nyń jurtshylyǵy men alys-ja­qynnan atbasyn burǵandar aýyl­dyń batysyndaǵy uzyn kóshege fın jáne Uly Otan soǵysynyń ardageri, Qazaq­stan­nyń halyq aqyny, Jambyldan bata alǵan daryndy shákirti, mar­qum Ásimhan Qosbasarovtyń esimin berýdi jón kóripti. Osy sharaǵa arnalǵan jıyndy Jambyl aýda­nynyń ákimi Mahabbat Bıgeldıev ashyp, aqyn­nyń ómir joly men shyǵar­ma­shylyǵyna keńinen toqtaldy. Jasynda jyr alyby Jambyl­dyń 1936 jyly Máskeýden aby­roımen oralýyna baılanysty  ótken jıynda alǵash ret ortaǵa shyǵyp, arnaý jyryn aǵytqan jıyr­madaǵy jas jigitke tyń­dar­man qaýym erekshe tánti bolǵan eken. Jákeń de onyń aqyndyq talabyn quptap, atalyq batasyn bergen. Sodan keıin de ónerdi ómirine serik etken Ásekeń má­denıet salasynda uzaq jyl jemisti qyzmet atqarǵan edi. Kenen men Úmbetáli aqyndardy ustaz tutyp, sońyna rýhanı mol mura qal­dyrǵan jannyń aýyz áde­bıetiniń qundy dúnıelerin jınaý­daǵy eńbegi de erekshe. Onyń zerdesinde saqtalǵan Jam­byldyń birneshe kún tolassyz tolǵaıtyn dastandary arasynda Súıinbaı men Qataǵannyń aıtysy, Keskenkekilmen qaǵysýy, Qul­mam­bet pen Maıkóttiń dıdar­la­sýy, Qı­syq batyr men Qulynshaqtyń, Jú­sip­bek qoja men Shúkeı qyzdyń jum­baq aıtysy, Mámbet pen Maı­kót­tiń sóz básekesi, taǵy basqa kóp­tegen jyr nusqalary bar bolatyn. Halqymyzdyń osynaý ushan-teńiz rýhanı baılyǵy búgingi urpaqqa Ásekeńniń óz nusqasymen jetti. Jyraýlyq dástúrdi berik us­tan­ǵan quımaqulaq aqyn jyr­larynan tarıhı derekterdi  de molynan kezdestirýge bolady. Kózi tirisinde Ásekeń Jetisý aqynda­rynyń bir­ne­she legimen birge bolǵanyn aıtatyn. Osynaý ólkeni óleń-jyrǵa bóle­gen­derdiń atyn atap, eske alýdy inilik, shákirttik paryzy sanaıtyn. Ol Baı­býryl, Barmaq, Qalqa men Úris­tembek, Ápejek pen Qurama, Kenen men Esdáýlet, Shúkitaı, Sádibek, Sholpanqul, Mámbet, Ospantaı, О́mirzaq aqyndarmen, Arǵynbaı men Jartybaı, Ábdiǵalı, О́tep, Qarabek, Ábdiqadyr, Úmbetáli sııaqty jyr tarlandarynyń esimin qasterlep, asyl murasyn búgingi urpaqqa jańǵyrta jetkizdi. Jaqynda oblys ákiminiń demeý­shiligimen jaryq kórgen “Aı­tamyn saǵan naz dúnıe” atty buryn jarııa­lan­baǵan keıbir óleń-jyr, qıssa-dastandarynyń, aı­tys­tarynyń oqyrmandar qo­lyna tıgenin jı­nal­ǵandar zor qýanysh­pen qabyldady. Osy týraly baıandamada jan-jaqty aıtyldy. Sondaı-aq, uzaq jyl mádenıet salasynda jemisti qyzmet etken eńbek jáne soǵys ardageri Ásimhan Qosbasaruly el basyna kún týǵan surapyl jyl­darda da eren erligimen ta­nylǵan edi. Onyń keýdesinde “Uly Otan so­ǵysy”, “Qyzyl Juldyz”, III-shi dáre­jeli “Dańq” ordenderi men “Moskvany qorǵaǵany úshin” jáne kóptegen medaldar jarqyraıtyn. Sonymen birge aqynnyń ár jyldary “Jazýshy” baspasynan jaryq kórgen “Alataý aıasynda”, “Azamat”, “Jetisýym – jer­uıyǵym”, “Jambyldan alyp ba­tany” atty kitaptary da halyqtyń rýhanı azyǵyna aınaldy. Saltanatty jıynda qadirli qonaqtar atynan dáýlesker kúıshi Qarshyǵa Ahmedııarov, aqynnyń kózi tirisinde qadir tutqan syılas inisi Toqqoja Estenov, jazýshy, “Qazaq ádebıeti” gazetiniń bas redaktory Jumabaı Shashtaıuly, óz áýleti atynan úlken uly Eshenhan Qosbasarov jáne basqa adamdar tebi­rene sóz tolǵap, onyń bıik adam­gershilik qasıetteri men  aqyndyq jadynyń ereksheligin atap aıtty. Aýyldaǵy qýanyshta Sholaq­qarǵaly selolyq okrýginiń ákimi Baǵashar Tólendi aqyn turǵan kó­sheni Ásimhan Qosbasarulynyń esi­mi­men ataý týraly halyq uı­ǵary­my­men qabyldanǵan sheshimdi oqydy. Sodan keıin aqyn atyn­daǵy kóshe­niń kógildir lentasy saltanat­pen qıyldy. Úmbetáli aýylynyń ortalyq alańyna jıylǵan jurtshylyq Qazaqstannyń halyq ártisi Nur­ǵalı Nú­­sipjanov, óner sańlaqtary Qar­shyǵa Ahmedııarov, Altynbek Qo­raz­baev, Aıjan Nurmaǵanbetova, Far­hat Eskendir, Qurmanbek Álim­ǵazy, qobyzshy Aqerke Tá­ji­bae­vanyń áýelete shyrqaǵan ánderi men kúı­lerine qulaq túrip, láz­zatqa bó­lendi. Sahnadan aqyn­nyń aýyldas shá­kirtteri О́mirbaı О́mir­zaqov, Zuqaı Shárbaqynuly, Ásimhan Maı­lybaev arnaý jyr­la­ryn oqydy. Jaısań orta mek­tebiniń ujymy aqyn ómirinen ázir­legen shaǵyn sahnalyq qoıy­lymyn usyndy. Kúmisjan BAIJAN. Almaty  oblysy.