IZDENISTER – TABYS KEPILI

Aqjaıyqta atalmysh salanyń jaı-kúıi Joldaý qoıǵan mindetterge saı saralandy Memleket basshysy Nur­sul­­tan Nazarbaev “Jańa on­jyldyq – jańa ekonomı­ka­lyq órleý – Qa­zaqstannyń jańa múmkin­dik­teri” atty Qa­zaqstan halqyna ar­na­ǵan Joldaýynda 2014 jylǵa deıin elimizdiń agroónerkásip sala­syn­daǵy eńbek ónimdiligin eki esege deıin kóterý mindetin qoı­­ǵany belgili. Batys Qazaq­stan oblysyndaǵy Terekti aýdanynyń ortalyǵy Fedorov kentinde bolǵan aýyl sharýa­shy­ly­ǵy qyzmetker­leri­niń keńesinde osy mindetti iske asyrý joldary jan-jaqty talqylandy. Munda qol jetken jetis­tik­­terden góri alda turǵan min­detterdi talqylaýǵa basym­dyq­tar berildi. Eń aldymen egistik mádenıetin kóte­rý, oǵan jańa ómirsheń teh­no­logııa­lardy engizý joldary jan-jaqty sóz boldy. О́simdik sha­rýa­shy­lyǵynda ylǵal saqtaý, tam­shy­latyp sýarý tájirı­be­leri óńirde bu­ǵan deıin qa­lyp­tasyp úlgerdi. So­ǵan qara­mas­tan, jergilikti sharýa qoja­lyq­tary jetekshileriniń ba­sym bóligi tipti jaýyn-shashyn mol túskenniń ózinde gek­ta­ryna kóp degende 8-10 sent­nerden ǵana ónim alady. Al joǵaryda aıtyl­ǵandaı, búgingi zamanǵy tehno­lo­gııalardy qoldanyp tyńaıt­qysh­tar sebý arqyly gektar bere­ke­li­ligin eki-úsh ese kóterýge bolar edi. О́ńirde tyńaıǵan jerler úlesi jetkilikti. О́nimdiligi tó­men jaıy­lymdardy shabyn­dyqtarǵa aınal­dyrý úshin qurǵaqshylyqqa tózimdi kóp jyldyq bıdaıyq shópter egý isi qolǵa alynýda. Sondaı-aq, jo­ǵa­ryda aıtylǵan tyńaıǵan jer­lerdi qaıta qalpyna kel­tirý sharalary belgilendi. So­nymen birge, Oral aýyl sha­rýa­shylyǵy tá­jirıbe stan­sa­synda bıdaıyq jáne basqa da kóp jyldyq ósim­dikterdi ósirý jolǵa qoıylmaq. Keńeste kóktemgi egiske qa­jetti tuqym sapasyn jaqsartý jóninde de qundy pikirler aıtyldy. Osy­dan shyǵatyn bir túıin: aldaǵy ýaqytta tuqym sha­rýashylyǵyn oblystyq bıýd­jetten qoldaý tár­tibi óz­gertilmek. Budan ári negi­zinen dándi-daqyldardyń ónim­di­ligi mol sorttaryn kóbeıtip, elı­talyq tuqym túrlerin paı­dalaný qolǵa alynbaq. Sonymen birge, jıynda azyq-túlik qaýipsizdigin udaıy nazarda ustaý qajettiligi de qosa qam­tyl­dy. Oblysta je­mis-jıdek, kók­ónis, sút ónim­deriniń basym bóligi óńirden tysqary jerlerden jet­kizilip júr. Osy aıtylǵan ónim túr­leriniń úles salmaǵynyń ul­ǵaı­tý sharalary da ózekti istiń biri retinde belgilendi. Ári bul oraıda kókónis óndirisine ba­symdyq berip otyrǵan Zele­nov aýdanynyń táji­rı­besi ózge aýdandarǵa úlgi retinde usynyldy. Osy negizde ob­lys­ta kókónis ónimderi qaýym­dastyǵyn qurý qajettiligi jóninde de uıǵa­rym jasaldy. Aýyl sharýashylyǵy sala­syn­da­ǵy bir olqylyq – aýdan­darda aýyl sharýashy­lyǵy ónimderin turǵyndardan satyp alý, qaıta óńdeý jáne ótkizý ortalyqtary men kooperatıvteri qurylmaǵan. Oblysta qazaqtyń etti aqbas sıy­rynyń tuqymyn ósirýge qoldaý jan-jaqty kórsetilýde. Soǵan qa­ramastan, oblystaǵy maldy óńir­ler – Qaratóbe, Syrym, Shyń­ǵyr­laý aýdan­da­rynda asyl tuqymdy mal sha­rýashylyǵyn damytýǵa jet­kilikti kóńil bólinbeı keledi. Jyl saıyn bıýdjetten 30 mıl­­lıon teńgege jýyq qara­jat bóli­netindigine qaramas­tan, mal ónim­diligin arttyrý, qoldan uryq­tandyrý másele­lerinde de kóńil aýdaratyn jáıtter jetkilikti. Qaıtkende de mal aýyl tur­ǵyn­dary úshin negizgi tabys kózi bo­lyp qala beretini talas týǵyz­baıdy. Áıtse de basqo­sýda belgili bolǵandaı, sońǵy jyldary oblys­taǵy aýyl tur­ǵyndary mal ustaýdy azaıta bastaǵany baıqalady. Buǵan dálel retinde jıyn­da tó­mendegideı derek kel­ti­rildi. Iаǵnı, oblys aýma­ǵyn­daǵy 84 myń aýyl aýla­la­rynyń 26 600-inde mal múl­dem ustalmaıtyn bolyp shyq­ty. Munyń basty sebebi, jem­shóp baǵasynyń qymbattaýy bolyp otyr. Ásirese, bıylǵy uzaqqa so­zylǵan qysta jem­shóp tapshylyǵy anyq baı­qalǵany jıyn ústinde ashyq aıtyldy. Bıylǵy kóktemde mal sharýashylyǵymen shuǵyl­da­na­tyn oblystyń ońtústik óńirin­degi aýdan aýmaqtarynda jetkilikti ylǵal qory ja­saqtaldy. Bul alda­ǵy kezde qajetti mal azyǵyn daı­yn­daýdaǵy mańyzdy faktor­lar­dyń biri bolmaq. Sondaı-aq, bıyl­dan bastap jemshóp daı­yndaýdy sýbsıdııalaý úshin oblystyq bıýd­jetten toqsan mıllıon teńge qara­jat bólin­bek. Qysqasy, turaq­ty jem­shóp bazasyn qurý mal sha­rýashylyǵyn odan ári damy­týdyń basty qazyǵy bolyp qala bermek. – Elbasynyń bıylǵy Jol­daýynda agroónerkásip kesheniniń jáı-kúıin jaqsar­týǵa qatysty mindetter taıǵa tańba basqandaı aıqyn tujy­rymdalǵan. Bul bári­miz úshin iske basshylyq bolyp ta­by­lady. Joldaýda qoıylǵan min­det­terdi agroónerkásip keshe­niniń ár salasy men tar­maq­tary boı­ynsha alǵa bastyrý, ony ǵylymı izdenistermen baıytý, aldaǵy atqa­ry­latyn isterdi tarazylaý kezek kút­tirmeıdi. Osyǵan oraı biz Jol­daýda qoıylǵan mindet­terdi ob­lys­tyq aýyl sharýa­shylyǵy qyzmet­kerleriniń keńesinde talqylaýdy qajet dep taptyq. Osy keńesti uıym­dastyryp, agroónerkásip salasyna qatysty Joldaýda qoıylǵan min­detterdi naqty istermen ushtastyrý arqyly talaptar údesinen shyqqan sekildimiz. Endigi mindet sony oı­da­ǵydaı iske asyrý, ári aıaǵyna jet­kizý, – dedi keńes jumysynyń qorytyndysy jóninde gazet tilshisine Batys Qazaqstan obly­synyń ákimi Baqtyqoja Izmuham­be­tov. Temir QUSAIYN. Batys Qazaqstan oblysy.