«Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń áleýmettanýlyq zertteý nátıjelerine negizdelgen «Qazaqstan jastary» taldamalyq baıandamasyna súıensek, jastarǵa ózin senimdi sezinýi úshin turaqty jumys, jeke turǵyn úı jáne laıyqty tabys deńgeıi qajet. Tabysqa jetýge kedergi keltiretin negizgi sebepter – sybaılas jemqorlyq pen bıýrokratııa, maqsattyń joqtyǵy, ekonomıkalyq jaǵdaıdyń nasharlyǵy, baılanystardyń jetispeýshiligi.
Bul rette eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy jaqsartýdyń ózara baılanysty birneshe baǵyty bar ekenin aıtqym keledi. Iаǵnı saıasat (turaqty jáne ashyq saıası rejim); ekonomıka (naryqtyq júıe, qarjy-nesıe saıasaty, aýyr jáne jeńil ónerkásip ınfraqurylymy, turaqty jumys oryndary jáne t.b.); áleýmettik sala (áleýmettik qamsyzdandyrý, bilim berý júıesi, densaýlyq saqtaý júıesi jáne t. b.).
Saıasatqa keletin bolsaq, Prezıdent memleket pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynasty transformasııalaý qajettigi týraly jáne saıası modernızasııanyń ári qaraı jalǵasatynyn sóz etti. Ǵylymı-zertteý ortalyǵy sarapshylarynyń aıtqanyndaı, jastar salystyrmaly túrde beısaıası kúıde bolǵanymen, narazylyq áleýetiniń deńgeıi óte joǵary. Jastardyń pikirinshe, azyq-túlik pen dári-dármek baǵasynyń qymbattaýyna baılanysty narazylyqtar yqtımaldylyǵynyń deńgeıi bárinen joǵary. Osy oraıda saıası jańǵyrtýdyń qoǵam arasynda keń taraǵan konseptisi – «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń ıdeıasy oıǵa qonymdy der edim. Alaıda ony júzege asyrý tetikterin áli de jetildirý qajet. Máselen, barlyq áleýmettik toptardyń múddeleri ashyq talqylanatyn qoǵamdyq alańdardy qalyptastyrý jáne oǵan qoljetimdilikti qamtamasyz etý kerek.
Al endi ekonomıkaǵa toqtalaıyq. Memleket basshysy jańa saıası reformalar paketin osy jyldyń qyrkúıeginde usynady. Alaıda ekonomıkalyq ınstıtýttar reformalar týraly naqty eshteńe aıtpady. «Ekonomıkany ártaraptandyrý – kúrdeli mindet. Ártaraptandyrý bolmasa, azamattarymyzdyń ál-aýqatyn arttyryp, turaqty jumys oryndaryn ashý múmkin emes», dedi Prezıdent. Ashyq básekelestik jaǵdaıynda «durys» naryqtyq prosesterdi qalyptastyrý kerek (ekonomıkany kúrdelendirý), bul – naryqtyq reformalardyń negizi.
Prezıdent Parlament Májilisiniń otyrysynda naqty tapsyrmalar bergenimen, máselelerdi sheshý joldary usynylmady. Iаǵnı 2009 jyldan beri jalǵasyp kele jatqan tendensııa – bıýdjet jyrtyǵyn Ulttyq qor esebinen jabýǵa jol bermeý, ınflıasııany bir deńgeıde ustap turý, turaqty jumys oryndaryn qamtamasyz etý.
Halyqty eń aldymen áleýmettik salanyń áleýeti tolǵandyrady. Bul salaǵa keletin bolsaq, «Qazaqstan jastary» taldamalyq baıandamasynda «Jastar arasynda qarjylyq mindettemeler deńgeıi óte joǵary, kedeıliktiń turaqty tuzaǵy qalyptasyp úlgerdi. Bul rette ekonomıkalyq belsendi adamdar turǵyn úı satyp alý, bıznesti damytý nemese bilim berýmen baılanysty emes aǵymdaǵy (keleshegi joq) shyǵystardy óteý úshin qaryz, nesıe alýǵa jáne qarjylyq mindettemeler júkteýge májbúr» ekendigin kórsetti. Sondyqtan halyq tabysyn arttyryp, kedeılikti tómendetetin naqty sharalar qabyldanýy qajet. Buǵan qosa Memleket basshysy memlekettiń áleýmettik saıasatyn jańa shyndyqqa beıimdeý joldary qarastyrylatyn «Áleýmettik kodekstiń» qabyldanýy qajet ekenin aıtty. Meniń oıymsha, «Áleýmettik kodeks» qoǵamnyń barlyq salasyn qamtıtyn júıeli sharalardy qarastyrýy kerek.
Almash TLESPAEVA,
áleýmettanýshy
