Qytaıda qaı komanda kósh bastar eken?

Dál qazirgi kezde «Beıjińde alaýy tutanatyn XXIV Qysqy Olımpııa oıyndarynyń komandalyq saıy­sy qaı memlekettiń jeńisimen aıaqtalady?» degen saýal kóp­shi­liktiń kókeıinde turǵany anyq. Salıqaly sarapshylar men maıtalman mamandardan bas­tap, qa­tardaǵy qarapaıym kórer­men­ge deıin óz oılarymen bó­lisýde. Osy saýalǵa jaýap izdeý úshin tarıhqa azdy-kem sholý jasaý qajet. Ol úshin alysqa barmaı-aq, HHI ǵasyrda ótken sońǵy bes Qysqy Olımpıadanyń nátıjelerine kóz júgirtsek, biraz nársege qanyq bolamyz.

2002-2018 jyldar aralyǵynda ótken bes Olımpııa oıyndarynda nebári segiz memlekettiń sportshylary ǵana jalpy esepte úzdik bes komandanyń qatarynan kóringen eken. Tarqatyp aıtsaq, AQSh pen Kanada – bes, Norvegııa men Germanııa – tórt, Reseı – úsh, Nıderland – eki jáne Aýstrııa men Ońtústik Koreıa bir-bir retten sondaı qurmetke bólendi. О́zge alpaýyt memleketterdiń órenderi qansha talpynǵanymen, bul mejege jete alǵan joq. Endi osy jarystardyń árqaısyna jeke-jeke toqtalaıyq.

2002 jyl. Solt-Leık-Sıtı (AQSh). Iýta shtatynyń ortalyǵynda barlyǵy 77 eldiń órenderi óner kórsetti. Bul tartysta medaldardyń sany jaǵynan Germanııa men AQSh-tyń aldyna esh­kim túse almady. Nemister 36 (12 altyn+16 kúmis+8 qola) júlde alsa, amerı­kalyqtar 34 (10+13+11) medaldy qorjynǵa saldy. Desek te osy nátı­jeniń ózi komandalyq saıysta kósh bastaý úshin jetkiliksiz boldy. О́ıtkeni sapa jaǵynan Norvegııa quramasy qos alpaýyttyń aldyn orady. Skandınavııa túbeginen kelgen sportshylar 25 medaldy qanaǵat tut­qanymen, onyń 13-i altyn edi. Odan bólek, olardyń enshisinde 5 kúmis pen 7 qola medal bar. Tórtinshi jáne besinshi oryndardy Kanada (7+3+7) men Reseı (5+4+4) ıelendi.

Jekelegen sportshylar jaıynda aıtsaq, bul oıyndarda dańqty Ýle-Eınar-Berndalen jasyndaı jar­qyldady. 28 jastaǵy norvegııalyq bıa­tlonshy tórt ret jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildi. Sondaı-aq horvatııalyq Iаnısa Kostelıch (taý shańǵysy) pen germanııalyq Annı Frı­zıngerdi (konkı) jáne fın­lıandııalyq Samppa Laıýnendi (shańǵy qossaıysy) erekshe atap ótýge bolady. Olardyń ár­qaısy úsh altynnan oljalady.

2006 jyl. Týrın (Italııa). Apennın túbeginde Germanııa quramasynyń qarqyny kúshti boldy. 11 altyn, 12 kúmis jáne 6 qolany qanjyǵalaryna baı­laǵan nemister kósh bastady. Bar­lyǵy – 29 júlde. Ekinshi orynda – AQSh. Amerıkalyqtar 25 (9+9+7) me­daldy ıemdendi. Úshinshi satyǵa Aýs­trııa jaıǵasty. Olardyń enshisinde 23 (9+7+7) júlde. «TOP-5» komandany Reseı (8+6+8) men Kanada (7+10+7) qorytyndylady.

Italııadaǵy dodada taý shańǵy­­sy­nan sarapqa salynǵan 30 medal­dyń 14-in Aýstrııa quramasy jeńip alyp, aıdy aspanǵa shyǵardy. Bıatlonshylar saıysynda Germanııanyń tegeýrinine eshkim tótep bere almady. Nemister 10 altynnyń beseýin oljalady. Short-trekte Ońtústik Koreıanyń ústemdigi aıqyn ańǵarylsa, mánerlep syrǵanaýda reseılikterge teń keler eshkim tabylmady.

Týrın Olımpıadasynyń basty qaharmandary – An Hen Sý men Chın Sýn Iý. Ońtústik Koreıanyń qos short-trek she­berleriniń árqaısy óz elderiniń ánuranyn úsh retten shyrqatty. Dál sondaı nátıjege germanııalyq bıatlonshy Mıhael Graıs ta qol jetkizdi.

2010 jyl. Vankýver (Kanada). Úıeńki japyraqtary eliniń ókilderi óz jerinde ótken jarysta kópten beri kózdegen maqsattaryna qol jetkizip, jalpy esepte kósh bastady. Kanadalyqtar 26 (14+7+5) júlde oljalady. Odan keıingi oryndarǵa Germanııa (10+13+7), AQSh (9+15+23), Norvegııa (9+8+6) jáne Ońtústik Koreıa (6+6+2) taban tiredi. Ba­ıyptap qarasańyzdar, amerıkalyqtar óz kórshilerinen baqandaı 11 medal kóp alǵan eken. Nemisterdiń de júldesi artyq. Desek te, joǵaryda aıtqanymyzdaı, bul jerde medaldardyń sanynan sapasy artyq. Sol sebepti de altyndy molynan alǵan Kanadanyń qyrandary basty qarsylastarynan qara úzip ketti.

Vankýverdegi dodada úsh ret altynnan alqa taqqan eki ǵana sportshy boldy. Olar – norvegııalyq Marıt Bergen men qytaılyq Van Men. 2002 jáne 2006 jyldary ótken Olımpııa oıyndarynda júldegerler qatarynan kóringen Marıt 30 jasqa tolǵan shaǵynda jasyndaı jarqyldady. Shańǵy sportyn serik etken Skandınavııa ókili 3 altynnan bólek, 1 kúmis pen 1 qolany enshiledi. Qytaıdan kelgen qyz sodan tórt jyl buryn Týrınde medaldardyń tolyq jıyntyǵyn jeńip alsa, Kanadada qar­sylas shaq keltirmedi. Sondaı-aq germanııalyq Marııa Rısh (taý shań­ǵysy) pen Magdalena Noıer (bıatlon), norvegııalyq Emıl Hegle Svendsen (bıatlon) men Peter Nortýg (shańǵy), chehııalyq Martına Sablıkova (konkı), shvesııalyq Markýs Helner (shań­ǵy), shveısarııalyq Sımon Amman (shań­ǵymen tramplınnen sekirý) jáne qy­taı­lyq Lı Djon Sý (short-trek) bas júl­deniń ekeýine ıelik etti.

2014 jyl. Sochı (Reseı). Qara teńiz jaǵalaýynda jarys qojaıyndarynyń birneshe sportshysy dopıng daýyna iligip, abyroıdan jurdaı boldy. Soǵan qaramastan Reseı quramasy 11 altyn, 10 kúmis jáne 9 qolany ıemdenip, komandalyq saıysta birinshi orynnan kórindi. Norvegııanyń da marqasqalary bas júldeniń 11-ine ıelik etti. Biraq basqa medaldardyń azdyǵynan olar ekinshi orynda qalyp qoıdy. Skan­dınavııalyqtardyń qorjynynda taǵy 5 kúmis pen 10 qola bolǵanyn aıta ketken jón. Úshinshi orynda – Kanada (10+10+5). Tórtinshi jáne besinshi satylarǵa AQSh (9+9+10) pen Nıderland (8+7+9) jaıǵasty.

Norvegııalyq shańǵyshy Marıt Bergen Vankýverdegi kórsetkishin So­chıde de qaıtalap, bul joly da bas júldeniń úsheýin oljalady. Dál sondaı nátıjege 27 jastaǵy belorýssııalyq bıa­tlonshy Darıa Domracheva qol jetkizdi. Alaıda Vıktor An olardyń ekeýiniń de aldyn orap ketti. Ońtústik Koreıadan Reseıge qonys aýdaryp, sol eldiń azamattyǵyn alǵan 28 jastaǵy short-trek sheberi úsh altynnan bólek, taǵy bir qolany enshiledi. Jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna eki retten kóterilgender qatarynda fransııalyq bıatlonshy Martın Fýrkad, norvegııalyq bıatlonshy Ýle-Eınar-Berndalen, ko­reıa­lyq short-trekshi Pak Syn Hı jáne nıderlandtyq konkıshiler Iren Vıýst pen Sven Kramer syndy dúldúlder boldy.

2018 jyl. Phenchhan (Ońtústik Koreıa). Atalǵan jarystyń komandalyq esebinde negizgi básekelestik Norvegııa men Germanııa quramalary arasynda órbidi. Eki komanda da bas júldeni birdeı oljalap, kómbege úzeńgi qaǵys­tyryp jetti. Desek te bul tartysta skandınavııalyqtardyń baǵy jandy. Olardyń enshisinde – 14 altyn, 14 kúmis jáne 11 qola. Nemister 14 altyn, 10 kúmis jáne 7 qolany ıelendi. Sondaı-aq ozyq bes komandanyń qa­taryn Kanada (11+8+10), AQSh (9+8+6) jáne Nıderland (8+6+6) tolyq­tyrdy.

Azııa qurlyǵynda alaýy tutanǵan Qysqy Olımpııa oıyndarynda tarıhı oqıǵanyń kýási boldyq. Shańǵyshylar saıysynda baq synaǵan Norvegııanyń maqtanyshy Marıt Bergen óziniń be­sinshi Olımpıadasynda bes júldege (onyń ekeýi altyn) qol jetkizip, teńdessiz ónerimen tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tamsandyrdy. Osylaısha, onyń esimi Qysqy oıyndar tarıhyndaǵy eń kóp júlde alǵan sportshy retinde tarıhta qaldy. 37 jastaǵy Tronheım qalasynyń týmasy Olımpıadada barlyǵy 15 (8+4+3) júldeni oljalady. Marıt Bergenge deıin bul rekord óziniń otandastary – bıatlonshy Ýle-Eınar-Berndalen (8+4+1) men shańǵyshy Bern Delıge (8+4+0) tıesili edi. Al Phenchhanda eń kóp júlde alǵandar kóshin 21 jastaǵy norvegııalyq shańǵyshy Iohannes Hesflot Klebo bas­tady.

Mine, qysqasha qaıyrsaq, HHI ǵasyrdaǵy Olımpııa oıyndarynyń tarıhy osyndaı. О́zderińiz baıqaǵandaı, únemi mol oljaǵa kenelip júrgender qatarynda Norvegııa, Germanııa, Kanada, AQSh, Reseı, Nıderland, Aýstrııa jáne Ońtústik Koreıa syndy komandalar bar. Sol sekildi qazirgi kezde Shve­sııa, Shveısarııa, Fransııa jáne Fın­lıandııanyń da qarqyny jaman emes. Belarýs órenderi de sońǵy ýaqytta tabysty óner kórsetip júr. Sol eldiń ulttyq quramasy sapyndaǵy (bıatlon) Dınara Álimbekova esimdi qazaq qyzy da tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizdi. 1996 jyldyń 5 qańtarynda Qaraǵandy oblysynyń Abaı óńirinde dúnıege kelgen qandasymyz Phenchhandaǵy oıyndarda bıatlonshylardyń estafetalyq saıysynda altynnan alqa taqqanda belorýssııalyqtarmen birge barsha Alash jurty da erekshe shattandy.

Erteń Beıjiń Olımpıadasy bastalady. Sarapshylardan bastap, býkme­kerlik keńselerge deıin bul joly da jalpykomandalyq esepte Norvegııanyń dúl­dúlderi dara shyǵatynyna esh kúmán keltirmeıdi. Skandınavııalyq saıyp­qyrandardyń basty qarsylastary re­tinde Germanııa, Reseı, AQSh jáne Kana­da quramalary atalýda. Kópshiliktiń paıymdaýynsha, júldelerdiń denin osy memleketterdiń ókilderi oljalaýǵa tıis. Biraq qazaqstandyq jankúıerler úshin mańyzdysy bul emes. Jalpy esepte qaı komanda top jarsa da, bizge kelip-keteri joq. Bizder úshin mańyzdysy – Qytaıǵa sapar shekken Qazaqstannyń sportshylary senim údesinen shyǵyp, óreli ónerimen óz kórermenderin qýantyp, elimizge júlde syılaǵany.