Áleýmettik kodeks áleýmet máselesin sheshe ala ma?

Qujatta mynadaı qaǵı­dat­tar­dy bekitý usyny­la­dy: muq­­taj­­dyqty eskere oty­ryp, áleý­mettik kómek kór­se­tý­diń ataýlylyǵy men sara­l­anǵan tásili; áleýmettik táýe­kel­derdiń aldyn alý jáne es­ker­tý; ekonomıkalyq resýrs­tar men áleýmettik saıasat min­dette­riniń mólsherlestigi; mem­le­kettiń, jumys berýshiler men aza­mattardyń ortaq jaýap­ker­shiligi; áleýmettik saıa­sat­tyń ınk­lıý­zıvtiligi; áleýmet­tik qor­ǵaý­­dyń qupııaly­lyǵy jáne ha­lyqaralyq stan­dart­tarǵa sáı­kestigi.

Kodeksti ázirleý úshin vedomstvo janynan Parlament Májilisi men Senaty depýtattaryn qosa alǵanda, júzden astam sarapshylardyń qatysýymen jumys toby quryldy, 30-dan astam zańnamalyq jáne 150 zańǵa táýeldi aktiler zerdelendi, halyq pen qoǵamdyq birlestikterden 500-ge jýyq usynys qaraldy, Ko­dek­stiń tujyrymdamasy ázir­len­di.

«Qazirgi ýaqytta qazaqstan­dyq­tarǵa áleýmettik qamsyz­dan­dy­rý sharalarynyń keń spektri beriledi, olar 1 Kodekspen, 16 zańmen jáne 100-den astam zańǵa táýeldi aktimen retteledi. Jańa kodekstiń negizgi maqsaty – halyq úshin olardyń túsinigin jeńildetý úshin osy saladaǵy qol­da­nystaǵy zańnamanyń bar­lyq normalaryn bir qujatta shoǵyr­landyrý. Kodeksti qabyl­daý normatıvtik quqyqtyq akti­ler­di baıandaýdyń biryńǵaı stılin qamtamasyz etedi, bul áleý­­mettik qamsyzdandyrý sala­syn­­daǵy birqatar zańnyń 90-shy jyldardyń basynda qa­byl­danýyna, sodan beri NQA-ny ázirleý tásilderiniń aıtarlyqtaı ózgergenine baılanysty qajet. Budan basqa, Kodeks sheńberinde azamattardyń áleýmettik quqyq­ta­ryn júıeleý júzege asyrylady – bir qujatta adam ómiriniń barlyq salalarynda týyndaıtyn bazalyq quqyqtar, onyń ishinde eń tómengi áleýmettik stan­dart­­tar kórsetiledi», dedi mı­nıstr­­liktiń Zań qyz­me­ti depar­ta­­mentiniń dırektory Anjelıka Parsegova.

Ol sondaı-aq Batys Eýro­pa­nyń keıbir elderinde (Ang­lııa, Italııa, Belgııa jáne t.b.) áleýmettik kodekster joq ekenin atap ótti, bul muqtaj aza­mattardy qamtamasyz etý deń­geıine áser etpeıdi. Bul mem­leketter halyqaralyq qo­ǵam­dastyqtyń aktilerin, atap aıtqanda Eýropa Keńesiniń aktilerin basshylyqqa alady. Germanııada, Fransııada, Shvesııada, Aýstrııada, Úndis­tan­da jáne t.b. elderde áleý­met­tik kodekster, sondaı-aq áleý­mettik qamsyzdandyrý ko­deksteri qabyldandy, sonymen birge shetelderdiń áleý­met­tik kodeksterimen retteletin má­se­leler tizimi óte keń bolyp ke­le­di jáne biryńǵaı emes. My­sa­­ly, Fransııada bul qujat ju­myssyzdyq máselelerin ret­te­meıdi, al Úndistanda – kóp bó­ligi Eýropa elderiniń áleý­met­tik kodeksterimen ret­tel­meıtin eńbek qatynastaryna arnalǵan.

«Halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, Áleýmettik kodekste mynadaı qaǵıdattardy bekitý usynylady: muqtajdyqty eskere otyryp, áleýmettik kómek kórsetýdiń ataýlylyǵy men sa­ralanǵan tásili; áleýmettik táýekelderdiń aldyn alý jáne eskertý; ekonomıkalyq resýrs­tar men áleýmettik saıasat min­detteriniń mólsherlestigi; mem­le­kettiń, jumys berýshiler men aza­mattardyń ortaq jaýap­ker­shiligi; áleýmettik saıasattyń ınklıý­zıvtiligi, áleýmettik qor­ǵaý­­­dyń qupııalylyǵy jáne ha­lyqaralyq standarttarǵa sáı­kes­­tigi», dedi A.Parsegova.

Onyń aıtýynsha, jumys toby eki – jalpy jáne erekshe bó­likten turatyn Kodeks jasaýdy usynady. Jalpy bólikte memleket pen azamat arasyndaǵy áleý­met­tik qatynastardy olardyń ózara mindettemelerin naqty aıqyndaı otyryp, quqyqtyq retteýdiń negizderi belgilenedi. Erekshe bólik áleýmettik táýe­kel­­derdiń jekelegen túrle­ri­ne arnalǵan, onda olarǵa den qoıý sharalary, áleýmettik kó­mek alýshylardyń sanatta­ry, tólemderdiń mólsheri, olar­­­dy taǵaıyndaý sharttary men merzimderi aıqyndalady. Son­daı-aq áleýmettik qyzmet­ker­­ler men áleýmettik ıns­tı­týt­tar­dyń quqyqtyq már­te­­besi reg­la­ment­te­lmek.

Áleýmettik kodekstiń tu­­jy­­­rym­­­da­masynda:

- áleýmettik quqyqtar men kepildikterdi qamtamasyz etý jónindegi sharalardy kúsheıtý (aza­mattardyń quqyqtyq saýat­ty­­lyǵyn arttyrý; muqtaj otba­sy­lardy áleýmettik súıemeldeý ınstıtýtyn damytý);

- azamattardy áleýmettik qol­daýdy jańǵyrtý (Áleý­met­tik qamsyzdandyrýdyń halyq­ara­lyq eń tómengi normalarynan kem emes deńgeıde áleýmettik tólemderdi qamtamasyz etý; syrqattaný kezinde jumys is­teı­tin azamattardyń áleý­met­tik qorǵalýyn arttyrý; áleýmettik qyzmetterdi jan basyna shaq­qan­da­ǵy qarjylandyrýdy engizý; demografııalyq trendterdi eskere otyryp, zeınetaqy júıesiniń tıimdiligin arttyrý);

- áleýmettik standarttardy usynýdyń ıntegrasııalanǵan mode­lin engizý («Sıfrly áleý­met­tik kartany» engizý; ot­ba­sy­lardyń muqtajdyq jaǵ­da­ıynan shyǵýyn yntalandyrý; áleý­mettik salanyń baǵyttary bo­ıynsha aldyn alý sharalaryn qabyldaý);

- memlekettik kórsetiletin qyz­metterdi transformasııalaý jáne reınjınırıngteý (ótinish be­rýden proaktıvti qyzmet kór­se­týge kóshý; múgedek adam­dar­­dy syrttaı kýálandyrý; ataý­ly áleýmettik kómek kórsetý pro­sesterin avtomattandyrý; «áleýmettik ámııandy» kezeń-kezeńimen engizý);

- áleýmettik ınstıtýttar­dy reformalaý kózdeledi (zeı­netaqy men járdemaqy taǵaıyn­daý jónindegi fýnksııalardy bere otyryp, Memlekettik áleý­mettik saqtandyrý qory baza­synda Memlekettik áleýmet­tik qor qurý; áleýmettik sala­nyń qar­jylyq aǵynyn shoǵyr­lan­dy­rý).

«Keleshekte Áleýmettik ko­dek­sti qabyldaý: azamattardyń ózderiniń áleýmettik quqyqtary men mindetteri týraly biryń­ǵaı bilim kózin qurýǵa; halyq­tyń áleýmettik ál-aýqatynyń avtomattandyrylǵan monı­to­rın­gin júrgizýge; áleýmettik quqyqtar men kepildikterdi qam­­ta­masyz etý boıynsha al­dyn alý sharalaryn qabyl­daý­ǵa; memlekettik qyzmetterdi elektrondy jáne proaktıvti formatta kórsetýge; azamat­ta­rymyzdyń áleýmettik qor­ǵa­lýy men ómir súrý deńgeıin art­ty­rýǵa múmkindik beredi», dedi A.Parsegova.