Sýretti túsirgen Baqtııar QOJAHMETOV
«SK Agro-2050» JShS bas dırektory A.Rafalskııdiń aıtýyna qaraǵanda, onyń sharýashylyǵy «mıneraldy tyńaıtqyshtardyń tolyq keshenin paıdalana otyryp, bıdaıdyń joǵary surypty tuqymyn egý arqyly ár gektardan 20-25 sentnerden ónim alǵan. Oblysta osyndaı tabysqa jetken basqa sharýashylyqtar da bar. Máselen, Ǵ.Músirepov aýdanyndaǵy «Tuqym» JShS – 24, Mamlıýt aýdanyn-
daǵy «Mereke Agro» JShS 22 sentnerden ónim aldy. Mundaı nátıje aýa raıy barynsha qolaıly bolǵan jyldarda da úlken jetistik sanalady.
Sońǵy bes jylda aýyl sharýashylyǵyn memleket tarapynan qoldaý soltústik óńirde 2,5 ese artty. Sonyń ishinde aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler 53,8 mlrd teńge sýbsıdııa aldy. Salaǵa ınvestısııa tartý boıynsha da Soltústik Qazaqstan respýblıka boıynsha aldyńǵy orynda keledi. Nátıjesinde, ónim kólemi 1,8 ese artyp otyr.
Aýyl sharýashylyǵynda astyq óndirýden keıingi ekinshi mańyzdy sala – et ónimderin daıyndaý. Soltústik Qazaqstan oblysy sharýalary byltyr 105 myń tonna et óndirdi. Budan basqa 635 myń tonna sút, 552 mln dana jumyrtqa daıyndaldy. Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jalpy kólemi 895 mlrd teńgeni qurady. Al bıyl onyń kólemin 933 mlrd teńgege jetkizý kózdelip otyr.
О́ńirde óndiriletin aýyl sharýashylyǵynyń aıryqsha ónimi – bıoetanol. Bio Operations zaýyty byltyr 2 808 tonna bıoetanol aldy. Al bıyl kásiporyn ónimdilikti eki ese ulǵaıtyp, onyń kólemin 16 myń tonnaǵa jetkizbek. Odan basqa 14 myń tonna aqýyz, 28 myń tonna krahmal jáne 35 myń tonna mal azyǵyn alý kózdelgen. Qazir oblys dándi daqyldardy ǵana emes maıly daqyldar kólemin de arttyryp keledi. Byltyr onyń egis alqaby 957 myń gektarǵa jetkizilip, 645 myń tonna ónim alyndy. Bıyl maıly daqyldardyń osy alqap kólemi saqtalady. Barlyq daqyldyń joǵary ónimdiligi mıneraldy tyńaıtqyshtardy ýaqtyly sebýge baılanysty. Byltyr egis alqaptaryna oblys boıynsha 160 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh jetkizildi. Bul 2020 jylmen salystyrǵanda 25 myń tonnaǵa artyq. Biraq kóptegen sharýashylyq tyńaıtqyshtyń mańyzyna kóńil aýdarmaıdy. Osy kúnge deıin óńirde tirkelgen barlyq 4 062 sharýashylyqtyń 513 nemese 12,6 paıyzy ǵana jerdi tyńaıtýǵa kóńil bólip otyr.
«Byltyr agroqurylymdar 67,5 mlrd teńgege 2 424 birlik jetildirilgen jańa tehnıkalar satyp aldy. Joǵary ónimdiliktiń bir kepili ozyq tehnıka ekendigin dıqandar jaqsy biledi. Sondyqtan da jańa tehnıka alý jyldan-jylǵa artyp keledi. Máselen, 2020 jyly 2 085 dana tehnıka alynǵan, al byltyrǵy qýańshylyqqa qaramaı onyń sany 16 paıyzǵa artyp otyr», deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Meıram Meńdibaev.
2021 jyly Petropavl qalasynda nemistiń joǵary sapaly SLAAS kombaınyn qurastyrý bastaldy. Byltyr onyń 92-si shyǵarylyp, 67-si dıqandarǵa satyldy. Al bıyl 253 birlik kombaın qurastyrý kózdelýde. Quramdas bólshekterdiń negizgi bóligi Germanııada jasalady, qurastyrýdy da bizdiń mamandardyń qatysýymen solardyń sheberleri júrgizýde.
Mal sharýashylyǵynda da óńir jaqsy tabystarǵa jetti. Byltyr 215 mlrd teńge mal sharýashylyǵynyń ónimi alyndy. Bul salaǵa jyl boıy 150 mlrd teńgeniń ınvestısııasy tartyldy, bul 2020 jylǵydan 20 paıyzǵa artyq.
Oblystyń jiti qolǵa alynǵan sharýalarynyń biri – taýarly-sút fermalaryn ashý. Byltyr 4 440 bas iri qaraǵa arnalǵan 10 keshen ashyldy. Bul jobalar oblystyń Prezıdent bekitken 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi damý josparynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Sol arqyly 675 myń tonna sút óndirildi jáne sharýalarǵa 4 900 tuıaq sımmental, gereford, angýs sııaqty asyl tuqymdy iri qara shetelderden jáne Qazaqstannyń basqa óńirlerinen jetkizildi. Sonymen birge byltyr jaqyn jáne alys shetelderden, elimizdiń basqa óńirlerinen 13 myń qoı jetkizildi. Onymen «Ekpin 2003», «Qaratomar», «Shuǵyla» JShS-leri aınalysýda. Biraq mal basyn kóbeıtýge jaıylymdardyń azaıýy qolbaılaý. Aýyl sharýashylyǵy jerleriniń qoldanylý maqsattaryn buzyp, keıbir astyq ósirý kompanııalary mal jaıylymdaryn jyrtqyzyp tastaǵan. Tipti aýyldar men orman alqaptarynyń túbine deıin ruqsatsyz jyrtylǵan jerler bar. Bul eldi mekenderdiń, jaıylymdardyń jáne orman qorynyń jeri bolsa da jergilikti bılik tarapynan baqylaý bolmaǵan soń astyq kompanııalary ondaı jerlerdi ıemdenip ketken. Oblys ákimdigi osy máseleni qolǵa alyp, aýyl sharýashylyǵy jerleriniń qoldanylý maqsattaryn buzǵan kompanııalardy anyqtaǵany jón.
Byltyr qarasha aıynda Ekibastuz qalasyndaǵy sózinde Prezıdent Q.Toqaev: «Sońǵy bes jylda 2 trln teńge sýbsıdııaǵa bólindi. Nátıjesi qandaı? Bıýdjet qarajaty qumǵa sińgen sýdaı joǵalady, onyń qalaı qoldanylǵanyn eshkim baqylamaıdy» dep synǵa alǵan edi. Osyǵan oraı Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde sýbsıdııalandyrýdyń jańa ádisteri jasaldy. Sonyń nátıjesinde Soltústik Qazaqstan oblysynyń sharýalaryna bıyl 44,5 mlrd teńge qarastyrylǵan. Al byltyr 53,9 mlrd teńge sýbsıdııa bólingen edi. Endi sýbsıdııalar tek aralyq tehnologııalyq prosesterge emes, sońǵy nátıjege baǵyttalǵan. Sany da 47-den 24-ke túsirildi. Sonymen qatar barlyq negizgi prosedýralyq sharalar sıfrly formatqa aýystyrylyp, adam faktorynyń aralasýyna jol bermeıdi.
«Aýyl sharýashylyǵy bıznesi jerdiń bar baılyǵyn qaltasyna paıdalanýdy ǵana kózdemeı, oǵan janashyrlyq tanytyp, memleketpen birge jer ıelenýshi – aýyl adamdarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna úles qosýy kerek», dedi oblys ákimi Qumar Aqsaqalov.
О́ńir basshysynyń aıtýynsha, sońǵy tórt jylda oblysta aýyldyq eldi mekenderge 199 mektep, 51 mádenıet úıi, 46 densaýlyq saqtaý nysany salynyp, 2 myń shaqyrymdaı jol jóndelgen jáne 165 eldi mekenge aýyz sý tartylǵan. Mine, osyndaı jumystarǵa aýyl bıznesimen aınalysatyn azamattar da tartylyp, qol ushyn berýi kerek. Bul ózekti másele. Iаǵnı basqa qalada nemese basqa oblysta qurylǵan astyq ósirý kompanııalary aýyl ınfraqurylymyn paıdalansa da ony damytýǵa esh úles qospaıdy. Aýyl adamdarynyń jerlerin jalǵa alǵany úshin beretin paılary da jarytpaıdy. Buǵan narazy bolǵan aýyldyqtar jergilikti ákimdikke barǵanymen olar «ekijaqty kelisimshartty ózderiń jasaǵansyńdar, bul iske bılik aralasa almaıdy, sotqa júginińder» dep shyǵaryp salady. Al sot kelisimshart naqty jasalmaǵan soń nemese talastyń sheshý joldary kórsetilmegen soń qaıran qyla almaıdy. Sóıtip, aýyl turǵyndary men astyq egýshi kompanııalar arasynda tartys jıi bolyp jatady. Qazir tipti mal ósirýshi kompanııalar men aýyl turǵyndary arasynda da tartys týa bastady. Bul Abaı aıtqandaı «Baıda meıir, jalshyda beıil de joq, Ańdystyrǵan ekeýin qudaıym-aı» degenniń keri. О́zine paıdasy bolmaǵan soń aýyldyqtar eregespen malyn eginniń ústine qoıa beretin oqıǵalar da jıi bolýda.
Osyndaı keleńsizdikterdi toqtatatyn kez jetti. Jýyrda kásipkerlermen kezdeskende Prezıdent Q.Toqaev bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi jańa ekonomıkalyq saıasattyń negizgi qaǵıdasy bolatynyn atap aıtty. Tártip ornap, aýyl turǵyndary men jerdi paıdalanýshylar arasyndaǵy kelisimsharttar jergilikti bıliktiń aralasýymen úshjaqty jasalsa, yryq bermes kásipkerler aıaǵyn tartar edi. О́zderiniń qaltasyn ǵana oılamaı, násip tapqan jerin de baıytýǵa úles qosar edi dep oılaımyz.
Soltústik Qazaqstan oblysy
