Qor ónimi qaltany qaqpaıdy

О́skemen men Semeıde mańyzy bar azyq-túlik, kókónisterdiń baǵa­syn birqalypty deńgeıde ustaýǵa baǵyt­talǵan sharalardyń biri – tu­raq­tandyrý qory ónimderin satý. Búginde bul qor kartop, sábiz, pııaz, qy­ryqqabat sııaqty kókónis túrleri men halyq jıi tutynatyn qant, makaron, kúrish, qaraqumyq jarmasy, kún­baǵys maıy jáne jumyrtqa ónim­derin belgili bir shektik baǵadan asyr­maı saýda sórelerine qoıǵan. Alaıda tutynýshylar arzan ónimniń tez taýsy­lyp ketetinin aıtsa, endi biri munshalyqty arzan ónim baryna sen­bedi. Shyndyǵynda, kılogramy 82 teń­gelik kartop qalanyń basqa dúken­de­rinen tabylmaıdy. Al turaqtandyrý qo­rynyń elýge jýyq núktesi bar. Biraq turǵyndar aıtqandaı qor ónim­deri tez taýsylady.

Reıd kezinde anyqtalǵandaı, kóp­tegen saýda núktesinde qor ónim­deri tolyq kólemde bolmasa, endi birinde taýarlardyń baǵasy kózge eleýsiz jerlerge ornalas^­tyr­ǵan. Oǵan qosa, barlyǵynda derlik ta­ýar­dyń sapasy men jetkizilýine qa­tys­ty aqparat alýǵa múmkindik be­retin qordyń baı­lanys nómirleri de ilinbegen.

– Turaqtandyrý qory ónim­de­ri qoljetimdi baǵada saýdalanýy úshin oblystyq bıýdjetten belgili mólsherde aınalym qarajaty sa­lynǵan. Biz satýda turǵan qor ónim­de­rin kez kelgen ýaqytta teksere alamyz. Qazirgi ýaqytta qor ónimderi О́skemen men Semeıde ǵana emes, Kýrchatov qala­syn­daǵy saýda nysandarynda da satyla bastady. Olar óz aýmaqtarynda jol shyǵynan qosyp, kókónisterdi shamamen 85-90 teńge aralyǵynda satady. Kópshilik tarapynan kartoptyń, qyryqqabattyń, pııazdyń sapasyna shaǵymdar boldy. Biraq satýshylar ony joqqa shyǵaryp otyr. Turaqtandyrý qorynyń pavılondarynda taýar bar. Biraq makaron, jumyrtqa sııaqty ónim­der kózge kórinetin jerlerge orna­las­tyrylmaǵan, – deıdi oblystyq máslıhattyń depýtaty Marjan Bahytqyzy.

Jobalyq keńse basshysynyń aı­týyn­sha, turaqtandyrý qory ónim­derin saýdalaıtyn dúń­gir­shekterdi kásipkerler jalǵa alyp, óz taýarlaryn da saýdaǵa qoıady. Kásipker úshin óte tıimdi. О́kinishtisi, satýshylar aldymen óz ónimderin ótkizýdi maqsat etken. Senim telefon nómirin de kórsetpegen.

– Tutynýshylar senim telefonyna qońyraý shalyp, oı-pikirlerin aıtýǵa bolar edi. Keıbiri birneshe kún qatarynan kelse de satýshylar taýardyń bitip qalǵanyn nemese kelmeı jatqanyn aıtatyn sııaqty. Tipti qymbat baǵaǵa satyp jiberýleri de múm­kin. Sol sebepti, senim nómiri turaq­tandyrý qorynyń ár saýda núkte­sinde kórnekti jerde turýy kerek, – deıdi Marjan Bahytqyzy.

Aıta keterligi, kásipkerler tu­raq­tan­dyrý qory ónimderin satýda ózde­ri­ne túsetin paıda­nyń joq­tyǵyn alǵa tartady. Máselen, qordan alǵan ónim­der­diń ishinen shyqqan shirik kókónis­terdi qaıta ótkize almaıdy.

– Bizden kókónisterdiń shiri­gen qaldyqtaryn qaıtaryp alsa paıdasy bolar edi. Osy baǵada satyp alamyz. Onyń ústine saý­da ornyn jalǵa alyp otyrmyz. Onyń jaldaǵan aqysy bar. Saýda ózin-ózi aqtaýy kerek, – dep birqatar máseleni aıtty Aınur esimdi satýshy.

Keıbir saýda nysandary qor ónimde­ri­niń tez taýsylyp qal­maýy úshin taýar­dyń bir adamǵa satylatyn shekti mólsherin de belgilep qoıǵan. Mysaly, «Stý­dentter qalashyǵy» aýda­nyn­daǵy qor núktesinde bir adamǵa bir kılodan dep belgilense, «Va^­lentına» saýda úıiniń mańyn­daǵy saýda dúńgirsheginde bes kılodan dep kórsetilgen. Osy oraıda «Ertis» áleý­met­tik-kásipk­erlik korporasııa­sy Mem­le­kettik baǵ­dar­lamalar de­par­­ta­men­tiniń dırektory Artem Demıdov korporasııa ónimdi ár adam­ǵa bes kılodan artyq satpaý týraly arnaıy sheshimi bar ekenin atap ótti.

– Biz saýda oryndaryn júıeli túrde tekserip otyramyz. Iá, taýardyń jetkizilmeı qalatyn kezderi bolady. Saýda pavılondaryn kásipkerlerge jalǵa berý shemasy áli de bolsa jetil­me­gen. Kez kelgen kásipker birinshi kezekte saýdanyń paıdasyn kórgisi keledi. Al áleýmettik mańyzy bar taýar túrlerin ústemesiz satatyndyqtan, qor ónimderin kóp mólsherde al­ǵylary kel­meıdi. Kásipkerler kókónis ónim­deriniń qoryn jınaqtaý úshin 150-200 myń teńgedeı qosymsha qarajat quıý­lary qajet, – deıdi Artem Demıdov.

A.Demıdovtyń pikirine qara­ǵanda, kásipkerlerdiń turaq­tandyrý qo­ry ónimderin satýda paıda bar. О́ıt­ke­ni olar osyndaı áleýmettik ma­ńyzy bar ónim túrlerin satyp, saýda nysandaryna degen halyqtyń qyzy­ǵýshylyǵyn arttyrady. Demek óz saý­dalary da qyzyp tur. Al qor ónim­deri bıyl bi­rin­shi ret ǵana úste­me­siz satylyp ja­tyr.

Jalpy aıtqanda, turaq­tandyrý qory­nyń áleýmettik mańyzy bar ónim­derin arzan baǵada saýdalaý – ha­lyqqa az da bolsa kómek. Turaq­tan­dyrý qory ónimderin áleýmettik baǵada saýdalaý úshin oblys bıýd­jetinen 3 mlrd teńge bólingen.

О́SKEMEN