Tyń ıdeıa, jańa baǵyt

Qazaq qazaq bolǵaly, yqylym zamannan ańsaǵany táýelsizdik edi. Endi Máńgilik Elge qol sozyp otyrmyz. Sonaý arǵysy Abylaı, Kenesary syndy qazaqtyń birtýar bekzat uldarynyń arman-múddesi «jeke el bolý» edi ǵoı. Biraq ol maqsattaryna olar jete almady. Qalyń eliniń, qazaǵynyń qamy dep júrip «eńký-eńký jer shalyp, egeýli naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen» kókeıdegi táýelsizdikke jete almaı ketti. Biraq kóregen saıasatker Abylaı oń jaǵyndaǵy Qytaımen, sol ja­ǵyndaǵy Reseımen bátýáli baı­lam jasasa otyryp, qazaqty beı­bitshilik aıasynda uıytty. Soǵan ózi uıytqy boldy. Odan keıingi qarǵa tamyrly qazaqtyń taǵdyry, ózimizge má­lim – Keńes Odaǵynyń ýysyn­da ótkenin bilemiz. Din, til, rýh degen úsh uǵym, solshyl saıasattyń kóleń­kesinde qalyp, azdap sana­myzǵa soqyr senim kirip, kiriptar bop kúı keshtik. Táýbe! Táýbe! Táý­be! dep, ótkenge kóz sala otyryp, san qaıtalaıtyndaı táı-táı basqan jas memlekettiń, búgingi júrisi shıraq, adymy alǵyr, eldiń eńsesi nyq, bolashaǵy dańǵyl ekenin uǵyp jatyrmyz. Kez kelgen memleketti bas­qa­ratyn kóshbasshysy aldyn boljaıtyn kóregen bolmasa, ol eldiń bolashaǵy buldyr da, bulyńǵyr ekeni ámbe jurtqa aıan. Men óz basym osy kúnge «shúkir» deımin. Keler býyn jastardyń jáne de ózimniń zamandas qurbylarymnyń atynan aıtatynym «jeke el» bolyp otyrǵan, eli­mizdiń kórkeıip, gúl­­denýi, damyǵan el­derdiń qataryna kirýi, tústigin ǵana atústi oılamaı uzaq jyldyq merzimdi boljap, halqynyń ál-aýqatyn art­­ty­ryp, keler urpaqty zama­ny­na adamy saı etetindeı, hal­qyna tyń ıdeıa, jańa baǵyt usyn­ǵan Elbasymyz Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń sarabdal saıa­sa­tynyń jemisin biz kórip otyrmyz. Byltyrǵy jyly hám 2013 jylǵa arnalǵan Elbasymyzdyń Jol­daýynda biraz ister naqty­landy, «Qazaqstan-2050 Stra­tegııasy – qalyptasqan mem­le­ket­tiń jańa saıası baǵytyn» aıqyn­dady. Elbasy ózi aıqyndap, eline, ult pen ulysqa jarııa etti. Qazaq qazaq bolǵaly, bundaı iri strategııasy qalyptasqan je­ke el bolmaǵany, tarıhtyń aq paraq betterinen aıqyn. Búgingi zaman talaby, Elbasymyzdyń tapsyrmasy enjarlyq, marǵaýlyq, uıqyshyldyqtan arylyp, bireý úshin emes, óziń úshin, bolashaǵyń, urpaǵyń úshin jańa baǵytpen jumys isteý. Bul HHI ǵasyrdyń ozyq oıly, jańa tehnologııany meńgergen, shetelden bilim alǵan, úsh tuǵyrly tildi jetik biletin jastary úshin qolaıly sát. Qyrda tirshilik et, meıliń qalada ómir súr. Qolyńnan is kelse, «kóz qorqaq, qol batyrlyqqa basyp, beldi bekem býyp» iske kiris dep tur Elbasymyz. Men biraz jastardy bilem. Dostarym da bar. Endi-endi aıqyn baǵyttyń jón-jobasyn bilip, bızneske bet buryp jatyr. Aýyldaǵy aǵaıyn, aýyl jastary Úkimetten nesıe alyp, nesibe tabýdyń kózin izdep, ártúrli salamen aınalysyp, bireýleri mal ustap, tipti jazda qus ósirip, «baptap, babyn taýyp, baǵlannyń baǵasyna baǵalap» baıaǵy toqyraýdyń tusyndaǵy, kem-ketiktiń ornyn toltyryp, belsendilik tanytyp, iske kirisken. Al qaladaǵy jas­tar da óz kásipterimen aınalysyp, mańdaı termen kelgen taza eńbektiń nany tátti ekenin uǵyp jatyr. Eshkimge baǵynyshtylyq joq. Qaltasynda aqshasy, jeke kásipkerlik isi, astynda júırik kóligi bar. Al endi ult pen ulysqa keler bolsaq, kóp ultty qazaq elinde bóliný, bólshektený joq. Qaı ult bolsyn qazaqpen bir týǵandaı ǵumyr keshýde. Bizdiń elimiz kóp etnostardyń otany ekenin bilemiz. Baıaǵyda taǵdyrdyń jazýy­men kelip qalǵan ıngýsh, nemis, kýrd, ózbek, qyrǵyz syndy t.b. ult ókilderiniń Qazaqstandy Otanymyz deýi, bizdegi aırandaı uıyǵan yntymaq-birligi, tatý-táttiligi bolar. Bir jaǵadan bas shyǵarǵan birliginiń arqasynda beıbitshilik ornap, qazaq eliniń yntymaqtastyǵy jarasyp tur. Bul Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kemeńgerligi, kó­regendigi, danyshpandyǵy ǵoı. Áıt­pese, basqa elderde ultqa, din­ge bólinýdiń kesirinen qantógis bolyp jatqany aıan. Bizge álemdi dúr silkindirgen daǵdarys kelgen joq. Daǵdarys syrt aınalyp, alty qyrdyń astynda, tusaýly attaı mesheýlep te jetken joq. Daǵdarys bolǵan da joq. Áıtpese, damyǵan elderdiń birazy daǵdarystyń dúmpýinen alasurdy. Al bizde býyny jańa bekip kele jatqan balań jastaǵy jas memleket bolsa da, qarqyndy túrde biraz sharýalar atqaryldy. Atap aıtsaq, «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasymen biraz óńirlerde halyqqa kerekti ıgi nysandar boı kóterdi. Áli de bul ıgilikti shara jalǵasýda. Alda Elbasymyzdyń bastamasymen ótetin EKSPO-2017 tur. Bul Qazaqstan úshin, álem jurtshylyǵynyń nazaryn taǵy da ózine aýdaryp, qazaq elindegi jetistikterdiń jemisin kórsetip, aıqyndap, qýaty mol serpilis berý bolmaq dep boljap otyrmyz. Búgingi kúni, byltyrǵy El­ba­symyzdyń Joldaýynda aıqyn­dap aıtylǵandaı, óńirlerdegi mo­no­qalalardy damytý qolǵa alyndy. Bul bir jaǵynan jumys kózderi ashylyp, buqarany jumyspen qamtamasyz qylsa, jergilikti jer­lerdegi kásiporyndardyń re­sýrstarynyń damýy, áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıymyzdyń qalypty ósýi. Bundaı istiń sharapaty kýrorttyq aımaqtyń kar­ta­synan tabylatyn, bizdiń aýdan­ǵa da tıip jatyr. Qazirgi kúni Shýche qalasyndaǵy Zarechnyı shaǵyn aýdanynan kóp qabatty úılerdiń jón-jobasy belgilense, zamanaýı talapqa saı mektep te salynbaqshy. Bul bizdiń óńir­diń tyń serpilispen damyp jat­qandyǵyn aıǵaqtap berip tur. О́tken 2013 jyly qarasha aıynda, Aqmola oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń on altynshy sessııasyna qatysyp kel­dim. Bul jıyn men úshin erek­she áser qaldyrdy. Ult pen ulystyń búgingi qazaq eline degen rııasyz súıispenshilikteri, elimizdiń damýyna atsalysatyn belsendilikteri meni erekshe qýantty. Bir baıraqtyń astynda 44 etnomádenıettiń birlesip jumys isteýi, shyǵarmashylyqpen aınalysqan, ózge ult jastarynyń memlekettik tildi nasıhattap, qazaq tilinde erkin kósilip sóıleýi, birlik bar jerde, tirliginiń jan­da­natyndyǵyn aıǵaqtap turǵandaı boldy. Osy Assambleıaǵa qatysýshy ári múshesi bolǵanym jáne de qazaq eliniń erkindikte ekpindi damyp kele jatqandyǵy Elbasymyzdyń arqasy ekendigin sezindim. .Biz HHI ǵasyrda arman kók­jıegine qulash urǵan shat-shadyman zamanda ómir súrip jatyrmyz. Erkindikte eńsesi nyq eldiń balasymyz. Armanymyz asqaq, kóńilimiz kóldeı, muqym álem­ge qazaq degen ulttyń bar ekenin, bul halyq bireýdi kóki­rekten ıterip, diniń men tiliń bólek, násiliń bólek dep aıtpaıtyn el ekendigin, tústigin ǵa­na toqtyqqa sanamaıtyn, júz jyl­dyǵyn boljap tastaıtyn el bolyp jer-jahanǵa atymyz tanylýda. Muny Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń eliniń qamyn oı­laǵan qajyrly eńbeginiń jemisi dep uqqanymyz abzal. Mine, taǵy da Qazaqstan halqyna ar­naǵan Elbasynyń dástúrli Joldaýy Qazaq eline jol tartty. Bul Jol­daýdan el ıgiligin kóretin aıqyn baǵyttyń jolyn tabamyz. Jeńis OSPANOV, Aqmola oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.