Bastapqyda jumysqa qyzý qarqynmen kirisken nysandar qazirgi kezde júrisinen jańylǵandaı qalyp tanytyp otyr. Oblys ákimi Berdibek Saparbaev «Halyqqa ótirik áleýmettik dúkenderdiń keregi joq» dep, talaı ret tıisti basshylardyń jumysyn synǵa alǵan. Alaıda aıtylǵan synnan da nátıje shyǵyp jatqan joq.
Aımaqta sońǵy ýaqytta áleýmettik mańyzy bar bes taýar túriniń baǵasy da shekti kórsetkishten joǵary bolǵan. Bul da ádette qarapaıym halyqtyń qaltasyn qaǵatyn jaıdyń biri. Dese de, kópshilik kún saıyn áleýmettik dúkenderge bas suqpaı turmaıdy. Al oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Erbol Jıenqulovtyń aıtýynsha, qyryqqabat kórshi Qyrǵyz Respýblıkasynan, qaraqumyq ónimi Reseı memleketinen jáne Shyǵys Qazaqstan oblysynan tasymaldanady. Sondyqtan da olardyń baǵasy shekti kórsetkishten joǵary bolady. Biraq másele jalǵyz bul ǵana emes. Taraz qalasyndaǵy birqatar áleýmettik dúkendegi azyq-túlik baǵasy talapqa saı bolmaı tur. Máselen, bir ǵana 15-shaǵyn aýdandaǵy áleýmettik dúkende sábiz, tuz, qant, kartop baǵalary ósip ketken. Sol sııaqty, Abaı dańǵyly men «Qarasý» shaǵyn aýdanyndaǵy áleýmettik dúkenderde de aıran, sút jáne makaron syndy ónimderdiń jetispeýshiligi baıqalady. Mundaı ónim túrleri halyqqa kúndelikti qajet bolǵandyqtan, ol dúken sórelerinde kúndelikti turýy kerek edi.
Taraz qalasy, 15-shaǵyn aýdandaǵy №33 jáne №35 úılerdiń janynda ornalasqan áleýmettik dúkenniń satýshy-kassıri Evgenııa Gorbýnova atalǵan dúken qazirgi tańda qalypty jumys istep turǵanyn aıtty. Munda kúnine orta eseppen 200-den asa adam keledi. Ol suranysqa ıe azyq-túlik qory jetkilikti ekenin, turǵyndar tarapynan, ásirese un, qant, kartop, pııaz, sábizge degen suranys joǵary ekenin jetkizdi. Sol sııaqty, «Qarataý» shaǵyn aýdany, №2 úıdiń janynda ornalasqan áleýmettik dúkenniń satýshysy Aıman Majıova da dúkenge taýarlardyń turaqty jetkizilip turatynyn aıtady. Tek kartop qana joq bolyp shyqty. Senbi kúni taýsylǵan kartop seısenbi kúni bir-aq jetkiziledi.
Jalpy, óńirdegi áleýmettik dúkenderde qant kóp saýdalanady. Máselen, bir dúkenge 100 kılo qant keletin bolsa, sol kúni tús aýǵansha satylyp bitedi. Degenmen qant árbir kelýshige belgili mólsherde ǵana satylady.
Bul rette «Taraz» ÁKK» AQ» saýda jáne azyq-túlik qaýipsizdigi departamentiniń dırektory Arman Túımebaev aldaǵy ýaqytta aımaqta áleýmettik dúkenderdiń sanyn arttyrý josparda bar ekenin aıtty. Sondaı-aq oblysta azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý men baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeý úshin birqatar keshendi is-shara qabyldanǵanyn, búginde oblysta barlyǵy 33 áleýmettik dúken men pavılon jumys isteıtinin, onyń 22-si Taraz qalasynda bolsa, 11-i aýdan ortalyqtarynda ornalasqanyn, aldaǵy úsh aıdyń ishinde oblys ortalyǵynda taǵy 4 áleýmettik dúken ashylatynyn jetkizdi.
Aldaǵy ýaqytta tozyǵy jetken áleýmettik dúkender de jóndeledi. Alaıda «Samal» shaǵyn aýdanyndaǵy bir áleýmettik dúkenniń esiginde qara qulyp tur. Turǵyndardyń aıtýynsha, atalǵan dúkenniń shatyry byltyr bolǵan qatty daýyldyń saldarynan zaqymdanǵan. Sodan beri bir aıdan astam ýaqyt ótse de, dúkenniń shatyry áli jóndelmegen.
О́ńir turǵyndary áleýmettik dúkenderdiń jumysyna, jalpy, azyq-túlik túrleriniń sapasyna kóńili tolmaıtynyn aıtady.
«Kózboıaýshylyqty qashan qoıar ekenbiz. Birinshiden, kórsetilgen 19 túrli áleýmettik azyq-túlik túri dúkenderde únemi bola bermeıdi. Kúrish alsań, sábizi joq. Suly alsań, súti joq. Ekinshiden, taýarlar bir qolǵa tek 1-1,5 kılodan ǵana beriledi. Sondyqtan da kópbalaly otbasylar kılolap kúnde tasyp, jınap júrgeni. 1 kılo un nemese 1 kılo qant kópbalaly otbasylar úshin qansha kúnge jetedi dep oılaısyzdar?! Úshinshiden, dúkenderdegi azyq-túliktiń sapasy óte nashar. Tórtinshiden, áleýmettik dúkenderge qatysty jurtshylyq tarapynan syn aıtylyp, min taǵylsa, saýda jasap, kásip qylyp otyrǵan saýdagerlerge dúrse qoıyp, «janyn shyǵaratyn» túrli tekserýshiler tabyla ketedi», deıdi Taraz qalasynyń turǵyny Marjan Raqaı.
Al taǵy bir turǵyn Gúlnur Bıbazarova ózi turatyn «Qarataý» shaǵyn aýdanyndaǵy áleýmettik dúkenniń jumysyna múldem kóńiliniń tolmaıtynyn, qashan barsań da áleýmettik qoldaý qorynyń taýary taýsylyp, ornynda qymbat baǵadaǵy ózge taýarlar turatynyn, sondaı-aq taýarlarynyń kóbi sapasyz ekenin aıtty. О́zge de turǵyndar áleýmettik dúkenderdiń jumysynyń nashar ekenin, azyq-túlik túrleriniń sapasyz ekenin jetkizýde. Bir sózben aıtqanda, mundaǵy taýar túrlerine shaǵym kóp.
«Taraz» ÁKK» AQ» bergen málimetine qarasaq, bul maqsatqa mıllıondaǵan qarjy bólingen, myńdaǵan tonna halyq kúndelikti tutynatyn azyq-túlik qory satyp alynǵan. Jalpy, ótken jyly 406,7 mln teńgege 3 060 tonna azyq-túlik taýary satyp alynǵan eken.
«Árıne, keıde turǵyndar tarapynan shaǵym túsedi. Ásirese jurtshylyq bir adamǵa satylatyn taýardyń kólemine narazylyǵyn bildiredi. Bir qolǵa beriletin taýardyń kúndelikti normasy 1,5 kılo qant pen 1 lıtr kúnbaǵys maıy jáne 10 jumyrtqa bolyp belgilengen. Sebebi alǵashynda qantty, sábizdi, kartopty qappen alyp ketkender de bolǵan. Sol úshin de satyp alýdyń kúndelikti normasy belgilengen. Al ónimderdiń sapasyna árdaıym baqylaý jasap otyramyz», deıdi A.Túımebaev.
Árıne, qazirgi kezde áleýmettik dúkender shama-sharqynsha jumys atqarýda. Qarapaıym halyq ta ózine keregin alyp, tutynýda. Degenmen turǵyndardyń da talaby oryndy. Bul rette jaýapty basshylar sapa máselesine kóńil bólgeni jón. Áleýeti nashar áleýmettik dúkenniń elge paıdasy joq.
Jambyl oblysy
